Πλούτος συνταξιοδότησης στην Ευρώπη: ποιες χώρες έχουν τους πλουσιότερους άνω των 65;

Ο πλούτος μετά τη συνταξιοδότηση διαφέρει δραματικά σε όλη την Ευρώπη, διαμορφώνοντας το βιοτικό επίπεδο πολύ πέρα από ό,τι μπορεί να εξασφαλίσει μόνο το εισόδημα από συντάξεις.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Σε ορισμένες χώρες, τα νοικοκυριά μεγαλύτερης ηλικίας διαθέτουν πάνω από 30 φορές περισσότερο πλούτο σε σχέση με άλλα, γεγονός που αναδεικνύει πώς η κατοικία, οι συντάξεις και η οικογενειακή στήριξη διαμορφώνουν την οικονομική ασφάλεια στη ζωή μετά την εργασία.

Ποιες χώρες, λοιπόν, έχουν τους πλουσιότερους άνω των 65 ετών;

Η Έρευνα Χρηματοοικονομικών και Κατανάλωσης των Νοικοκυριών (HFCS) της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, που δημοσιεύτηκε στα μέσα του 2023, παρέχει συγκρίσιμα στοιχεία για τον πλούτο των ηλικιωμένων.

Στην ευρωζώνη, τα νοικοκυριά ηλικίας 65-74 ετών έχουν διάμεση καθαρή περιουσία 185.300 ευρώ. Στις 22 ευρωπαϊκές χώρες που εξετάζονται, το ποσό αυτό κυμαίνεται από 36.300 ευρώ στη Λετονία έως 1.219.500 ευρώ στο Λουξεμβούργο. (Για λόγους σύγκρισης, όλα τα ποσά παρουσιάζονται σε ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των χωρών εκτός ευρωζώνης.)

Το Λουξεμβούργο αποτελεί σαφή εξαίρεση. Το αμέσως επόμενο υψηλότερο ποσό, στη Μάλτα, είναι 310.000 ευρώ.

Βέλγιο και Ιρλανδία στην κορυφή, μπροστά από τη Γαλλία και τη Γερμανία

Αν εξαιρεθούν αυτές οι δύο χώρες με τους μικρότερους πληθυσμούς στην ΕΕ, τα νοικοκυριά μεγαλύτερης ηλικίας στο Βέλγιο και την Ιρλανδία είναι τα πλουσιότερα. Η διάμεση καθαρή περιουσία των νοικοκυριών 65-74 ετών φτάνει τα 307.700 ευρώ στο Βέλγιο. Η Ιρλανδία βρίσκεται επίσης κοντά στο επίπεδο των 300.000 ευρώ, στα 296.700 ευρώ.

Η Γαλλία κατατάσσεται πέμπτη με 232.800 ευρώ, ακολουθούμενη από πολύ κοντά από τη Γερμανία με 232.100 ευρώ. Στην Ισπανία, η διάμεση καθαρή περιουσία για αυτήν την ηλικιακή ομάδα είναι 200.800 ευρώ.

Ανάμεσα στις τέσσερις μεγαλύτερες οικονομίες της ΕΕ, η Ιταλία εμφανίζει το χαμηλότερο ποσό, 168.000 ευρώ, που σημαίνει ότι οι άνθρωποι στην ηλικία της συνταξιοδότησης σε Γαλλία και Γερμανία διαθέτουν πάνω από 60.000 ευρώ περισσότερα σε περιουσία από εκείνους στην Ιταλία.

Η Αυστρία (188.500 ευρώ) βρίσκεται λίγο πάνω από τον μέσο όρο της ευρωζώνης, ενώ η Φινλανδία (176.100 ευρώ) λίγο κάτω από αυτόν.

Η Ολλανδία μεταξύ των χωρών κάτω από τον μέσο όρο

Η Ολλανδία (134.400 ευρώ) ξεχωρίζει ως χώρα με σχετικά περιορισμένο πλούτο νοικοκυριών άνω των 65 ετών, παρά το ιδιαίτερα υψηλά αξιολογημένο συνταξιοδοτικό της σύστημα, υπογραμμίζοντας ότι τα ισχυρά συνταξιοδοτικά εισοδήματα δεν μεταφράζονται πάντα σε υψηλά επίπεδα ιδιωτικής περιουσίας.

Την ίδια στιγμή, η Σλοβενία (138.200 ευρώ), η Ελλάδα (104.300 ευρώ), η Τσεχία (102.900 ευρώ) και η Σλοβακία (100.800 ευρώ) βρίσκονται επίσης αρκετά κάτω από τον μέσο όρο.

Στον πάτο της κατάταξης, εκτός από τη Λετονία, ακόμη πέντε χώρες έχουν διάμεση καθαρή περιουσία κάτω των 100.000 ευρώ για τα νοικοκυριά 65-74 ετών: Λιθουανία (51.400 ευρώ), Ουγγαρία (54.400 ευρώ), Εσθονία (73.500 ευρώ), Κροατία (75.900 ευρώ) και Πορτογαλία (99.200 ευρώ).

Η διάμεση καθαρή περιουσία των νοικοκυριών ηλικίας 75 ετών και άνω στην ευρωζώνη διαμορφώνεται στα 144.400 ευρώ, δηλαδή 40.900 ευρώ ή 22% χαμηλότερα σε σχέση με τα νοικοκυριά 65-74 ετών.

Σχεδόν σε όλες τις χώρες της έρευνας, η διάμεση περιουσία είναι χαμηλότερη στα νοικοκυριά ηλικίας 75 ετών και άνω σε σύγκριση με εκείνα 65-74 ετών. Μοναδικές εξαιρέσεις είναι το Λουξεμβούργο και το Βέλγιο.

Στην Αυστρία είναι κατά 51% χαμηλότερη και στη Γερμανία κατά 44%. Στη Γαλλία είναι μόλις 14% χαμηλότερη.

Παράγοντες πίσω από τις διαφορές μεταξύ χωρών

Το τμήμα HFCS υπενθύμισε σε προηγούμενη έκθεση ότι οι διαφορές στο εισόδημα, στη σύνθεση των νοικοκυριών, στα ποσοστά ιδιοκατοίκησης, στη δυνατότητα δανεισμού για αγορά ακινήτου και στις τιμές των κατοικιών συγκαταλέγονται στους βασικούς παράγοντες που εξηγούν τις αποκλίσεις στον καθαρό πλούτο από χώρα σε χώρα.

Ατομική αποταμιευτική συμπεριφορά και μακροχρόνιες αλληλεπιδράσεις

«Αυτές οι διακρατικές διαφορές μάς υπενθυμίζουν ότι ο πλούτος δεν είναι ποτέ απλώς αποτέλεσμα της ατομικής αποταμιευτικής συμπεριφοράς», δήλωσε ο καθηγητής Φάμπιαν Πφέφερ του LMU Μονάχου και ιδρυτικός διευθυντής του Munich International Stone Center for Inequality Research (πηγή στα Αγγλικά).

«Αντανακλούν τη μακροχρόνια αλληλεπίδραση των αγορών κατοικίας, των συστημάτων κοινωνικής πρόνοιας, των συνταξιοδοτικών συστημάτων, των πιστωτικών ιδρυμάτων, των οικογενειακών μεταβιβάσεων και των ιστορικών διαδρομών προς την απόκτηση περιουσιακών στοιχείων», πρόσθεσε.

Ο ρόλος της ιδιοκατοίκησης

Επεσήμανε ότι αυτά τα στοιχεία δείχνουν πόσο διαφορετικά έχουν οργανώσει οι ευρωπαϊκές κοινωνίες τη συσσώρευση ιδιωτικού πλούτου. Για πολλά νοικοκυριά, η κατοικία είναι το σημαντικότερο περιουσιακό τους στοιχείο.

«Εκεί όπου τα μεγαλύτερης ηλικίας νοικοκυριά είχαν ευρεία πρόσβαση στην ιδιοκατοίκηση και επωφελήθηκαν από την άνοδο των τιμών των ακινήτων, η διάμεση καθαρή περιουσία τείνει να είναι πολύ υψηλότερη. Εκεί όπου η ενοικίαση είναι πιο διαδεδομένη, ο ιδιωτικός καθαρός πλούτος μπορεί να εμφανίζεται χαμηλότερος, ακόμη και αν οι ηλικιωμένοι προστατεύονται με άλλους τρόπους», πρόσθεσε.

Ο Φάμπιαν Πφέφερ εξήγησε ότι η Γερμανία και η Αυστρία, για παράδειγμα, εμφανίζονται συχνά λιγότερο πλούσιες στα στοιχεία για τον καθαρό πλούτο των νοικοκυριών, εν μέρει επειδή μεγαλύτερο ποσοστό νοικοκυριών ζει σε ενοικιαζόμενη κατοικία.

«Αυτό δεν σημαίνει αυτομάτως ότι οι ηλικιωμένοι ενοικιαστές είναι φτωχοί. Σημαίνει όμως ότι μικρότερο μέρος της οικονομικής τους ασφάλειας εμφανίζεται ως ιδιωτικός πλούτος στους ισολογισμούς των νοικοκυριών», είπε.

Οι δημόσιες συντάξεις δεν περιλαμβάνονται

Τα στοιχεία για τον καθαρό πλούτο δεν περιλαμβάνουν την παρούσα αξία των δικαιωμάτων σε δημόσιες ή επαγγελματικές συντάξεις. Ο Πφέφερ τόνισε ότι τα συνταξιοδοτικά δικαιώματα συγκαταλέγονται στους σημαντικότερους οικονομικούς πόρους για πολλούς ηλικιωμένους.

«Ένα γενναιόδωρο δημόσιο συνταξιοδοτικό σύστημα μπορεί να μειώσει την ανάγκη συσσώρευσης μεγάλων ιδιωτικών περιουσιακών στοιχείων για τα γηρατειά. Με αυτή την έννοια, ο χαμηλότερος ιδιωτικός πλούτος μεταξύ των μεγαλύτερων νοικοκυριών μπορεί μερικές φορές να αντικατοπτρίζει ένα ισχυρότερο κράτος πρόνοιας και όχι απαραίτητα μικρότερη οικονομική ασφάλεια», σημείωσε.

Σημασία έχει και ο οικογενειακός πλούτος

Ο Τόμπι Γουέλτον, ανώτερος ερευνητής στο Intergenerational Foundation, υπογράμμισε ότι ο ρόλος του οικογενειακού πλούτου έχει επίσης γίνει ολοένα και πιο σημαντικός.

Καθώς η πρόσβαση στη στέγη και στην ιδιοκτησία περιουσιακών στοιχείων γίνεται ολοένα δυσκολότερη μόνο μέσω του μισθού, η οικονομική βοήθεια από γονείς και παππούδες μπορεί να διαδραματίζει ολοένα μεγαλύτερο ρόλο στο ποιος καταφέρνει να συσσωρεύσει πλούτο σε νεαρή ηλικία.

«Αυτό εγείρει ανησυχίες για την ισότητα των ευκαιριών, καθώς τα οικονομικά αποτελέσματα επηρεάζονται ολοένα και περισσότερο από το οικογενειακό υπόβαθρο και όχι από την ατομική προσπάθεια», δήλωσε στο Euronews Business.

Τι είναι ο καθαρός πλούτος;

Καθαρός πλούτος είναι η διαφορά μεταξύ των συνολικών περιουσιακών στοιχείων ενός νοικοκυριού και των συνολικών υποχρεώσεών του. Στα συνολικά περιουσιακά στοιχεία περιλαμβάνονται:

Πραγματικά περιουσιακά στοιχεία: η αξία της κύριας κατοικίας του νοικοκυριού για τους ιδιοκτήτες, άλλα ακίνητα, οχήματα, πολύτιμα αντικείμενα όπως κοσμήματα, έργα τέχνης και αντίκες, καθώς και η αξία επιχειρήσεων αυτοαπασχολούμενων.

Χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία: καταθέσεις (τρέχοντες και ταμιευτηρίου), αμοιβαία κεφάλαια, ομόλογα, μετοχές, χρηματικά ποσά που οφείλονται στο νοικοκυριό, η αξία προαιρετικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων και ασφαλιστηρίων ζωής που διατηρούν τα μέλη του νοικοκυριού, καθώς και άλλα χρηματοοικονομικά στοιχεία.

Συνολικές υποχρεώσεις θεωρούνται τα στεγαστικά δάνεια με εξασφάλιση την κύρια κατοικία του νοικοκυριού και άλλα ακίνητα που του ανήκουν, καθώς και τα μη στεγαστικά δάνεια (συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτικών δανείων, ιδιωτικών δανείων και άλλων μορφών δανεισμού), τα όρια υπερανάληψης σε τραπεζικούς λογαριασμούς και το χρέος από πιστωτικές κάρτες.