Ένας χρόνος προεδρίας του Καρόλ Ναβρότσκι: απολογισμός επιτυχιών και συγκρούσεων

Οι υποστηρικτές τον βλέπουν ως θεματοφύλακα των συντηρητικών αξιών, έναν πολιτικό που αντιτάσσεται με συνέπεια στην κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ, υπερασπιστή των στενών σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και έναν πρόεδρο έτοιμο να κάνει χρήση των συνταγματικών του αρμοδιοτήτων, ιδίως του δικαιώματος βέτο.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Οι επικριτές τον παρουσιάζουν ως πρόεδρο που βρίσκεται σε μόνιμη σύγκρουση με την κυβέρνηση και αποδυναμώνει την ικανότητα του κράτους να ασκεί συνεκτική πολιτική.

Πριν από ακριβώς έναν χρόνο ο Καρόλ Ναβρότσκι ορκίστηκε Πρόεδρος της Πολωνικής Δημοκρατίας.

Ένας χρόνος με έντονη προεδρική δραστηριότητα

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσίευσε η Προεδρία, ο πρώτος χρόνος της θητείας ήταν ιδιαίτερα έντονος.

Ο πρόεδρος:

• υπέγραψε πάνω από 200 νόμους,
• επανέστειλε για επανεξέταση δεκάδες νόμους (ασκώντας βέτο),
• παρέπεμψε ορισμένους νόμους στο Συνταγματικό Δικαστήριο,
• κατέθεσε δικά του νομοσχέδια,
• πραγματοποίησε πολλές διεθνείς επισκέψεις,
• συμμετείχε σε συνόδους κορυφής του ΝΑΤΟ και σε συναντήσεις με ηγέτες συμμαχικών κρατών.

Η Προεδρία υπογραμμίζει κυρίως τη νομοθετική δραστηριότητα, την ανάπτυξη της διατλαντικής συνεργασίας και την ενίσχυση της ασφάλειας της Πολωνίας. Η επίσημη αποτίμηση κάνει λόγο για δράσεις που αφορούν τον εκσυγχρονισμό του στρατού, την πολιτική μνήμης και τη στήριξη των Πολωνών του εξωτερικού.

«Είναι ένας πρόεδρος κοντά στους πολίτες» – υποστηρίζει η Προεδρία.

Η μεγαλύτερη σύγκρουση με την κυβέρνηση εδώ και πολλά χρόνια

Από την αρχή της θητείας του ήταν σαφές ότι ο Καρόλ Ναβρότσκι σκόπευε να κάνει χρήση του δικαιώματος βέτο πολύ συχνότερα από τους περισσότερους προκατόχους του.

Τον χρόνο που πέρασε άσκησε βέτο σε 41 νόμους, ενώ δύο ακόμη τους παρέπεμψε στο Συνταγματικό Δικαστήριο στο πλαίσιο προληπτικού ελέγχου, καταγράφοντας ένα από τα υψηλότερα αποτελέσματα στην ιστορία της Τρίτης Δημοκρατίας.

Ανάμεσα στις πιο πολυσυζητημένες αποφάσεις βρέθηκαν νόμοι που αφορούσαν τη μεταρρύθμιση της δικαιοσύνης, αλλαγές στα μέσα ενημέρωσης, τμήμα των διοικητικών μεταρρυθμίσεων, την εφαρμογή επιλεγμένων κανονισμών της ΕΕ, το πρόγραμμα SAFE, φορολογικές αλλαγές και διατάξεις για τις κρατικές υπηρεσίες.

Το Προεδρικό Μέγαρο υποστήριξε ότι τα περισσότερα βέτο οφείλονταν σε νομοθετικά ελαττώματα, σε παραβίαση του Συντάγματος ή σε απειλές για την ασφάλεια του κράτους.

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ απαντούσε ότι ο πρόεδρος αξιοποιεί τις συνταγματικές του αρμοδιότητες κυρίως ως εργαλείο αποκλεισμού της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας.

Η σύγκρουση αυτή έγινε ο κεντρικός άξονας της πολωνικής πολιτικής σχεδόν ολόκληρο τον πρώτο χρόνο της θητείας. Οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι η αξιολόγηση των βέτο εξαρτιόταν έντονα από τις κομματικές προτιμήσεις: οι ψηφοφόροι του PiS και της Konfederacja τα θεωρούσαν συχνότερα ένδειξη μέριμνας για την ποιότητα της νομοθέτησης, ενώ οι υποστηρικτές της KO και της Lewica τα έβλεπαν κυρίως ως μπλοκάρισμα των κυβερνητικών ενεργειών.

Εξωτερική πολιτική

Από τις πρώτες ημέρες της θητείας του ο Καρόλ Ναβρότσκι κατέστησε σαφές ότι βασικός πυλώνας της πολωνικής πολιτικής ασφάλειας παραμένουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, για τις οποίες μιλά ως «τον μεγαλύτερο σύμμαχο της Δημοκρατίας της Πολωνίας».

Ενώ η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τουσκ επιχείρησε να ακολουθήσει πιο ισορροπημένη πολιτική μεταξύ Ουάσιγκτον, Βρυξελλών και των μεγαλύτερων κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ο πρόεδρος τόνιζε πολύ πιο έντονα τη στρατηγική σημασία της συμμαχίας με τις ΗΠΑ.

Ο πρόεδρος είχε σειρά συναντήσεων με εκπροσώπους της αμερικανικής διοίκησης και συμμετείχε σε συνομιλίες σχετικά με την παρουσία αμερικανικών στρατευμάτων στην Πολωνία.

Ήταν επίτιμος προσκεκλημένος στη διάσκεψη των Αμερικανών συντηρητικών, την οργάνωση CPAC, όπου εκφώνησε ομιλία για την κατάσταση των πολωνοαμερικανικών σχέσεων.

Ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα στις σχέσεις Πολωνίας–ΗΠΑ ήταν η υπόθεση της σχεδιαζόμενης αναδιοργάνωσης της παρουσίας των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη.

Σύμφωνα με πληροφορίες του CNN, ο επικεφαλής του Πενταγώνου Πιτ Χέγκσεθ εξέταζε το ενδεχόμενο να αναστείλει την εκ περιτροπής ανάπτυξη μιας τεθωρακισμένης ταξιαρχίας στην Πολωνία, στο πλαίσιο ευρύτερου σχεδίου μείωσης των αμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη. Η υπόθεση προκάλεσε ανησυχία στη Βαρσοβία.

Τελικά, η διοίκηση του Ντόναλντ Τραμπ άλλαξε πορεία. Ο ίδιος ο Τραμπ τόνισε δημόσια τη σημασία των σχέσεων με την Πολωνία και ανακοίνωσε την ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας, συμπεριλαμβάνοντας την αποστολή επιπλέον στρατιωτών. Οι υποστηρικτές του Ναβρότσκι το θεώρησαν απόδειξη της αποτελεσματικότητας των προσωπικών του επαφών με την αμερικανική διοίκηση. Οι επικριτές, αντίθετα, επεσήμαναν ότι οι αποφάσεις για την ανάπτυξη των αμερικανικών δυνάμεων αποτελούν μέρος ευρύτερης στρατηγικής του ΝΑΤΟ και του Πενταγώνου και ότι δεν πρέπει να υπερεκτιμάται η επιρροή ενός και μόνο ηγέτη χωρίς επίσημες επιβεβαιώσεις.

Ουκρανία – η δυσκολότερη διπλωματική δοκιμασία

Ενώ οι σχέσεις με τις ΗΠΑ αποτέλεσαν επιτυχία σε επίπεδο εικόνας, οι σχέσεις με την Ουκρανία αποδείχθηκαν πολύ πιο προβληματικές.

Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά επεισόδια ήταν η αφαίρεση από τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι του Τάγματος του Λευκού Αετού.

«Καθώς ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι συναίνεσε στην απονομή σε μία από τις μονάδες των Ενόπλων Δυνάμεων της Ουκρανίας της ονομασίας “Ήρωες του UPA”, μετά από διαβούλευση με το Κεφάλαιο, έλαβα την απόφαση να αφαιρέσω το Τάγμα του Λευκού Αετού από τον πρόεδρο της Ουκρανίας» – ανακοίνωσε στην ομιλία του ο Ναβρότσκι.

Η απόφαση αυτή προκάλεσε έντονες αντιδράσεις.

Οι επικριτές τη θεώρησαν συμβολική κίνηση κατά του Ουκρανού ηγέτη, ένδειξη ψύχρανσης των σχέσεων και βήμα που ευνοεί τη ρωσική προπαγάνδα.

«Η σύγκρουση μεταξύ Πολωνίας και Ουκρανίας χαροποιεί τον Πούτιν και σοκάρει τους συμμάχους μας. Καθήκον των προέδρων Ζελένσκι και Ναβρότσκι είναι να αποκλιμακώνουν τα πάθη, όχι να τροφοδοτούν την ένταση» – έγραψε ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ στην πλατφόρμα X.

Οι υποστηρικτές του προέδρου αντέτειναν ότι η Πολωνία έχει το δικαίωμα να ασκεί τη δική της πολιτική μνήμης και ότι οι σχέσεις με την Ουκρανία δεν μπορούν να σημαίνουν παραίτηση από τα πολωνικά συμφέροντα.

Στην πράξη, το επεισόδιο βάθυνε τα ήδη υπάρχοντα σημεία τριβής.

Ο Ναβρότσκι και το παρελθόν στα γήπεδα

Κατά την προεκλογική εκστρατεία ήρθαν στο φως πληροφορίες για τις επαφές του Ναβρότσκι με τον κόσμο των οργανωμένων οπαδών και τη συμμετοχή του σε επεισόδια που περιγράφονται ως «ustawki».

Το πιο αμφιλεγόμενο στοιχείο του παρελθόντος του προέδρου είναι η άμεση συμμετοχή του σε τέτοιες παράνομες, μαζικές συμπλοκές ψευδοοπαδών. Το φθινόπωρο του 2009 – όταν ήδη εργαζόταν στο Ινστιτούτο Εθνικής Μνήμης – ο Ναβρότσκι συμμετείχε σε συμπλοκή πλάι σε χούλιγκαν της Λέχια Γκντανσκ εναντίον οργανωμένης ομάδας της Λεχ Πόζναν.

Οι ρίζες του στον κόσμο των οπαδών επιστρέφουν τακτικά με τη μορφή σκανδάλων εικόνας. Κατά τη διάρκεια πανεθνικού προσκυνήματος στην Τσεστόχοβα σημειώθηκε επεισόδιο που συγκλόνισε την κοινή γνώμη. Ο πρόεδρος αγκάλιασε θερμά τον Τόμας Π., με το ψευδώνυμο «Dragon» – επανειλημμένα καταδικασμένο επικεφαλής συμμορίας που συνδέεται με το περιβάλλον των ψευδοοπαδών στο Μπιαουστοκ.

Κατά το Προσκύνημα των Οπαδών στην Τσεστόχοβα απηύθυνε χαιρετισμό στην αίθουσα λέγοντας: «Χαίρετε, οπαδοί!», στο οποίο οι φίλαθλοι απάντησαν: «Χαίρετε, κύριε πρόεδρε!». Ο Ναβρότσκι δήλωνε: «Εκτιμώ την ικανότητα των οπαδών να αναλαμβάνουν πολλές προκλήσεις». Η συμμαχία αυτή σφραγίστηκε με την πολύκροτη χάρη στον Πιότρ Σταρουχόβιτς, τον «Staruch», κεφαλή των οργανωμένων στην εξέδρα Żyleta, δηλαδή στο τμήμα των πιο φανατικών οπαδών της ΛέγκιαΒαρσοβίας.

Η ειδυλλιακή αυτή σχέση έληξε τον Μάρτιο, όταν ο πρόεδρος άσκησε βέτο στη μεταρρύθμιση του νόμου που στόχευε στον περιορισμό της κατάχρησης της προσωρινής κράτησης. Στα γήπεδα της Ekstraklasa εμφανίστηκαν αμέσως υβριστικά πανό κατά του αρχηγού του κράτους, κάτι που σχολιαστές χαρακτήρισαν ως εντυπωσιακά γρήγορη στροφή στις μεταξύ τους σχέσεις.

Ποιοι στηρίζουν τον Καρόλ Ναβρότσκι και ποιοι όχι;

Παραδόξως, παρά τις πολυάριθμες αντιπαραθέσεις και την οξεία πολιτική σύγκρουση, τα ποσοστά αποδοχής του Ναβρότσκι μετά από έναν χρόνο θητείας παραμένουν υψηλά.

Σύμφωνα με την έρευνα του CBOS τον Ιούλιο, το έργο του προέδρου αξιολογήθηκε θετικά από το 56 τοις εκατό των ερωτηθέντων – το καλύτερο αποτέλεσμα από την αρχή της θητείας του. Οι αρνητικές αξιολογήσεις έφτασαν το 37 τοις εκατό.

Τη μεγαλύτερη στήριξη ο πρόεδρος τη λαμβάνει από ψηφοφόρους της δεξιάς, ιδίως του PiS, τμήματος της Konfederacja και συντηρητικά προσανατολισμένων ψηφοφόρων. Αυτό που τους ενώνει είναι κυρίως ο σκεπτικισμός απέναντι στην πολιτική της ΕΕ, η έμφαση στην ασφάλεια, το παραδοσιακό μοντέλο κράτους και η πολιτική μνήμης. Οι υποστηρικτές επαινούν τον πρόεδρο για τη χρήση απλής γλώσσας και την απουσία απόστασης που χαρακτηρίζει ορισμένους πολιτικούς. Όπως και ο Αντρέι Ντούντα, έτσι και ο Ναβρότσκι έχει ισχυρότερη στήριξη εκτός Βαρσοβίας και των μεγαλύτερων πόλεων και μεταξύ των ηλικιωμένων.

Οι πιο επικριτικοί απέναντι στον Ναβρότσκι είναι οι ψηφοφόροι της Koalicja Obywatelska, της Lewica και τμήμα φιλελεύθερων κύκλων, κυρίως κάτοικοι μεγάλων πόλεων.

Του προσάπτουν υπερβολική πολιτικοποίηση του θεσμού, συγκρουσιακό ύφος, υπερβολικά στενούς δεσμούς με το PiS, μπλοκάρισμα κυβερνητικών νόμων και συντηρητική ατζέντα.

Ο Ναβρότσκι μετά από έναν χρόνο

Ο πρώτος χρόνος του Καρόλ Ναβρότσκι μπορεί να χαρακτηριστεί ως προεδρία με ισχυρή λαϊκή εντολή αλλά περιορισμένη διάθεση για συμβιβασμό.

Κατάφερε να διατηρήσει υψηλή υποστήριξη και να πείσει μεγάλο μέρος των ψηφοφόρων ότι υλοποιεί τις υποσχέσεις του. Ιδιαίτερα ισχυρή πλευρά αποδείχθηκε η πολιτική ασφάλειας και οι σχέσεις με τις ΗΠΑ.

«Θα είμαι πάντα η φωνή σου» – διαβεβαιώνει ο πρόεδρος στη σημερινή του ανάρτηση στην πλατφόρμα X.

Ταυτόχρονα, το ύφος με το οποίο ασκεί τα καθήκοντά του έκανε τους αντιπάλους του να τον βλέπουν ως σύμβολο περαιτέρω πολιτικής και κοινωνικής πόλωσης.

Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Άνταμ Σουάπκα αξιολόγησε ως εξής την προεδρία του Ναβρότσκι:

«Ο χρόνος της προεδρίας του Καρόλ Ναβρότσκι ήταν μια κακή περίοδος – μια προσπάθεια αποδυνάμωσης της πολωνικής άμυνας, του προγράμματος SAFE, του πολωνικού στρατού, της βιομηχανίας, της αστυνομίας και άλλων υπηρεσιών και στέρησής τους από ευρωπαϊκά κονδύλια».

Ο Ναβρότσκι δεν έγινε πρόεδρος του κέντρου της πολιτικής σκηνής. Επέλεξε τον ρόλο του ενεργού συμμετέχοντα στη σύγκρουση, που αγωνίζεται για συντηρητικό προσανατολισμό του κράτους.

Αν αυτό θα αποδειχθεί η μεγαλύτερη δύναμή του ή η μεγαλύτερη αδυναμία του – θα το δείξουν τα επόμενα χρόνια της θητείας.