Γάλλοι πολιτικοί συγκρούονται ιδεολογικά για τα κλιματιστικά, την ώρα που η Ευρώπη ζει ακραίους καύσωνες: τι λένε οι ειδικοί;
Οι αποπνικτικές θερμοκρασίες σε ολόκληρη τη Δυτική Ευρώπη, που οφείλονται σε έναν «θερμικό θόλο», έχουν μετατρέψει τον κλιματισμό σε ένα ολοένα και πιο επίκαιρο και συνάμα αμφιλεγόμενο θέμα συζήτησης.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι ευρωπαϊκές χώρες που παραδοσιακά δεν βασίζονται στον κλιματισμό καλούνται να πάρουν μια δύσκολη απόφαση: είτε να τον υιοθετήσουν πλήρως, κάτι που, όπως προειδοποιούν οι ειδικοί, ενδέχεται να συνοδευτεί από περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις, είτε να αντισταθούν, αναζητώντας εναλλακτικές λύσεις.
Στη Γαλλία, οι πολιτικοί που προετοιμάζουν ήδη τις εκστρατείες τους ενόψει των προεδρικών εκλογών του 2027 έχουν υιοθετήσει το ζήτημα του κλιματισμού ως βασικό θέμα αντιπαράθεσης.
Η ηγετική μορφή της ακροδεξιάς Μαρίν Λεπέν επανέφερε το αίτημα για γενικευμένη ανάπτυξη κλιματισμού σε όλη τη χώρα, υπενθυμίζοντας τη δέσμευση που είχε αναλάβει το 2025 για ένα «μεγάλο σχέδιο εξοπλισμού με κλιματιστικά».
Την ίδια ώρα, ο αντίπαλός της από την άκρα αριστερά, Ζαν-Λικ Μελανσόν, παίρνει την αντίθετη θέση στη συζήτηση.
«Δεν μπορούμε να βάλουμε κλιματισμό παντού. Είναι μια ψεύτικη λύση που επιδεινώνει το πρόβλημα», δήλωσε, ζητώντας καλύτερη θερμομόνωση των κτιρίων.
Στην πλατφόρμα X του Ίλον Μασκ, πολλοί χρήστες παρουσιάζουν την απουσία κλιματισμού στην Ευρώπη ως μια εσφαλμένη, πολιτικοποιημένη, ιδεολογική επιλογή, σε πλήρη αντίθεση με την εξάρτηση των ΗΠΑ από αυτή την τεχνολογία. Υποστηρίζουν ότι η επιλογή της γηραιάς ηπείρου να μην τη χρησιμοποιεί έχει ως αποτέλεσμα οι πολίτες να αντιμετωπίζουν αφόρητες θερμοκρασίες χωρίς πρόσβαση σε δροσερούς χώρους.
Παράλληλα, τα δεδομένα του Google Trends για την τελευταία εβδομάδα δείχνουν ότι οι αναζητήσεις στη Γαλλία για «εγκατάσταση κλιματιστικού στο σπίτι» αυξήθηκαν κατά 130% από τότε που άρχισαν να ανεβαίνουν οι θερμοκρασίες, ακολουθώντας παρόμοια άνοδο σε πολλές ακόμη ευρωπαϊκές χώρες, καθώς οι κάτοικοι αναζητούν τρόπους να αντιμετωπίσουν τη ζέστη.
Ποια είναι η εικόνα στην Ευρώπη;
Η χρήση κλιματισμού στην Ευρώπη παραμένει χαμηλή σε σύγκριση με άλλες ηπείρους, ιδίως τη Βόρεια Αμερική και την Ασία, με μόλις περίπου 19-20% των νοικοκυριών να διαθέτουν κλιματισμό.
Σύμφωνα με ανάλυση της Boston Consulting Group, που βασίζεται σε προβλέψεις του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, ο αριθμός των μονάδων κλιματισμού στην ΕΕ θα μπορούσε να φτάσει τα 275 εκατομμύρια έως το 2050, περισσότερο από το διπλάσιο σε σχέση με τα επίπεδα του 2019.
Μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, εκείνες με θερμότερο κλίμα βρίσκονται, όπως ήταν αναμενόμενο, στις πρώτες θέσεις ως προς τον αριθμό των κλιματιστικών μονάδων.
Πρώτη στη λίστα είναι η Ιταλία, η οποία, σύμφωνα με τη Eurostat, καταναλώνει πάνω από το ένα τρίτο της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας για κλιματισμό και στα 27 κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η κατανάλωση αυτή ανέρχεται σε σχεδόν 23.000 τερα τζάουλ, από ένα σύνολο λίγο πάνω από 60.000 στην ΕΕ.
Την Ιταλία ακολουθούν η Ελλάδα, η Γαλλία και η Ισπανία ως προς την οικιακή κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας για ψύξη χώρων.
Γιατί η Ευρώπη δεν έχει κλιματισμό;
Υπάρχουν αρκετοί λόγοι που εξηγούν γιατί η Ευρώπη ιστορικά δεν έκανε εκτεταμένη χρήση κλιματισμού.
Ένας από αυτούς είναι ότι η κλιματική αλλαγή έχει ανεβάσει τις παγκόσμιες θερμοκρασίες, με αποτέλεσμα τα επεισόδια καύσωνα να γίνονται όλο και συχνότερα σε χώρες που παραδοσιακά είχαν ηπιότερο κλίμα και, άρα, δεν είχαν ανάγκη από μαζική χρήση κλιματισμού.
Μιλώντας στην ομάδα επαλήθευσης ειδήσεων του Euronews, Cube, ο Βενσάν Βιγκιέ, ερευνητής στο Παρισινό Διεθνές Κέντρο Έρευνας για το Περιβάλλον (CIRED), δήλωσε: «Για μεγάλο χρονικό διάστημα, στην πραγματικότητα μέχρι σήμερα, με το κλίμα του 20ού αιώνα και πριν, ο κλιματισμός δεν ήταν ιδιαίτερα χρήσιμος στο μεγαλύτερο μέρος της μητροπολιτικής Γαλλίας, επειδή το κλίμα ήταν ήπιο τόσο τον χειμώνα όσο και το καλοκαίρι».
«Αυτό αλλάζει με την κλιματική αλλαγή», πρόσθεσε.
Αν και μεγάλες εκτάσεις της Ευρώπης έχουν καλυφθεί από έναν «θερμικό θόλο» στο πλαίσιο του τελευταίου επεισοδίου καύσωνα, επιστήμονες του προγράμματος World Weather Attribution (WWA) επισημαίνουν ότι τέτοιες θερμοκρασίες θα ήταν σχεδόν αδύνατες πριν από μερικές δεκαετίες. Χρησιμοποίησαν παρατηρήσεις και προβλέψεις δεδομένων θερμοκρασίας για να αναλύσουν το θερμότερο τριήμερο του κύματος ζέστης.
Η ομάδα του WWA κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τόσο οι μέγιστες ημερήσιες θερμοκρασίες όσο και οι νυχτερινές τιμές θα ήταν «σχεδόν αδύνατο να εμφανιστούν αυτή την εποχή του χρόνου» ακόμη και το 1976, μόλις πριν από 50 χρόνια.
Τι λένε οι ειδικοί για την ανάγκη κλιματισμού στην Ευρώπη;
Ενώ οι πολιτικοί συχνά παρουσιάζουν το ζήτημα ως επιλογή ανάμεσα στην εγκατάσταση κλιματισμού ή στην πλήρη απόρριψή του, οι ειδικοί τονίζουν ότι η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι ο κλιματισμός μπορεί να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην προστασία των ανθρώπων κατά τη διάρκεια καυσώνων, μειώνοντας τους κινδύνους για την υγεία που σχετίζονται με τη ζέστη, ιδιαίτερα για ευάλωτες ομάδες όπως οι ηλικιωμένοι, οι νοσηλευόμενοι ασθενείς και άτομα με υποκείμενα νοσήματα.
Ο Αντόνιο Γκασπαρίνι, καθηγητής βιοστατιστικής και επιδημιολογίας στη Σχολή Υγιεινής και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου (LSHTM), ανέφερε ότι υπάρχουν «σαφή στοιχεία» πως ο κλιματισμός συνδέεται με μειωμένους κινδύνους για την υγεία λόγω ζέστης.
Αν και η ακριβής επίδραση είναι δύσκολο να ποσοτικοποιηθεί, το χαρακτήρισε «ένα από τα πιο άμεσα μέτρα δημόσιας υγείας για την αντιμετώπιση των άμεσων επιπτώσεων της ζέστης σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα», υπογραμμίζοντας ότι πρέπει να αποτελεί μέρος ευρύτερων, μακροπρόθεσμων στρατηγικών.
Ως άλλα μέτρα ανέφερε τη βελτίωση της θερμομόνωσης των κτιρίων και τις παρεμβάσεις στον αστικό σχεδιασμό που προστατεύουν καλύτερα τις πόλεις από τη ζέστη.
Ο Πιερ Μασλό, περιβαλλοντικός επιδημιολόγος στο ίδιο ίδρυμα, σημείωσε ότι μελέτες έχουν συνδέσει την αυξημένη χρήση κλιματισμού με χαμηλότερη θνησιμότητα που σχετίζεται με τη ζέστη, ωστόσο αυτό φαίνεται να εξηγεί περίπου μόλις το ένα πέμπτο της συνολικής βελτίωσης.
«Θα έλεγα ότι είναι σίγουρα χρήσιμο, ιδίως για τους πιο ευάλωτους πληθυσμούς», είπε ο Μασλό. «Ωστόσο εγείρει και ζητήματα ισότητας, καθώς ο προσωπικός κλιματισμός δεν χρησιμοποιείται απαραίτητα από τους πιο ευάλωτους».
«Υπάρχει επίσης ο περιορισμός ότι είναι πολύ δύσκολο να διαθέτουμε υψηλής ποιότητας δεδομένα για την κατοχή και τη χρήση κλιματισμού, και σε κάποιο βαθμό αυτά τα στοιχεία βασίζονται σε εκτιμήσεις», πρόσθεσε.
Είναι ο κλιματισμός ανθυγιεινός;
Παρότι ορισμένοι επικριτές του κλιματισμού υποστηρίζουν ότι είναι ανθυγιεινός και μπορεί να προκαλέσει ασθένειες, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η ίδια η τεχνολογία δεν είναι από μόνη της το πρόβλημα.
Η Πρίμροουζ Φρίστοουν, αναπληρώτρια καθηγήτρια κλινικής μικροβιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Λέστερ, δήλωσε στο Cube ότι τα καλά συντηρημένα συστήματα κλιματισμού μπορούν ακόμη και να βελτιώσουν την ποιότητα του εσωτερικού αέρα, φιλτράροντας τη γύρη και τα αιωρούμενα σωματίδια.
Οι κίνδυνοι προκύπτουν όταν τα φίλτρα δεν συντηρούνται, δεν καθαρίζονται ή δεν αντικαθίστανται σωστά. Για παράδειγμα, παραμελημένες μονάδες κλιματισμού μπορεί να αποτελέσουν εστία επιβλαβών μικροβίων, συμπεριλαμβανομένων βακτηρίων που μπορούν να προκαλέσουν νόσο των λεγεωνάριων.
Περιβαλλοντικές επιπτώσεις
Παρότι ο κλιματισμός μπορεί να προστατεύσει τους ανθρώπους σε συνθήκες ακραίας ζέστης, η ευρεία χρήση του συνεπάγεται και περιβαλλοντικό κόστος.
Τα συστήματα ψύξης αυξάνουν τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας, ιδιαίτερα στη διάρκεια καυσώνων και, όταν τροφοδοτούνται από ορυκτά καύσιμα, συμβάλλουν στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου.
Παράλληλα, αποβάλλουν θερμότητα στο περιβάλλον, γεγονός που μπορεί να επιδεινώσει το φαινόμενο της αστικής θερμικής νησίδας, κάνοντας πυκνοδομημένες περιοχές των πόλεων ακόμη πιο ζεστές, αλλά και να αυξήσει την πίεση στο ενεργειακό δίκτυο, εντείνοντας τον κίνδυνο διακοπών ρεύματος.
Ο Βιγκιέ υποστήριξε ότι η συζήτηση δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως δίλημμα ανάμεσα στην εγκατάσταση κλιματισμού και στην απόρριψή του.
«Το θέμα δεν είναι "κλιματιστικό ή όχι"», είπε. «Περισσότερο έχει να κάνει με το πώς μονώνεις ένα κτίριο απέναντι στη ζέστη».
Πρόσθεσε ότι, ενώ τα νοσοκομεία και άλλοι χώροι όπου φροντίζονται ευάλωτα άτομα χρειάζονται αξιόπιστη ψύξη, η ανάγκη εγκατάστασης κλιματισμού σε άλλα κτίρια εξαρτάται από το πόσο καλά είναι ήδη μονωμένα και προστατευμένα από την υπερθέρμανση.
Το ζήτημα αυτό αφορά ιδιαίτερα τη Γαλλία και άλλες περιοχές της δυτικής Ευρώπης, όπου εκατομμύρια άνθρωποι ζουν σε κτίρια που είχαν σχεδιαστεί ιστορικά για να διατηρούν τη ζέστη τον χειμώνα και πλέον αποδεικνύονται ευάλωτα, καθώς οι περίοδοι υψηλών θερμοκρασιών γίνονται συχνότερες.
Σύμφωνα με τον ειδικό σε θέματα κτιρίων Ζυλιέν Χανς, διευθυντή έρευνας και καινοτομίας στο Γαλλικό Επιστημονικό και Τεχνικό Κέντρο Δόμησης (CSTB), περίπου τα μισά από τα υφιστάμενα κτίρια στη Γαλλία δεν πληρούν τα πρότυπα προστασίας από υπερθέρμανση που αποτελούν πλέον προϋπόθεση για τις νέες κατασκευές.
Για τον Χανς, ο κλιματισμός «πρέπει να αναπτυχθεί παράλληλα με άλλες λύσεις».
«Πρώτα, δίνοντας προτεραιότητα στη μείωση του φαινομένου της θερμικής νησίδας, δεύτερον, προστατεύοντας τις προσόψεις και τα παράθυρα των κτιρίων και στη συνέχεια μονώνοντας τις στέγες», είπε. «Αν εφαρμόσετε όλα αυτά τα μέτρα, μπορείτε να διατηρήσετε ικανοποιητικές συνθήκες διαβίωσης χωρίς συστηματική χρήση κλιματισμού στις περισσότερες περιπτώσεις».
Ο Χανς πρόσθεσε ότι η συζήτηση στη Γαλλία έχει επικεντρωθεί υπερβολικά στο αν κάποιος είναι «υπέρ ή κατά» του κλιματισμού, αντί στο πώς τα ίδια τα κτίρια πρέπει να προσαρμοστούν σε ένα θερμότερο κλίμα.
Σύμφωνα με τον Βιγκιέ, μέτρα όπως η εγκατάσταση σκιάστρων, η αύξηση των σκιερών σημείων και η φύτευση δέντρων μπορούν συχνά να εφαρμοστούν σχετικά γρήγορα.
Ωστόσο, οι πιο βαθιές παρεμβάσεις, όπως η θερμομόνωση των κτιρίων απέναντι στη ζέστη, είναι πιο δύσκολες και έχουν καθυστερήσει λόγω διοικητικών και οικονομικών εμποδίων.