Ένα μικρό αποτύπωμα σε νεολιθικό ωμόπλινθο στη Γεωργία βοηθά να ξαναγραφτεί η ιστορία μίας από τις σημαντικότερες καλλιέργειες στον κόσμο.
Αποτελεί βασικό είδος διατροφής για πολλές κουλτούρες σε όλο τον κόσμο. Αλλά πώς οι άνθρωποι αντιλήφθηκαν ότι οι σπόροι των χόρτων μπορούσαν να μετατραπούν σε ψωμί;
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Μια νέα μελέτη υποδεικνύει ότι το σιτάρι αρτοποιίας πιθανότατα εμφανίστηκε πριν από περίπου 8.000 χρόνια στη νότια περιοχή του Καυκάσου, μέσω μιας φυσικής διαδικασίας υβριδισμού μεταξύ ήδη εξημερωμένου σιταριού και ενός άγριου είδους χόρτου.
Τα ευρήματα, που δημοσιεύονται στα Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS), βασίζονται σε αρχαιολογικές έρευνες που πραγματοποίησε το Εθνικό Μουσείο της Γεωργίας στους αρχαίους οικισμούς Γκανταχρίλι Γκόρα και Σουλαβέρις Γκόρα, οι οποίοι χρονολογούνται στη Νεολιθική περίοδο.
Οι ανασκαφές σε αυτούς τους χώρους έφεραν στο φως κρίσιμα βοτανικά στοιχεία, όπως αποτυπώματα σταχυών σιταριού διατηρημένα σε αρχαίες πηλοπλίνθους και φυτικά κατάλοιπα που παραπέμπουν σε πρώιμα γεωργικά πειράματα.
Οι Γκανταχρίλι Γκόρα και Σουλαβέρις Γκόρα εντάσσονται στην πολιτιστική παράδοση Σουλαβέρι–Σομουτέπε, η οποία αναπτύχθηκε στον Νότιο Καύκασο – από τη νοτιοανατολική Γεωργία έως το δυτικό Αζερμπαϊτζάν και τη βόρεια Αρμενία – πριν από περίπου 8.000 έως 7.300 χρόνια.
Ο Νταβίντ Λορντκιπανίτζε, διευθυντής του Εθνικού Μουσείου της Γεωργίας, λέει ότι η ανακάλυψη δείχνει πως οι Γεωργιανοί ήταν ανάμεσα στους πρώτους αγρότες.
«Εδώ έχουμε ίχνη σιταριού αρτοποιίας ηλικίας 8.000 ετών, ενώ πριν από λίγα χρόνια βρήκαμε επίσης ίχνη οινοπαραγωγής της ίδιας χρονολογίας. Μπορούμε λοιπόν με βεβαιότητα να πούμε ότι εδώ, στη Γεωργία, εντοπίσαμε ίχνη σιταριού αρτοποιίας και οινοποιίας που ανάγονται σε 8.000 χρόνια», λέει.
Αρχαιολογικές και γενετικές μελέτες έχουν δείξει ότι στην περιοχή αυτή ζούσαν πρώιμες αγροτικές κοινότητες που καλλιεργούσαν μεγάλη ποικιλία καλλιεργειών.
Η Νάνα Ρουσισβίλι, παλαιοεθνοβοτανικός στο Εθνικό Μουσείο της Γεωργίας, μελετά εδώ και δεκαετίες αρχαιοβοτανικό υλικό από το Γκανταχρίλι Γκόρα. Όπως σημειώνει, τα δείγματα δείχνουν ότι τα πρώιμα εξημερωμένα σιτάρια διασταυρώθηκαν με ένα άγριο είδος χόρτου γνωστό ως Aegilops tauschii.
«Αυτό μας δίνει τη δυνατότητα να αποδείξουμε ότι στο γεωργιανό έδαφος γεννήθηκε το σιτάρι αρτοποιίας και, ως αποτέλεσμα, η Γεωργία αποτελεί ένα από τα κέντρα εξημέρωσης του σιταριού αρτοποιίας», λέει.
Η ανακάλυψη γίνεται ακόμη πιο ενδιαφέρουσα αν σκεφτεί κανείς ότι η ίδια περιοχή θεωρείται επίσης γενέτειρα του κρασιού.
Η αρχαιολόγος Μελίντα Ζέντερ από το Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Σμιθσόνιαν αναφέρει ότι η νέα μελέτη μας επιτρέπει να κατανοήσουμε καλύτερα πώς εξελίχθηκε η διαδικασία της εξημέρωσης.
Η Ζέντερ επισημαίνει ότι η μελέτη δείχνει πως οι πρώιμοι αγρότες στον Νότιο Καύκασο βρίσκονταν σε επαφή με γειτονικές περιοχές, αντλώντας γνώσεις αλλά προσαρμόζοντάς τες στο τοπικό κλίμα και στις περιβαλλοντικές συνθήκες.
«Έτσι, η “εφεύρεση” αυτού του σιταριού αρτοποιίας είναι πραγματικά προϊόν αυτής της ευρηματικότητας και καινοτομίας από την πλευρά των αυτοχθόνων πληθυσμών στον Νότιο Καύκασο, οι οποίοι αξιοποιούσαν αυτές τις τεχνολογίες», σημειώνει η Ζέντερ.
Ο Καύκασος και η Γεωργία αποτελούν τμήμα αυτού που είναι γνωστό ως Εύφορη Ημισέληνος, μιας λωρίδας γόνιμης γης που εκτείνεται από την Άνω Αίγυπτο έως τη Μεσοποταμία, δηλαδή το σημερινό Ιράκ, το Κουβέιτ και τη βορειοανατολική Συρία.
Η περιοχή αυτή, συχνά αποκαλούμενη «Λίκνο του Πολιτισμού», θεωρείται η γενέτειρα της πρώιμης γεωργίας και των σύγχρονων ανθρώπινων πολιτισμών.