ΕΕ: Η διαφάνεια στις αμοιβές δείχνει ανισότητες για εκατομμύρια εργαζομένους, όχι μόνο γυναίκες

Η οδηγία της ΕΕ για τη διαφάνεια στις αμοιβές επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ στις 7 Ιουνίου και απαιτεί από τους εργοδότες να δημοσιοποιούν τα εύρη αποδοχών πριν από την πρόσληψη, να αναφέρουν τα μισθολογικά χάσματα μεταξύ φύλων και να λαμβάνουν διορθωτικά μέτρα όταν αυτά τα χάσματα υπερβαίνουν το 5% χωρίς δικαιολογία. Οι εργαζόμενοι θα γνωρίζουν πόσο πληρώνεται μια θέση πριν υποβάλουν αίτηση και το βάρος της απόδειξης σε υποθέσεις διακρίσεων μεταφέρεται στους εργοδότες.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Τα στοιχεία που συνοδεύουν τον νόμο παραμένουν αποκαλυπτικά. Τα δεδομένα της Eurostat δείχνουν ότι οι μέσες μικτές ωριαίες αποδοχές των γυναικών στην ΕΕ ήταν το 2024 κατά 11,1% χαμηλότερες από των ανδρών, ένα χάσμα που σχεδόν δεν έχει μεταβληθεί την τελευταία δεκαετία.

«Ίδια δουλειά, ίδια απόδοση, ίδιος μισθός», δήλωσε εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, όταν ρωτήθηκε αν η οδηγία μπορεί να μεταβάλει τις ισορροπίες δύναμης στον χώρο εργασίας υπέρ των εργαζομένων. «Δεν υπάρχει λόγος οι γυναίκες να αμείβονται λιγότερο από τους άνδρες για την ίδια εργασία», πρόσθεσε, παρουσιάζοντας την ίση αμοιβή όχι μόνο ως ζήτημα δικαιοσύνης αλλά και ως οικονομικό ζήτημα. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων εκτιμά ότι το κλείσιμο των χασμάτων ισότητας φύλων στην ΕΕ θα μπορούσε να προσθέσει 1,95 τρισ. ευρώ στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ έως το 2050.

Ανομοιόμορφη εφαρμογή

Η 7η Ιουνίου 2026 ήταν η προθεσμία για τα κράτη μέλη να ενσωματώσουν την οδηγία στο εθνικό τους δίκαιο. Μόνο λίγα την τήρησαν. Η Κομισιόν αναφέρει ότι η διαδικασία μεταφοράς «παραμένει δυναμική» σε αρκετές πρωτεύουσες, όπου η νομοθετική συζήτηση συνεχίζεται, και προειδοποιεί ότι η καθυστέρηση έχει κόστος. «Η σύγχυση και οι καθυστερήσεις υπονομεύουν τόσο την ανταγωνιστικότητά μας όσο και τον αγώνα μας για ισότητα των φύλων», δήλωσε ο εκπρόσωπος.

Όταν μια χώρα δεν τηρεί την προθεσμία, οι Βρυξέλλες μπορούν να κινήσουν διαδικασία παράβασης βάσει του άρθρου 258 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ. Τα πρόστιμα για τις εταιρείες που δεν συμμορφώνονται θα καθορίζονται σε εθνικό επίπεδο, αλλά πρέπει, σύμφωνα με την Κομισιόν, να είναι «αποτελεσματικά, αναλογικά και αποτρεπτικά». Η Επιτροπή υπενθύμισε επίσης τα νέα μέτρα προστασίας για τους εργαζόμενους, όπως αποζημίωση για μισθολογικές διακρίσεις και αναστροφή του βάρους της απόδειξης.

Σε ό,τι αφορά το διοικητικό βάρος για τους εργοδότες, η Επιτροπή υποστηρίζει ότι η οδηγία απλοποιεί αντί να περιπλέκει τα πράγματα. Οι υποχρεώσεις αναφοράς ισχύουν μόνο για επιχειρήσεις με 100 ή περισσότερους εργαζόμενους. Οι μικρότερες εταιρείες έχουν ηπιότερες, σταδιακές απαιτήσεις. Το Ευρωπαϊκό Ινστιτούτο για την Ισότητα των Φύλων έχει δημιουργήσει ένα εργαλείο αξιολόγησης θέσεων εργασίας για να βοηθήσει τις επιχειρήσεις να συμμορφωθούν. «Κάθε μέρα χωρίς μεταφορά είναι μια μέρα που αυτά τα δικαιώματα δεν είναι πλήρως εκτελεστά», πρόσθεσε ο εκπρόσωπος, όταν ρωτήθηκε για τον κίνδυνο περαιτέρω καθυστερήσεων.

Πέρα από το φύλο

Η νομική αρχιτεκτονική της οδηγίας είναι δομημένη εξ ολοκλήρου γύρω από τη σύγκριση γυναικών και ανδρών. Ωστόσο, τα δεδομένα που παράγει – κλίμακες αμοιβών ανά κατηγορία εργασίας, βαθμίδα, ώρες, τύπο σύμβασης και τοποθεσία – θα μπορούσαν, κατ’ αρχήν, να χρησιμοποιηθούν για την αποτύπωση ανισοτήτων που δεν σχετίζονται καθόλου με το φύλο.

Οι νεότεροι εργαζόμενοι, που έχουν σηκώσει μεγάλο μέρος της επισφάλειας λόγω της αποδυνάμωσης των συλλογικών διαπραγματεύσεων και των προσωρινών συμβάσεων από τη δεκαετία του 2010 και μετά, θα μπορούσαν να διαπιστώσουν ότι τοποθετούνται συστηματικά σε χαμηλότερες κλίμακες αμοιβών από τους μεγαλύτερους συναδέλφους τους σε αντίστοιχες θέσεις.

Οι μετανάστες εργαζόμενοι, για τους οποίους η έρευνα δείχνει σταθερά ότι υφίστανται μισθολογικές «ποινές» ακόμη και αν ληφθούν υπόψη η εκπαίδευση και το επάγγελμα, θα μπορούσαν να δουν αυτά τα χάσματα να αποτυπώνονται ποσοτικά αντί να θεωρούνται δεδομένα. Οι εργαζόμενοι με αναπηρία, που συχνά συγκεντρώνονται σε χαμηλότερα αμειβόμενες θέσεις με λιγότερες ώρες και μπλοκαρισμένες προοπτικές εξέλιξης, θα μπορούσαν να δουν ανισότητες που σήμερα αναδύονται μόνο όταν οι ερευνητές διασταυρώνουν χειροκίνητα ξεχωριστά σύνολα δεδομένων.

Τα μισθολογικά χάσματα μεταξύ εθνοτικών και φυλετικών ομάδων είναι ακόμη δυσκολότερο να εντοπιστούν, καθώς τα περισσότερα κράτη της ΕΕ περιορίζουν τους εργοδότες στη συλλογή δεδομένων για τη φυλή ή την εθνοτική καταγωγή, αντιμετωπίζοντάς τα ως ευαίσθητα προσωπικά δεδομένα. Εκεί όπου έχει επιχειρηθεί τέτοιου τύπου ανάλυση, η Μασαχουσέτη χρησιμοποιεί ένα κρυπτογραφημένο σύστημα στο οποίο συμμετέχουν πολλοί εργοδότες, που επιτρέπει στις εταιρείες να αναφέρουν τις αμοιβές ανά δημογραφική ομάδα χωρίς να αποκαλύπτονται τα δεδομένα μεμονωμένων επιχειρήσεων. Αυτό προϋπέθετε τον εκ προοιμίου ενσωματωμένο σχεδιασμό δημογραφικών κατηγοριών στην αρχιτεκτονική αναφοράς. Η οδηγία της ΕΕ δεν επιβάλλει προς το παρόν κάτι αντίστοιχο.

Υπάρχει επίσης ένα γεωγραφικό χάσμα που περνά σχεδόν απαρατήρητο. Έρευνα του Ευρωπαϊκού Συνδικαλιστικού Ινστιτούτου έχει δείξει ότι οι εργαζόμενοι στα κράτη της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης αμείβονται έως και 1.000 ευρώ λιγότερα τον μήνα από τους Γερμανούς συναδέλφους τους για αντίστοιχη εργασία, ακόμη και μέσα στις ίδιες πολυεθνικές εταιρείες. Η εστίαση της οδηγίας σε συγκρίσεις φύλων εντός της ίδιας εταιρείας και σε εθνικό επίπεδο ελάχιστα συμβάλλει στο να αναδειχθούν τέτοιες διασυνοριακές ανισότητες.

Τίποτε από αυτά δεν είναι αυτονόητο. Το αν τα δεδομένα διαφάνειας θα αναδείξουν αυτές τις ανισότητες εξαρτάται από το αν τα κράτη μέλη θα απαιτήσουν πιο λεπτομερείς αναφορές, αν τα συνδικάτα και οι φορείς ισότητας θα πιέσουν τους εργοδότες να διασταυρώσουν τα μισθολογικά δεδομένα με δημογραφικές πληροφορίες και αν υπάρχει η πολιτική βούληση να τεθούν τα δύσκολα ερωτήματα για το ποιοι, πέρα από τις γυναίκες, υποαμείβονται σιωπηρά όλα αυτά τα χρόνια.

Προς το παρόν, η οδηγία προσφέρει στην Ευρώπη ένα εργαλείο σχεδιασμένο για μία μόνο γραμμή ρήξης. Εκατομμύρια εργαζόμενοι περιμένουν να δουν αν κάποιος θα το αξιοποιήσει για να εξετάσει και τις υπόλοιπες.