Η Ευρώπη θεωρεί ότι είναι αυτάρκης σε τρόφιμα, όμως η παραγωγή κρέατος εξαρτάται από εισαγόμενες ζωοτροφές υψηλής πρωτεΐνης, τονίζει ο Νίκο Μούτσι.
Η πρόσβαση σε μια αξιόπιστη προσφορά προσιτών και θρεπτικών τροφίμων μπορεί να είναι κάτι που πολλοί αναγνώστες του Euronews θεωρούν δεδομένο. Όμως, με τους πολέμους και τα ακραία καιρικά φαινόμενα που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή να αποδιοργανώνουν την παραγωγή τροφίμων, τις εφοδιαστικές αλυσίδες και τις σοδειές, τα τρόφιμα ακριβαίνουν και, με μελλοντικά σοκ και τον παγκόσμιο πληθυσμό να αυξάνεται, ενδέχεται να γίνουν και πιο δυσεύρετα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το κρέας που παράγουμε και καταναλώνουμε στην ήπειρο είναι ιδιαίτερα ευάλωτο, καθώς βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε μια εφοδιαστική αλυσίδα που εξαρτάται από τις εισαγωγές.
Η Κίνα δείχνει ξεκάθαρα ότι το έχει αντιληφθεί αυτό και ήδη κινείται για να διασφαλίσει μεγαλύτερη επισιτιστική ασφάλεια για τον πληθυσμό της στο μέλλον. Η ΕΕ όχι.
Οι νέες πρωτεΐνες μπορεί να καθορίσουν τον 21ο αιώνα
Σε μια εντυπωσιακή σύμπτωση, μια βροχερή μέρα τον Μάρτιο, η Κίνα έκανε βήματα προς την επισιτιστική ασφάλεια ενώ η ΕΕ έκανε το αντίθετο.
Την ίδια ημέρα, η ΕΕ αποφάσιζε να χάσει το τρένο μίας από τις καθοριστικές τεχνολογίες του 21ου αιώνα: των νέων πρωτεϊνών.
Στη γκρίζα πλέον Βραξέλλες, οι πολιτικοί εκπρόσωποι όλων των χωρών της ΕΕ συμφώνησαν να απαγορεύσουν τη χρήση «κρεατένιων» όρων, όπως βοδινό, χοιρινό ή κοτόπουλο, για την ονομασία προϊόντων καλλιεργημένου κρέατος, κλονίζοντας δυνητικά μια τεχνολογία που θα μπορούσε να εξασφαλίσει μια αξιόπιστη ροή εγχώριας πρωτεΐνης, της οποίας η τιμή και η διαθεσιμότητα δεν θα ανεβοκατεβαίνουν με τα γεγονότα ανά τον κόσμο.
Την ίδια στιγμή, στο Πεκίνο, το Εθνικό Λαϊκό Κογκρέσο παρουσίαζε το 15ο Πενταετές Σχέδιο, το σημαντικότερο πολιτικό και βιομηχανικό στρατηγικό κείμενο της Κίνας, το οποίο για πρώτη φορά αναγνώρισε τις νέες πρωτεΐνες – συμπεριλαμβανομένου του καλλιεργημένου κρέατος – ως προτεραιότητα εθνικής επισιτιστικής ασφάλειας.
Αν αφήσουμε κατά μέρος τον παραλογισμό του να μην επιτρέπεται στους παραγωγούς να αποκαλούν έναν μυ που έχει αναπτυχθεί από κύτταρο αγελάδας «βοδινό», η απόφαση της Ευρώπης δείχνει πλήρη αδυναμία να αντιμετωπίσει το κρίσιμο ζήτημα της επισιτιστικής ασφάλειας μέσω της εγχώριας διαφοροποίησης των πηγών πρωτεΐνης.
Η ΕΕ εξαρτάται από εισαγόμενες ζωοτροφές υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη
Στην Ευρώπη μας αρέσει να πιστεύουμε ότι είμαστε αυτάρκεις σε τρόφιμα, στην πραγματικότητα όμως η αλυσίδα εφοδιασμού μας για την παραγωγή κρέατος εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εισαγωγές.
Ναι, η ΕΕ είναι καθαρός εξαγωγέας κρέατος (ιδίως χοιρινού) και γαλακτοκομικών. Όμως το ισχυρό βιομηχανικό σύμπλεγμα κρέατος της ΕΕ είναι δομικά εξαρτημένο από εισαγόμενες ζωοτροφές υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη για την εκτροφή των παραγωγικών ζώων, κυρίως σόγια και καλαμπόκι.
Η ΕΕ καλύπτει μέσω εισαγωγών τα δύο τρίτα των αναγκών της σε ζωοτροφές υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη. Τέτοιου τύπου ζωοτροφές (με περιεκτικότητα πρωτεΐνης άνω του 30%) χρησιμοποιούνται για τη βελτιστοποίηση της ανάπτυξης και της συνολικής παραγωγικότητας στην εντατική κτηνοτροφία.
Τα σογιάλευρα αποτελούν την κυριότερη πηγή ζωοτροφών υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη, αντιστοιχώντας στο 17% (11,8 εκατ. τόνους) της συνολικής χρήσης πρωτεΐνης σε ζωοτροφές στην ΕΕ, σχεδόν όλα όμως εισάγονται.
Η παραγωγή σόγιας στην ΕΕ καλύπτει μόλις το 10% της κατανάλωσης στο μπλοκ και κυρίως για ανθρώπινη κατανάλωση (σκεφτείτε ροφήματα σόγιας, γιαούρτια και τόφου). Η ΕΕ εισάγει επίσης μεγάλες ποσότητες καλαμποκιού, ακόμη μια βασική καλλιέργεια για ζωοτροφές, για να ικανοποιήσει την τεράστια ζήτηση για ζωοτροφές.
Οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα εκτοξεύουν τις τιμές του κρέατος
Οι πόλεμοι στην Ουκρανία και το Ιράν αποτελούν ανησυχητικά παραδείγματα του πόσο ευάλωτα είναι τέτοια συστήματα, καθώς οι διαταραχές στην εφοδιαστική αλυσίδα οδηγούν σε εκρηκτική άνοδο των τιμών του κρέατος.
Αντί να αυξάνουμε διαρκώς τις εισαγωγές ζωοτροφών, η διαφοροποίηση των διαθέσιμων και προσιτών πηγών πρωτεΐνης μπορεί στην πραγματικότητα να ενισχύσει την επισιτιστική ασφάλεια.
Η Κίνα το έχει ήδη καταλάβει.
Η Κίνα είναι επίσης υπερδύναμη στο κρέας, καθώς διαθέτει τη μεγαλύτερη παραγωγική ικανότητα κρέατος στον κόσμο – περίπου ένα στα δύο γουρούνια που σφάζονται παγκοσμίως σφάζεται στην Κίνα.
Όπως και η ΕΕ, εξαρτάται σε πολύ μεγάλο βαθμό από εισαγόμενες ζωοτροφές, ιδίως σόγια από τη Βραζιλία, την Αργεντινή και, πιο πρόσφατα σε μικρότερο βαθμό λόγω του δασμολογικού πολέμου, από τις ΗΠΑ.
Σε αντίθεση με την Ευρώπη, η Κίνα θεωρεί την εξάρτηση από ζωοτροφές υψηλής περιεκτικότητας σε πρωτεΐνη ως κρίσιμο τρωτό σημείο για τη χώρα. Αυτός είναι ο βασικός λόγος για τον οποίο ο πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ ανέδειξε τις νέες πρωτεΐνες σε κορυφαία προτεραιότητα επισιτιστικής ασφάλειας στο 15ο Πενταετές Σχέδιο.
Το σχέδιο αναφέρει ρητά ότι η Κίνα θα «εντάξει τις νέες πηγές πρωτεΐνης στην εθνική στρατηγική επισιτιστικής ασφάλειας».
Ο διακηρυγμένος στόχος του είναι: «Να προωθήσει την ανάπτυξη της βιομηχανίας βιοπαραγωγής, να δημιουργήσει πλατφόρμες βασικών τεχνολογιών και πρώτων υλών, να ενισχύσει την έρευνα και την εφαρμογή σε τομείς όπως οι μικροβιακές πρωτεΐνες και τα λειτουργικά συστατικά τροφίμων και να οδηγήσει στον μετασχηματισμό και την αναβάθμιση των παραδοσιακών βιομηχανιών».
Η βιοπαραγωγή, η ραχοκοκαλιά της ακριβούς ζύμωσης και του καλλιεργημένου κρέατος, τοποθετείται πλέον δίπλα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την τεχνητή νοημοσύνη ως τομέας εθνικής προτεραιότητας.
Για την Κίνα, οι νέες πρωτεΐνες είναι ζήτημα εθνικής ασφάλειας
Στην πραγματικότητα, η Κίνα αντιμετωπίζει πλέον τις νέες πρωτεΐνες όπως αντιμετώπισε τα φωτοβολταϊκά πριν από δύο δεκαετίες και τις μπαταρίες και τα ηλεκτρικά οχήματα (EV) πριν από μία δεκαετία: ως υποδομή εθνικής ασφάλειας και όχι ως επιλογή καταναλωτικού lifestyle.
Όπως δείχνει νέα έκθεση της διεθνούς συμβουλευτικής εταιρείας βιωσιμότητας Systemiq, η Κίνα εφαρμόζει στο πεδίο της παραγωγής πρωτεΐνης το δοκιμασμένο «εγχειρίδιο βιομηχανικής στρατηγικής» της: συνδυάζει κρατικά υποστηριζόμενη έρευνα και ανάπτυξη, επενδύσεις σε υποδομές, δημόσιες προμήθειες και φθηνή χρηματοδότηση, ώστε να επιταχύνει την εγχώρια ικανότητα και να μειώσει την εξάρτηση από τις εισαγόμενες ζωοτροφές και τα παραδοσιακά κτηνοτροφικά συστήματα.
Τα Πενταετή Σχέδια της Κίνας δεν μεταμορφώνουν μόνο τη δική της οικονομία. Αναδιαμορφώνουν και τις παγκόσμιες αγορές.
Όταν η Κίνα αποφάσισε να στηρίξει τα ηλεκτρικά οχήματα στο Πενταετές Σχέδιο 2011-2015, η υιοθέτηση των ηλεκτρικών αυτοκινήτων επιταχύνθηκε παγκοσμίως. Σήμερα περισσότερα από ένα στα τέσσερα αυτοκίνητα που πωλούνται είναι ηλεκτρικά. Η Κίνα κυριαρχεί στη βιομηχανία ηλεκτρικών αυτοκινήτων, με τις μάρκες της να ευθύνονται για πάνω από το μισό των παγκόσμιων μοντέλων και πωλήσεων αμιγώς ηλεκτρικών οχημάτων (BEV). Το ίδιο μοτίβο θα μπορούσε τώρα να επαναληφθεί και στα τρόφιμα.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις των αναλυτών της Systemiq, η στρατηγική στροφή της Κίνας προς τη βιοπαραγωγή και τις νέες πρωτεΐνες αναμένεται να μειώσει την εξάρτησή της από τις εισαγωγές σόγιας κατά περίπου 25% έως το 2030. Πρόκειται για όγκο σχεδόν αντίστοιχο με τις σημερινές εισαγωγές της από τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Η επόμενη εξάρτηση της Ευρώπης;
Αν η ΕΕ δεν δράσει τώρα και δεν επενδύσει μαζικά στις νέες πρωτεΐνες, κινδυνεύει να επιδεινώσει την εξάρτησή της από ζωοτροφές από τις ΗΠΑ και τη Νότια Αμερική και να αυξήσει ακόμη περισσότερο τόσο το (ήδη σημαντικό) εμπορικό της έλλειμμα όσο και την τεχνολογική εξάρτηση από την Κίνα.
Το ειρωνικό είναι ότι αυτή η τεχνολογία γεννήθηκε στην Ευρώπη. Πριν από περίπου 15 χρόνια, οι Ολλανδοί ανέπτυξαν το πρώτο μπιφτέκι εργαστηρίου στον κόσμο.
Και αυτό έχει λογική: δεν διαθέτουμε πολλές καλλιεργήσιμες εκτάσεις, αλλά είμαστε παγκόσμιοι πρωταγωνιστές στη βιοτεχνολογία και τη βιοπαραγωγή.
Πέρα από τις ερευνητικές και καινοτομικές μας δυνατότητες, η Ευρώπη διαθέτει και το υψηλά καταρτισμένο εργατικό δυναμικό που χρειάζεται για να φέρει στην αγορά πρωτεΐνες από φυτά, μικροοργανισμούς και καλλιεργημένα ζωικά κύτταρα. Εκεί έχουμε σαφές ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Ο Βιοτεχνολογικός Νόμος της ΕΕ II: μια δεύτερη ευκαιρία
Ευτυχώς, δεν είναι αργά: το επερχόμενο ευρωπαϊκό νομοθέτημα για τη βιοτεχνολογία, ο λεγόμενος Biotech Act II , προσφέρει μια δεύτερη ευκαιρία.
Αυτό το ισχυρό εργαλείο βιομηχανικής πολιτικής είναι η προσπάθεια της ΕΕ να πάψει να αποτελεί φυτώριο ταλέντων βιοτεχνολογίας για τις ΗΠΑ και την Κίνα, κόβοντας τη γραφειοκρατία, απελευθερώνοντας επενδύσεις, κλιμακώνοντας την παραγωγή εντός των συνόρων της και ενισχύοντας το «Made in the EU».
Για να συμβάλει πραγματικά στην ενίσχυση της επισιτιστικής ασφάλειας στην Ένωση, το νομοθέτημα πρέπει να συμπεριλάβει τη βιοπαραγωγή για εφαρμογές σε τρόφιμα και ζωοτροφές.
Έτσι, θα μπορούσαμε να παράγουμε βιομηχανικά στο εσωτερικό ένζυμα, πρώτες ύλες ζωοτροφών, πρωτεΐνες και βιοϋλικά αντί να τα εισάγουμε.
Η ένταξη της παραγωγής τροφίμων και ζωοτροφών στον Biotech Act II θα μπορούσε να σηματοδοτήσει ότι η ΕΕ επιβιβάζεται επιτέλους στο «πλοίο της επισιτιστικής ασφάλειας» προτού να είναι πολύ αργά.