Ως μία από τις μόλις δύο διπλά περίκλειστες χώρες στον κόσμο, το Ουζμπεκιστάν αντιμετωπίζει ιδιαίτερες προκλήσεις για την ασφάλεια νερού και τροφίμων.
Σχεδόν 57% των ανθρώπων που ζουν στις 32 αναπτυσσόμενες χώρες χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα στον κόσμο δεν μπορούν να αντέξουν οικονομικά μια υγιεινή διατροφή, σύμφωνα με τον Οργανισμό Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ (FAO). Περίπου ένας στους έξι αντιμετωπίζει την πείνα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Με σχεδόν 600 εκατομμύρια κατοίκους, αυτές οι χώρες αντιμετωπίζουν πρόσθετα εμπόδια στην εξασφάλιση τροφίμων και στην πρόσβαση στις διεθνείς αγορές. Η εξάρτησή τους από τις μεταφορικές οδούς μέσω γειτονικών κρατών μπορεί να αυξήσει το κόστος για τους αγρότες, τις επιχειρήσεις και τους καταναλωτές.
Μια μελέτη του ΟΗΕ το 2025 ποσοτικοποίησε αυτό το μειονέκτημα. Το κόστος logistics ανά τόνο εισαγόμενων αγαθών είναι κατά 75% υψηλότερο στις αναπτυσσόμενες χώρες χωρίς πρόσβαση στη θάλασσα σε σχέση με τις αναπτυσσόμενες χώρες διέλευσης – τα παράκτια κράτη μέσω των οποίων ρέουν οι εξαγωγές. Για τις εξαγωγές, η διαφορά είναι 63%.
Τα ευρήματα αυτά έδωσαν το πλαίσιο για τις συζητήσεις στο Global Technical Forum on Food Security, που διοργανώθηκε στις αρχές Οκτωβρίου από τον FAO και το Υπουργείο Γεωργίας του Ουζμπεκιστάν στην Τασκένδη.
Το κόστος μεταφοράς επηρεάζει την επισιτιστική ασφάλεια
Η επίδραση της γεωγραφίας ξεπερνά το κόστος μεταφοράς αγροτικών προϊόντων. Οι εισαγωγές τροφίμων, λιπασμάτων και καυσίμων μπορεί να γίνουν ακριβότερες όταν τα προϊόντα πρέπει να διασχίσουν επιπλέον σύνορα ή να ταξιδέψουν σε μεγαλύτερες αποστάσεις.
"Οι χώρες που θα πλήττονται πάντα περισσότερο είναι οι φτωχότερες χώρες, γιατί αυτές είναι που εισάγουν τρόφιμα και το κόστος εισαγωγής τροφίμων θα αυξάνεται", δήλωσε στο Euronews ο Μαξίμο Τορέρο, επικεφαλής οικονομολόγος του FAO.
Για τους αγροτικούς εξαγωγείς, οι καθυστερήσεις δημιουργούν επίσης κινδύνους. Τα φρέσκα φρούτα και λαχανικά μπορεί να χάσουν την ποιότητά τους ή να αλλοιωθούν πριν φτάσουν στους αγοραστές, μειώνοντας τα έσοδα των αγροτών και αυξάνοντας τις απώλειες κατά μήκος των εφοδιαστικών αλυσίδων.
Ο Τορέρο εντόπισε επίσης την κλιματική αλλαγή και την αύξηση του πληθυσμού ως μακροπρόθεσμες πιέσεις στην παραγωγή τροφίμων. Ανέφερε τις αναταράξεις στη Μαύρη Θάλασσα και στο Στενό του Ορμούζ, μαζί με τους περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα μέσω της Διώρυγας του Παναμά λόγω ξηρασίας, ως παραδείγματα κινδύνων για το διεθνές εμπόριο αγροτικών προϊόντων.
Ουζμπεκιστάν: Υψηλή παραγωγή, αλλά συνεχιζόμενη εξάρτηση από εισαγωγές
Το Ουζμπεκιστάν είναι μία από τις μόλις δύο διπλά περίκλειστες χώρες στον κόσμο, μαζί με το Λιχτενστάιν. Καμία από τις δύο δεν έχει άμεση πρόσβαση στη θάλασσα και όλοι οι γείτονές τους είναι επίσης περίκλειστοι.
Η γεωργία, η δασοκομία και η αλιεία αντιστοιχούσαν περίπου στο 19% του ΑΕΠ του Ουζμπεκιστάν το 2024, σύμφωνα με τον FAO.
Παρά τους γεωγραφικούς περιορισμούς, το Ουζμπεκιστάν έχει μειώσει σημαντικά την πείνα. Ο FAO εκτιμά ότι η συχνότητα υποσιτισμού έχει παραμείνει κάτω από 3% την τελευταία δεκαετία, σε σύγκριση με περίπου 20% το 2000.
Η αξιολόγηση του FAO τον Ιούλιο 2026 προέβλεπε μια συγκομιδή σιτηρών πάνω από τον μέσο όρο, περίπου 9 εκατομμυρίων τόνων, εκ των οποίων 7,3 εκατομμύρια τόνοι σιτάρι.
Παρά αυτήν την παραγωγή, οι ανάγκες του Ουζμπεκιστάν για εισαγωγές σιταριού και αλεύρου σίτου προβλέπεται να φτάσουν τους 4,2 εκατομμύρια τόνους για την εμπορική περίοδο 2026-2027. Η ζήτηση για σιτάρι υψηλής ποιότητας, ιδίως από το γειτονικό Καζακστάν, παραμένει σημαντική.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν γιατί η εγχώρια αγροτική παραγωγή από μόνη της δεν εξαλείφει την ανάγκη για αξιόπιστο διασυνοριακό εμπόριο.
"Λέμε στον κόσμο ότι έχουμε περάσει από το 'landlocked' στο 'land-linked'", δήλωσε στο Euronews ο Υπουργός Γεωργίας του Ουζμπεκιστάν Ιμπρόχιμ Αμπντουραχμόνοβ. "Αλλά αυτή η συνδεσιμότητα δεν συμβαίνει από μόνη της. Πρώτα και κύρια, πρέπει να συνεργαστούμε για να αντιμετωπίσουμε τις κοινές μας προκλήσεις".
Διαχείριση νερού και αγροτική καινοτομία
Η συνδεσιμότητα στις μεταφορές είναι μόνο ένα μέρος της πρόκλησης. Η γεωργία σε όλη την Κεντρική Ασία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την άρδευση, ενώ αρκετές χώρες μοιράζονται περιορισμένους υδάτινους πόρους.
"Οι κοινές μας προκλήσεις είναι ιδιαίτερα ορατές στην Κεντρική Ασία. Πρώτα απ’ όλα, υπάρχει το ζήτημα του νερού", είπε ο Αμπντουραχμόνοβ.
Το Ουζμπεκιστάν προτείνει μια περιφερειακή πρωτοβουλία που θα συνδυάζει τη διαχείριση φυσικών πόρων, την αγροτική έρευνα και τις νέες τεχνολογίες. Ο υπουργός παρουσίασε επίσης σχέδια για ενίσχυση της ανταλλαγής γνώσεων και στήριξη της υιοθέτησης νέων μεθόδων καλλιέργειας.
Ο FAO έχει εντοπίσει την έλλειψη νερού, την υποβάθμιση της γης και την κλιματική αλλαγή ως ορισμένες από τις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η γεωργία του Ουζμπεκιστάν. Το πρόγραμμα συνεργασίας του με το Ουζμπεκιστάν περιλαμβάνει πρωτοβουλίες για την ψηφιακή γεωργία, τη βιοποικιλότητα και τη διαχείριση φυσικών πόρων.
Ωστόσο, η αύξηση της παραγωγής δεν εγγυάται αυτόματα την πρόσβαση σε θρεπτικά τρόφιμα.
Η παγκόσμια έρευνα του FAO για την επισιτιστική ασφάλεια αναδεικνύει πώς το κόστος μεταποίησης, μεταφοράς και διανομής επηρεάζει τις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές. Όμως η πρόσβαση σε θρεπτικά τρόφιμα εξαρτάται επίσης από τα εισοδήματα των νοικοκυριών και από τη στήριξη που υπάρχει όταν οι τιμές αυξάνονται.
"Σε ό,τι αφορά την επισιτιστική ασφάλεια, θεωρώ ότι δεν είναι ένας αυτοτελής στόχος αλλά πραγματικά μέρος μιας ευρύτερης εικόνας", δήλωσε στο Euronews η Sabine Machl, UN Resident Coordinator in Uzbekistan.
Τόνισε την εκπαίδευση, την υγειονομική περίθαλψη, την κοινωνική προστασία και τις ίσες ευκαιρίες ως απαραίτητα κομμάτια αυτής της ευρύτερης εικόνας. Η κοινωνική προστασία, ειδικότερα, μπορεί να βοηθήσει τα ευάλωτα νοικοκυριά να διατηρήσουν την πρόσβαση σε τρόφιμα όταν οι αυξανόμενες τιμές ασκούν πίεση στα εισοδήματά τους.