Η ΜΚΟ λέει πως οι ευρωπαϊκές χώρες δεν εκμεταλλεύτηκαν τη συγκυρία για στροφή στις ΑΠΕ και μείωση της εξάρτησης από ορυκτά καύσιμα, όπως ανέδειξε το κλείσιμο του στενού του Ορμούζ
Η οργάνωση Greenpeace εκφράζει τη λύπη της για τη «βαθιά δομική ασυνέπεια» στα διάφορα μέτρα που υιοθέτησαν οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι στην αύξηση του ενεργειακού κόστους που προκάλεσε ο πόλεμος στο Ιράν, ο οποίος στις αρχές του έτους προκάλεσε απότομη εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η επίθεση που εξαπέλυσαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ εναντίον του Ιράν πριν από περισσότερο από 100 ημέρες προκάλεσε ένα άνευ προηγουμένου ενεργειακό σοκ σε ολόκληρο τον κόσμο, λόγω της απόφασης της Τεχεράνης να κλείσει τα στενά του Ορμούζ. Έκτοτε, οι συνεχείς διαξιφισμοί και πιέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης δεν έχουν κάνει τίποτε άλλο από το να προσθέτουν αβεβαιότητα στον κλάδο.
Η αύξηση των τιμών των καυσίμων στην Ευρώπη παραμένει κάτι παραπάνω από αισθητή και στην περίπτωση της Ισπανίας ξεπέρασε το 34%. Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, οι χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης έσπευσαν να υιοθετήσουν διάφορα μέτρα για να ελαχιστοποιήσουν τον οικονομικό αντίκτυπο της κρίσης στις τσέπες των πολιτών τους.
«Η μεθοδολογική ανάλυση που εκπόνησε η Greenpeace αποκαλύπτει μια βαθιά δομική ασυνέπεια στην απάντηση στην ενεργειακή κρίση του πολέμου στο Ιράν εκ μέρους των χωρών της ΕΕ που εξετάστηκαν», αναφέρει η περιβαλλοντική οργάνωση, η οποία ανέλυσε την αντίδραση σε επτά χώρες του ευρωπαϊκού μπλοκ –την Ισπανία, τη Γερμανία, τις Κάτω Χώρες, την Ελλάδα, την Ιρλανδία, την Πορτογαλία και τη Σουηδία– για τη σύνταξη της έκθεσής της «Διάσωση ορυκτών καυσίμων ή ενεργειακή μετάβαση: η Ισπανία απέναντι στην κρίση του Ορμούζ», που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη.
Η Greenpeace εκφράζει επίσης τη λύπη της γιατί δεν αξιοποιήθηκε αυτή η «ανεπανάληπτη ευκαιρία» για να εδραιωθεί η ευρωπαϊκή στροφή στις καθαρές μορφές ενέργειας. «Καμία από τις χώρες που αναλύθηκαν δεν παρουσιάζει σχέδια πλήρως ευθυγραμμισμένα με τη μετάβαση και, αντιθέτως, κατευθύνουν περισσότερους πόρους στη “διάσωση των ορυκτών καυσίμων”.»
Η Ισπανία στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής απάντησης
Σύμφωνα με στοιχεία (πηγή στα Ισπανικά) του think tank Bruegel, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν εγκρίνει ενισχύσεις ύψους περίπου 11,826 δισ. ευρώ με στόχο να περιορίσουν τον αντίκτυπο του πολέμου στους λογαριασμούς ενέργειας.
Στην περίπτωση της Ισπανίας, το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε (πηγή στα Ισπανικά) ένα βασιλικό διάταγμα-νόμο που προβλέπει σχέδιο άνω των 5 δισ. ευρώ για την αντιμετώπιση των αυξήσεων των τιμών, με μέτρα που θα ισχύουν έως τις 30 Ιουνίου 2026. Για λόγους σύγκρισης, η Γερμανία διέθεσε 1,62 δισ. ευρώ για να αμβλύνει την κρίση· οι Κάτω Χώρες 970 εκατ.· η Ελλάδα 800 εκατ.· η Ιρλανδία 760 εκατ.· η Πορτογαλία 470 εκατ.· και η Σουηδία 430 εκατ. ευρώ.
Ο κεντρικός άξονας του ισπανικού σχεδίου είναι φορολογικός. Η κυβέρνηση του Πέδρο Σάντσεθ μείωσε τον ΦΠΑ σε όλες τις μορφές ενέργειας από 21% σε 10%, συμπεριλαμβανομένων των καυσίμων, της ηλεκτρικής ενέργειας, του φυσικού αερίου και του υγραερίου, του οποίου η ανώτατη τιμή παραμένει παγωμένη.
Παρότι στην έκθεσή της η Greenpeace αναγνωρίζει ότι, «χωρίς αμφιβολία», το πακέτο μέτρων που υιοθέτησε η ισπανική κυβέρνηση είναι το «πιο ολοκληρωμένο και με τους περισσότερους πόρους» από όλα όσα παρουσίασαν οι χώρες της ΕΕ, επικρίνει τον αδιακρίτως οριζόντιο χαρακτήρα των παρεμβάσεών της «σε αντίθεση με τις άμεσες μεταβιβάσεις εισοδήματος σε νοικοκυριά ή τις στοχευμένες ενισχύσεις σε επαγγελματικούς κλάδους».
«Αν και η σταθερή στροφή στις ανανεώσιμες τα τελευταία χρόνια έχει προστατεύσει τη χώρα από την αύξηση του ενεργειακού λογαριασμού και είμαστε καλύτερα προετοιμασμένοι από άλλες χώρες του περιβάλλοντός μας, με 75% κατανάλωση ενέργειας από ορυκτά καύσιμα και ετήσιες εισαγωγές περίπου 22 δισ. ευρώ, η Ισπανία εξακολουθεί να είναι παγιδευμένη σε ασταθείς και ρυπογόνες πηγές ενέργειας που βλάπτουν την οικονομία, την τσέπη και το κλίμα», δηλώνει στο Euronews ο Κάρλος Γκαρθία Παρέτ, εκπρόσωπος της Greenpeace.
Η έκθεση αναγνωρίζει ότι η Ισπανία έχει προχωρήσει ταχύτερα από άλλες χώρες στην ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, ιδίως της ηλιακής και της αιολικής. Ωστόσο, η Greenpeace προειδοποιεί ότι αυτή η ανάπτυξη έχει πραγματοποιηθεί, σε πολλές περιπτώσεις, χωρίς επαρκή κοινωνικό και χωροταξικό σχεδιασμό, προκαλώντας τοπικές συγκρούσεις και συγκεντρώνοντας τα οφέλη σε μεγάλους βιομηχανικούς παίκτες.
Η μελέτη επιμένει ότι η ενεργειακή μετάβαση δεν μπορεί να περιορίζεται στην αντικατάσταση της μιας πηγής από μια άλλη, αλλά πρέπει να συνοδεύεται από δομικές μεταρρυθμίσεις της αγοράς, την ενίσχυση της αυτοπαραγωγής, την προώθηση τοπικών ενεργειακών κοινοτήτων και μια διαρκή μείωση της ζήτησης.
Παρά ταύτα, η οργάνωση θεωρεί ότι «η τάση ενίσχυσης των ρυπογόνων μορφών ενέργειας είναι κοινός παρονομαστής σχεδόν σε ολόκληρη την ήπειρο». «Πρακτικά όλες οι χώρες συμπίπτουν πλήρως στην εφαρμογή των τριών πιο κοινωνικά άδικων εργαλείων: των γενικευμένων φορολογικών μειώσεων στην ενέργεια και των άμεσων επιδοτήσεων στα καύσιμα κίνησης και τα λιπάσματα».
Ποιος πληρώνει τον λογαριασμό;
Ένας ακόμη βασικός άξονας της έκθεσης είναι η ενεργειακή φτώχεια, ένα φαινόμενο που για μία ακόμη φορά έχει ενταθεί στην Ισπανία κατά την περίοδο που εξετάζεται. Η ΜΚΟ επισημαίνει ότι εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά αναγκάστηκαν να μειώσουν τη βασική ενεργειακή τους κατανάλωση –θέρμανση, ψύξη ή φωτισμό– μπροστά στην αδυναμία να αντεπεξέλθουν σε ολοένα και υψηλότερους λογαριασμούς.
«Όπως έχουν επισημάνει φορείς όπως η Funcas, η Τράπεζα της Ισπανίας και η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι οριζόντιες φορολογικές εκπτώσεις στο φυσικό αέριο και τα καύσιμα έχουν υψηλό δημοσιονομικό κόστος –περίπου 2,3 δισ. ευρώ στην περίπτωση της Ισπανίας– και αμφισβητούμενη αποτελεσματικότητα», υποστηρίζει ο Γκαρθία Παρέτ. «Οι οργανισμοί αυτοί συνιστούν, αντίθετα, να δοθεί προτεραιότητα σε στοχευμένες λύσεις που απευθύνονται σε πιο ευάλωτους πολίτες και κλάδους».
Παρότι το κοινωνικό τιμολόγιο ρεύματος και άλλες ενισχύσεις έχουν μετριάσει εν μέρει τον αντίκτυπο, όπως αποτυπώνεται στην έκθεση, η Greenpeace θεωρεί ότι αυτά τα εργαλεία είναι ανεπαρκή, γραφειοκρατικά και κακώς στοχευμένα, αφήνοντας εκτός μεγάλες κατηγορίες ευάλωτου πληθυσμού, όπως εργαζόμενους με ασταθή εισοδήματα ή οικογένειες που ζουν σε ενοικιαζόμενη κατοικία.
«Απαιτούνται ριζικές λύσεις που θα προστατεύουν τον πληθυσμό και την οικονομία από την απληστία του τομέα των ορυκτών καυσίμων, ποντάροντας σε μακροπρόθεσμα εργαλεία όπως η προστασία των εισοδημάτων –ιδίως στην ύπαιθρο–, η ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών, η ταχεία και χωρίς αποκλεισμούς ενεργειακή ανακαίνιση των κτιρίων και η στήριξη του αγροτικού τομέα ώστε να ξεφύγει από την παγίδα των λιπασμάτων», αναφέρει το έγγραφο. «Παράλληλα, είναι επιτακτικό να προωθηθεί μια έξυπνη και χωρίς αποκλεισμούς ηλεκτροκίνηση στα χέρια των πολιτών και να αυξηθούν οι φόροι στις επιχειρήσεις που ρυπαίνουν περισσότερο και που έχουν ωφεληθεί περισσότερο από την κερδοσκοπία τους τελευταίους μήνες».