Τα συστήματα περνούν από την ανάπτυξη στην επιχειρησιακή χρήση, με εφαρμογές σε έργα υποδομής, γεωκινδύνους και αρχαιολογική έρευνα. Μία από τις πρώτες αποστολές αφορά ακτές που σχηματίστηκαν μετά τις καταστροφικές πλημμύρες του Daniel το 2023.
Δύο αυτόνομα συστήματα που μπορούν να χαρτογραφούν με μεγάλη ακρίβεια παράκτιες περιοχές και τον θαλάσσιο πυθμένα περνούν από το στάδιο της ανάπτυξης σε επιχειρησιακές εφαρμογές στην Ελλάδα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι δύο πλατφόρμες, μία εναέρια και μία υποβρύχια, μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων: Aπό την προετοιμασία μεγάλων έργων υποδομής, όπως υποθαλάσσια καλώδια, αγωγοί και λιμάνια, μέχρι τον εντοπισμό γεωλογικών κινδύνων, μη εκραγέντων πυρομαχικών και υποθαλάσσιων αρχαιολογικών καταλοίπων.
Τα συστήματα παρουσιάστηκαν στην 90ή Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης (ΔΕΘ), τη μεγάλη ετήσια εμπορική έκθεση που πραγματοποιείται στη δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας. Η φετινή διοργάνωση πραγματοποιείται από τις 5 έως τις 13 Σεπτεμβρίου.
Αναπτύσσονται από το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), τον κρατικό ερευνητικό οργανισμό της Ελλάδας για τη μελέτη του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Το Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του κέντρου ασχολείται, μεταξύ άλλων, με τη μελέτη υποθαλάσσιων γεωκινδύνων, ενεργειακών πόρων και της παράκτιας ζώνης.
O Διονύσης Πατήρης, πυρηνικός φυσικός, ερευνητής στο Ινστιτούτο Ωκεανογραφίας του ΕΛΚΕΘΕ και επικεφαλής του Γραφείου Μεταφοράς Τεχνολογίας δήλωσε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι τα αυτόνομα συστήματα είναι πολύ σημαντικά σε περίπτωση τεχνικών έργων μεγάλης κλίμακας, όπως είναι οι καλωδιώσεις, όπως είναι η κατασκευή αγωγών, λιμένων, μαρινών κ.λπ. «Επίσης, το υποβρύχιο όχημα είναι ικανό να εντοπίζει εκρηκτική ύλη που δεν έχει σκάσει κατά κάποιο τρόπο, οπότε διασφαλίζει με αυτόν τον τρόπο την ασφάλεια των έργων, όπως επίσης εντοπίζει και σημεία τα οποία είναι πιο επιρρεπή στην περίπτωση υποθαλάσσιων κατολισθήσεων και τσουνάμι», εξήγησε.
Αυτόνομα, αλλά με ανθρώπινο προγραμματισμό
Τα δύο συστήματα χρηματοδοτήθηκαν μέσω του ελληνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το οποίο υποστηρίζεται από τον ευρωπαϊκό Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF), τον βασικό χρηματοδοτικό πυλώνα του NextGenerationEU.
Η αυτονομία τους δεν σημαίνει ότι λειτουργούν χωρίς ανθρώπινη επίβλεψη. Αντί να κατευθύνονται συνεχώς από χειριστή, προγραμματίζονται εκ των προτέρων για μια συγκεκριμένη αποστολή και διαθέτουν πρωτόκολλα ασφαλείας για την αντιμετώπιση προβλημάτων κατά τη διάρκειά της.
Το ΕΛΚΕΘΕ βρίσκεται αυτή την περίοδο στη φάση εκπαίδευσης των ανθρώπων που θα προγραμματίζουν και θα υποστηρίζουν τις πλατφόρμες πριν από την ευρύτερη επιχειρησιακή χρήση τους.
Στον Παγασητικό μετά τις πλημμύρες του Daniel
Μία από τις πρώτες αποστολές του εναέριου συστήματος θα πραγματοποιηθεί στον νότιο Παγασητικό Κόλπο, στην κεντρική Ελλάδα.
Η περιοχή επηρεάστηκε από την κακοκαιρία Daniel τον Σεπτέμβριο του 2023, όταν ακραίες βροχοπτώσεις προκάλεσαν καταστροφικές πλημμύρες στην Ελλάδα. Το ίδιο καιρικό σύστημα προκάλεσε στη συνέχεια τις πολύνεκρες πλημμύρες στη Λιβύη. Το Copernicus έχει καταγράψει 754 χιλιοστά βροχής σε λιγότερο από μία ημέρα στη Ζαγορά, κοντά στον Παγασητικό Κόλπο.
Σύμφωνα με τον κ. Πατήρη, τα φερτά υλικά που μετακινήθηκαν μετά την κακοκαιρία δημιούργησαν δύο νέες παραλίες στον νότιο Παγασητικό. Το εναέριο σύστημα θα χρησιμοποιηθεί για την ακριβή αποτύπωσή τους και τη μελέτη των χαρακτηριστικών τους.
«Το υλικό δηλαδή που πήγε και εναποτέθηκε, δημιούργησε δύο νέες παραλίες. Έχουμε λοιπόν κληθεί εκεί να πάμε να αποτυπώσουμε με ακρίβεια τις δύο αυτές παραλίες και να δούμε τα χαρακτηριστικά τους» εξήγησε.
Τρισδιάστατη εικόνα του βυθού έως τα 300 μέτρα
Το αυτόνομο υποβρύχιο όχημα είναι σπονδυλωτό, γεγονός που επιτρέπει την προσαρμογή διαφορετικών οργάνων ανάλογα με την αποστολή.
Στη βασική του διαμόρφωση διαθέτει side-scan sonar, το οποίο δημιουργεί λεπτομερείς εικόνες της επιφάνειας του πυθμένα, και multibeam sonar, το οποίο χρησιμοποιεί πολλαπλές ηχητικές δέσμες για τη χαρτογράφηση της υποθαλάσσιας μορφολογίας.
Σύμφωνα με το ΕΛΚΕΘΕ, το σύστημα μπορεί να πραγματοποιεί έρευνες σε βάθος έως 300 μέτρων και να παράγει τρισδιάστατους χάρτες με ακρίβεια που μπορεί να φτάσει έως και το ένα εκατοστό.
Τέτοια δεδομένα μπορούν να χρησιμοποιηθούν πριν από την κατασκευή ή τη συντήρηση υποθαλάσσιων καλωδίων και αγωγών, στην ανάπτυξη λιμανιών και μαρινών, αλλά και για την αναγνώριση ασταθών τμημάτων του πυθμένα ή μη εκραγέντων πυρομαχικών.
Από τα ενεργειακά δίκτυα έως την υποθαλάσσια αρχαιολογία
Η επόμενη φάση χρηματοδότησης θα εξαρτηθεί από συγκεκριμένα ερευνητικά και επιχειρησιακά έργα. Ο κ. Πατήρης ανέφερε ως παράδειγμα πιθανή συνεργασία με τον ΑΔΜΗΕ, τον διαχειριστή του συστήματος μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας της Ελλάδας, ο οποίος είναι αρμόδιος για την ανάπτυξη και λειτουργία του δικτύου υψηλής τάσης και των ηλεκτρικών διασυνδέσεων της χώρας.
Μια άλλη πιθανή πηγή χρηματοδότησης είναι το Horizon Europe, το βασικό ερευνητικό και καινοτομικό πρόγραμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι ίδιες τεχνολογίες μπορούν να αξιοποιηθούν και στην υποθαλάσσια αρχαιολογία.
«Η αποτύπωση με μεγάλη λεπτομέρεια ενός πυθμένα μπορεί να σου φέρει στο φως μία πόλη που ήταν θαμμένη λόγω της αύξησης της στάθμης της θάλασσας παλιότερα, όπως είναι στο Παυλοπέτρι. Όλα αυτά, ναι, είναι βέβαια μέσα στο εύρος των επιχειρήσεών μας» τόνισε ο Έλληνας επιστήμονας.
Το Παυλοπέτρι, απέναντι από την Ελαφόνησο στη νότια Πελοπόννησο, είναι ένας βυθισμένος προϊστορικός οικισμός που κατοικήθηκε από τη Νεολιθική έως την Εποχή του Χαλκού. Έχει χαρακτηριστεί ενάλιος αρχαιολογικός χώρος, ενώ στο παρελθόν το ΕΛΚΕΘΕ συμμετείχε σε έρευνες και ψηφιακή τρισδιάστατη χαρτογράφησή του.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του ΑΠΕ-ΜΠΕ, τα αυτόνομα συστήματα μπορούν επίσης να αναβαθμιστούν με εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, διευρύνοντας στο μέλλον τις δυνατότητες αυτόνομης λειτουργίας και επεξεργασίας των δεδομένων που συλλέγουν.