Η έκθεση διατρέχει το σύνολο της καλλιτεχνικής πορείας της Γαλλίδας δημιουργού η οποία, παρά τον πρόωρο θάνατό της σε ηλικία 57 ετών, το 1959, άφησε ένα πληθωρικό έργο, που εστιάζει εξ ολοκλήρου στη διερεύνηση των έμβιων μορφών
Μια μεγάλη έκθεση – αφιέρωμα στην Germaine Richier, μια από τις σημαντικότερες μορφές της ευρωπαϊκής γλυπτικής του 20ου αιώνα, παρουσιάζει το Ίδρυμα Βασίλη & Ελίζας Γουλανδρή στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Άνδρο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η έκθεση διατρέχει το σύνολο της καλλιτεχνικής πορείας της δημιουργού η οποία, παρά τον πρόωρο θάνατό της σε ηλικία 57 ετών, το 1959, άφησε ένα πληθωρικό έργο, που εστιάζει εξ ολοκλήρου στη διερεύνηση των έμβιων μορφών. Το 1956, το Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Παρίσι της αφιέρωσε μεγάλη αναδρομική έκθεση – τιμή που μέχρι τότε είχε αποδοθεί εν ζωή μόνο στον Henri Matisse. Ήταν μάλιστα η πρώτη γυναίκα γλύπτρια που είχε εκθέσει εκεί.
H Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, Υπεύθυνη Συλλογής Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή και συνεπιμελήτρια της έκθεσης μας εξήγησε τους λόγους που αποφάσισαν να κάνουν φέτος αυτή την έκθεση:
«Υπάρχουν τρεις βασικοί λόγοι για τους οποίους επιλέξαμε να κάνουμε αυτή την έκθεση φέτος στην Άνδρο. Ο πρώτος λόγος είναι ότι δεν έχει αναδειχθεί αρκετά, ενώ όσο ζούσε ήταν πολύ γνωστή γλύπτρια. Ήταν από τις σημαντικότερες μορφές της γλυπτικής του εικοστού αιώνα. Για πολλούς και διάφορους λόγους δεν προωθήθηκε το έργο της, όπως της άξιζε. Γι’ αυτό και στη συνέχεια του Κέντρου Πομπιντού που της αφιέρωσε μία αναδρομική το 2023, θεωρήσαμε υποχρέωσή μας να την αναδείξουμε και εμείς ως Ίδρυμα Γουλανδρή. Γιατί ο δεύτερος λόγος είναι ότι οι ιδρυτές μας είχαν επιλέξει και αγοράσει τέσσερα έργα της. Με την ιδέα να την τιμήσουμε εκείνη, τιμούμε και το γούστο των δικών μας ιδρυτών. Και τέλος ήταν καιρός πια να αφιερώσουμε και μία έκθεση σε μία γυναίκα, σε μία καλλιτέχνιδα. Και ήταν για μένα μία μορφή η οποία ήταν σημαντικό να ξεκινήσουμε μαζί της».
Έχοντας γεννηθεί και μεγαλώσει σε ένα μικρό χωριό της Προβηγκίας, η Richier διατήρησε σε όλη τη ζωή της μια αγάπη για τα ζώα, τα έντομα και τα τυχαία ευρήματα, που γέμιζαν το ατελιέ της και τροφοδοτούσαν τη φαντασία της. Ξεκίνησε από την τέχνη της προτομής τη δεκαετία του 1920, την οποία προσέγγισε με την αυστηρότητα της ακαδημαϊκής παράδοσης.
Από τη δεκαετία του 1940, ωστόσο, άρχισε σταδιακά να απελευθερώνεται από τα συμβατικά πλαίσια και αναπτύσσει μια προσωπική γλυπτική γλώσσα, όπου το ανθρώπινο στοιχείο συγχωνεύεται με το ζωικό, το φυτικό και το ορυκτό βασίλειο.
Τα έργα της αποκαλύπτουν κάτι το αρχέγονο και το μυστηριακό. Αναδεικνύουν τα παράδοξα και την σκοτεινή πλευρά της ανθρώπινης κατάστασης. Τα πλάσματά της είναι σημαδεμένα από πληγές και «τραυματισμένα» από ρωγμές και εσωτερικές εντάσεις. Παραμένουν όμως βαθιά ανθρώπινα. Αποτυπώνουν την εσωτερική δύναμη, το ένστικτο της επιβίωσης και μια μορφή ελπίδας. Μέσα από τη μεταμόρφωσή τους σε κάτι απόκοσμο, συνεχίζουν την πορεία τους στο χρόνο, χωρίς να καταβάλλονται από τις αντιξοότητες. Σε αυτή τη μετάβαση, οι άνθρωποι μετατρέπονται σε αλλόκοτα ζώα και έντομα, αποκτούν κλαδιά:
«Η Germaine Richier έχει το χαρακτηριστικό ότι έχει ένα πόδι στην κλασική γλυπτική και ένα πόδι στην απόλυτη πρωτοπορία. Έχει μάθει τους κανόνες της γλυπτικής πλάι στους μεγάλους μαιτρ, μεταξύ των οποίων ο Antoine Bourdelle. Αυτό που την απασχολεί στο ξεκίνημα είναι να μπορέσει πρώτα απ’ όλα να αναδειχθεί ως ειδική στις προτομές. Όλη η δεκαετία του 1930 έχει αυτό το χαρακτηριστικό ότι συνεχίζει αυτό που της έμαθε ο δάσκαλός της Antoine Bourdelle και κάνει πολύ κλασική τέχνη μέσα από προτομές.
Ήδη όμως από τη δεκαετία του 1930, αρχίζει και εισάγει σιγά σιγά αυτό για το οποίο θα γίνει ιδιαίτερα γνωστή, που είναι η υβριδική τέχνη. Ουσιαστικά ανακατεύει την ανθρώπινη μορφή είτε με ζώα, είτε με την ίδια τη φύση και εισάγει σιγά σιγά κομμάτια από αυτή μέσα στα έργα της.
Με το που ξεσπάει ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, η Germaine Richier αλλάζει ριζικά την τέχνη της, γιατί θεωρεί ότι αυτό που θα εκφράσει, πρέπει να δείχνει και την πιο σκοτεινή μορφή της ζωής. Και γι’ αυτό σταδιακά μπαίνει και ο κόσμος των ζώων και της φύσης μέσα στα έργα της, όχι πάντα με θετικό τρόπο.
Είναι επίσης ένας άνθρωπος ο οποίος θέλει να ξεπεράσει και μερικά σύνορα, κυρίως μεταξύ του θηλυκού και του αρσενικού, με το οποίο θα ασχοληθεί πολύ στα έργα της. Όλη την ώρα βέβαια ακούει κριτικές ότι είναι γυναίκα, και γιατί ασχολείται με την γλυπτική» τονίζει η επιμελήτρια της έκθεσης Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau.
Η Richier τιμήθηκε με το βραβείο Blumenthal σε ηλικία 34 ετών και υπήρξε η μοναδική γλύπτρια που συμμετείχε στην ιστορική έκθεση The New Decade που διοργάνωσε το MoMA στη Νέα Υόρκη το 1955.
Πριν τρία χρόνια, το 2023, το Κέντρο Πομπιντού στο Παρίσι, φιλοξένησε μια μεγάλη αναδρομική έκθεση, με περίπου 200 έργα της. Για πολλά χρόνια έμεινε όμως στην αφάνεια, παραγνωρισμένη. Ποιος ήταν ο λόγος;
«Υπάρχουν διάφοροι λόγοι που την κάνουν λιγότερο γνωστή από τους συναδέλφους της εκείνης της εποχής. Ο πρώτος λόγος, κατά πάσα πιθανότητα, είναι ότι δεν είχε την ευκαιρία, επειδή πέθανε πολύ πρόωρα, να έχει μια παραγωγική και πραγματική σχέση με έναν σημαντικό γκαλερίστα. Έτσι με το που πεθαίνει η Richier, ενώ είναι πολύ γνωστή, παύει να είναι τόσο αναγνωρισμένη. Για πολλά χρόνια, τα μεγαλύτερα μουσεία δεν εκθέτουν τα έργα της. Το ότι ήταν γυναίκα σίγουρα συνέβαλε και σε αυτό. Δυστυχώς, έπρεπε να περιμένουμε τη δεκαετία του 2010 και 2020 για να καταλάβουν και τα μουσεία ότι πρέπει να επιστρέψουν σε αυτή την πρωτοβουλία, να αναδείξουν και αυτές τις μορφές που ξεχάστηκαν».
Η έκθεση «Germaine Richier (1902-1959) – Συνομιλίες» στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Άνδρο διαρκεί μέχρι τις 27 Σεπτεμβρίου.
INFO
«Germaine Richier (1902-1959) – Συνομιλίες»
Επιμέλεια:
Μαρία Κουτσομάλλη-Moreau, Υπεύθυνη Συλλογής Ιδρύματος Β&Ε Γουλανδρή, Laurence Durieu, ειδικός στο έργο της Richier και συγγραφέας της βιογραφίας της Germaine Richier - L'Ouragane
Σκηνογραφία:Παρασκευή Γερολυμάτου, Ανδρέας Γεωργιάδης
Διάρκεια έκθεσης: Μέχρι 27 Σεπτεμβρίου
Ώρες λειτουργίας: Τετάρτη-Κυριακή 11.00-15.00 & 18.00-21.00, Δευτέρα 11.00-15.00, Τρίτη κλειστά
Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, Άνδρος
Χώρα, Άνδρος τηλ: 22820 22444
