Αντιπροσωπεία μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δήλωσε τη Δευτέρα ότι εμποδίστηκε να πραγματοποιήσει πλήρη επιθεώρηση του κέντρου κράτησης μεταναστών που διαχειρίζεται η Ιταλία στο Γκιάντερ
Αντιπροσωπεία μελών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου δήλωσε τη Δευτέρα ότι εμποδίστηκε να πραγματοποιήσει πλήρη επιθεώρηση του κέντρου κράτησης μεταναστών που διαχειρίζεται η Ιταλία στο Γκιάντερ, στη βορειοδυτική Αλβανία, μιας δομής που βρίσκεται στο επίκεντρο ενός από τα πιο αμφιλεγόμενα ευρωπαϊκά πειράματα εξωχώριας διαχείρισης της μετανάστευσης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Η σημερινή επίσκεψη ήταν πολύ απογοητευτική και ντροπιαστική. Το προσωπικό μας έβαλε πραγματικά πολλά εμπόδια», δήλωσε η Τίνεκε Στρικ, ευρωβουλεύτρια των Πρασίνων/Ευρωπαϊκής Ελεύθερης Συμμαχίας (Greens/EFA), που συμμετείχε στην αποστολή.
Η αντιπροσωπεία επισκέφθηκε επίσης την εγκατάσταση υποδοχής και ταυτοποίησης στο λιμάνι του Σεντζίν, όπου αποβιβάζονται αρχικά και υφίστανται έλεγχο οι μετανάστες που αναχαιτίζονται από ιταλικά πολεμικά πλοία.
Βάσει του Πρωτοκόλλου Ιταλίας-Αλβανίας, που υπογράφηκε τον Νοέμβριο του 2023 και επικυρώθηκε τον επόμενο χρόνο, ένα κέντρο στο λιμάνι του Σεντζίν έχει οριστεί για την αρχική διαλογή και καταγραφή των ανθρώπων που διασώζονται από ιταλικά πλοία σε διεθνή ύδατα, ενώ η δομή στο Γκιάντερ αναλαμβάνει την εξέταση των αιτημάτων ασύλου και την κράτηση όσων απορρίπτονται οι αιτήσεις τους εν αναμονή επαναπατρισμού. Η Ρώμη διατηρεί την πλήρη ευθύνη για την αξιολόγηση των αιτημάτων ασύλου και την επανεγκατάσταση των αναγνωρισμένων προσφύγων, με ιταλικό προσωπικό που λειτουργεί υπό ιταλική δικαιοδοσία.
Το σχήμα αφορά αποκλειστικά ενήλικες άνδρες που αναχαιτίζονται σε διεθνή ύδατα από το ιταλικό πολεμικό ναυτικό ή την ακτοφυλακή. Η πενταετής συμφωνία εκτιμάται ότι θα κοστίζει στην Ιταλία περίπου 160 εκατ. ευρώ (185 εκατ. δολάρια) ετησίως.
Η Στρικ ανέφερε ότι στην αντιπροσωπεία δεν επετράπη η πρόσβαση στους χώρους κράτησης και ότι δεν έλαβε καμία ενημέρωση από το προσωπικό. «Δεν μας έδωσαν κανένα στοιχείο, δεν απάντησαν σε καμία ερώτηση και δεν μας επέτρεψαν να μπούμε πραγματικά στα κελιά για να δούμε ποια είναι η κατάσταση», είπε.
Έθεσε επίσης ζήτημα για τις συνθήκες που αντιμετωπίζουν οι κρατούμενοι στο εσωτερικό. «Για τους ανθρώπους με τους οποίους καταφέραμε να μιλήσουμε εδώ, είναι σαφές ότι αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο να ζητήσουν άσυλο και πολλοί δεν βλέπουν καμία διέξοδο από ένα αποτυχημένο σύστημα», προειδοποίησε.
Το αλβανικό υπουργείο Εσωτερικών έχει δηλώσει στο παρελθόν ότι το κέντρο στο Γκιάντερ λειτουργεί ως ιταλικό έδαφος, με την αλβανική αστυνομία να έχει αποκλειστικά την ευθύνη για την ασφάλεια της περιμέτρου.
Σχέδιο αντιμέτωπο με νομικές και επιχειρησιακές προκλήσεις
Η παρεμποδισμένη επίσκεψη της Δευτέρας αποτελεί το τελευταίο επεισόδιο σε μια δύσκολη πορεία για τα κέντρα. Στα μέσα του 2025, τα κέντρα της Ιταλίας στην Αλβανία φιλοξενούσαν μόλις μερικές δεκάδες άτομα, παρά τον αρχικό στόχο για 3.000 τον μήνα, ενώ μελέτη ιταλικού πανεπιστημίου διαπίστωσε ότι κάθε θέση στην Αλβανία στοίχισε πάνω από 153.000 ευρώ για να δημιουργηθεί, έναντι μόλις 21.000 ευρώ σε αντίστοιχα κέντρα στη Σικελία.
Τα ιταλικά δικαστήρια μπλόκαραν επανειλημμένα τις μεταγωγές, κρίνοντας ότι χώρες όπως το Μπανγκλαντές και η Αίγυπτος δεν μπορούν να θεωρηθούν ομοιόμορφα ασφαλείς βάσει του ευρωπαϊκού δικαίου. Τον Αύγουστο του 2025, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης εξέδωσε μια ορόσημη απόφαση που αποσαφήνισε τους κανόνες για το πώς τα κράτη μέλη μπορούν να ορίζουν ασφαλείς χώρες καταγωγής, πλήττοντας το εξωχώριο σύστημα επεξεργασίας.
Η δομή στο Γκιάντερ δημιουργήθηκε αρχικά για να λειτουργεί τόσο ως κέντρο εξέτασης αιτημάτων ασύλου όσο και ως κέντρο προαναχωρησιακής κράτησης. Ωστόσο, μετά την απώλεια σειράς δικαστικών μαχών, χρησιμοποιείται πλέον κυρίως ως κέντρο κράτησης για άτομα σε βάρος των οποίων έχει εκδοθεί απόφαση απέλασης. Μέχρι τα μέσα Ιουνίου 2026, είχε κρατήσει περίπου 620 ανθρώπους από τότε που άλλαξε ο ρόλος της.
Η Διεθνής Επιτροπή Διάσωσης (IRC), που επισκέφθηκε τη δομή νωρίτερα μέσα στον μήνα, προειδοποίησε ότι οι συνθήκες εκεί δεν πρέπει να αποτελέσουν πρότυπο για μια πανευρωπαϊκή πολιτική. Κρατούμενοι έκαναν λόγο για εκτεταμένα προβλήματα ψυχικής υγείας που δεν αντιμετωπίζονται επαρκώς και για έλλειψη επαφής με τον έξω κόσμο. Οι άνθρωποι που κρατούνται στο κέντρο βλέπουν τα κινητά τους τηλέφωνα να κατάσχονται με την άφιξη, αντιμετωπίζουν σημαντικά εμπόδια στην πρόσβαση σε πληροφορίες και δυσκολεύονται να επικοινωνήσουν με τα αγαπημένα τους πρόσωπα.
Νέο νομικό τοπίο
Η επίσκεψη των ευρωβουλευτών πραγματοποιείται σε μια καίρια συγκυρία για την ευρωπαϊκή μεταναστευτική πολιτική. Την 1η Ιουνίου, τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμφώνησαν σε έναν αμφιλεγόμενο νέο Κανονισμό Επιστροφών, την σκληρότερη μεταστροφή της Ένωσης στη μεταναστευτική πολιτική εδώ και δεκαετίες, ο οποίος ανοίγει τον δρόμο για εξωχώρια «κέντρα επιστροφής» εκτός ΕΕ. Το Κοινοβούλιο ενέκρινε επίσημα τη νομοθεσία στις 17 Ιουνίου, με 418 ψήφους υπέρ και 218 κατά.
Αυτή η μεταβολή θα μπορούσε να άρει ορισμένα από τα νομικά εμπόδια που έχουν παρεμποδίσει το σχήμα της Ιταλίας με την Αλβανία. Οι επικριτές, ωστόσο, υποστηρίζουν ότι παγιώνει τα προβλήματα που διαπίστωσε η αντιπροσωπεία τη Δευτέρα. «Το κείμενο που οριστικοποιήθηκε σήμερα είναι αποτέλεσμα μιας ντροπιαστικής συμφωνίας: το νομικό οπλοστάσιο που εξυπηρετεί μια ξενοφοβική ιδεολογία είναι πλέον πλήρες», δήλωσε η ευρωβουλεύτρια των Πρασίνων/Ευρωπαϊκής Ελεύθερης Συμμαχίας (Greens/EFA) Μελίσα Καμαρά μετά την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, το Συμβούλιο της Ευρώπης υιοθέτησε τον Μάιο στο Κισινάου μια διακήρυξη που επαναερμηνεύει τα άρθρα 3 και 8 της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, την οποία η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, καλωσόρισε ως διεθνή αναγνώριση των «καινοτόμων λύσεων» που, όπως είπε, εγκαινίασε η συμφωνία Ρώμης-Τιράνων.
Τις τελευταίες εβδομάδες έχουν καταγραφεί αρκετές νέες αφίξεις στις αλβανικές δομές, αν και καμία από τις δύο κυβερνήσεις δεν έχει δώσει στη δημοσιότητα επίσημα στοιχεία.