Συνεχίζεται η πολιτισμική διαμάχη για την «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν: η Τζόις Κάρολ Όουτς υπερασπίζεται την ταινία μετά την αιχμηρή κριτική της μεταφράστριας Έμιλι Γουίλσον.
Η Οδύσσεια του Christopher Nolan είναι επίσημα η τέταρτη πιο εμπορική ταινία του 2026, έχοντας ξεπεράσει το όριο των 700 εκατ. δολαρίων στο παγκόσμιο box office μέσα σε λίγο παραπάνω από δύο εβδομάδες στις αίθουσες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Την ώρα που το κοινό συνεχίζει να συρρέει στις αίθουσες για να δει την εκδοχή του Nolan πάνω στο ομηρικό έπος, η ταινία έχει εξελιχθεί σε πολιτισμικό σημείο τριβής. Έχει πυροδοτήσει νέο ενδιαφέρον για το πρωτότυπο έργο και την ελληνική κουλτούρα, ένα θετικό παρεπόμενο που όμως μετριάζεται από το ότι ο Elon Musk στράφηκε εναντίον της ταινίας από την πρώτη στιγμή, τροφοδοτώντας έναν «πόλεμο κουλτούρας» γύρω από το διαφορετικό της casting.
Έφτασε μάλιστα στο σημείο να ανακοινώσει ότι το εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης Grok Imagine θα δημιουργήσει μια «ιστορικά ακριβή» κινηματογραφική ταινία μεγάλου μήκους βασισμένη στο κείμενο του Ομήρου.
Υπάρχουν και οι καθαρολόγοι που έχουν απογοητευτεί από την προσέγγιση του Nolan στο πρωτότυπο – κυρίως από τη χρήση σύγχρονης αγγλικής γλώσσας.
Μια πρόσφατη κριτική προήλθε από τη Βρετανοαμερικανίδα μεταφράστρια Emily Wilson, της οποίας η μετάφραση του ομηρικού έπους το 2017 ήταν η πρώτη που έκανε γυναίκα σε αγγλικό έμμετρο λόγο. Η Wilson έγραψε μια κριτική που έγινε viral για το London Review of Books, στην οποία επιτίθεται στην ταινία του Nolan, υποστηρίζοντας ότι στερείται «ψυχολογικού, συναισθηματικού, πολιτικού και ηθικού βάθους» και ότι «δεν έχει τίποτα πειστικό να πει».
Συνοψίζοντας τη θέση της, έγραψε: «Θα ντρεπόμουν αν είχα γράψει έστω και ένα μέρος αυτού του σεναρίου».
Τώρα, η Αμερικανίδα συγγραφέας Joyce Carol Oates έχει βγει δημόσια υπερασπιζόμενη την Οδύσσεια, στρεφόμενη κατά της γλώσσας και του ύφους της Wilson, τα οποία περιγράφει ως ύφος «απόρριψης και αλαζονικής ανωτερότητας».
«Αντί να διαφωνεί με τις ερμηνείες του Ομήρου σε ένα πνεύμα συναδελφικότητας, το συγκεκριμένο άτομο, που έχει ωφεληθεί τεράστια από την ταινία του Nolan, μιλά στη χοντροκομμένη γλώσσα των οπαδών του MAGA, επιτιθέμενη σε κάποιον του οποίου οι ιδέες διαφέρουν από τις δικές της», έγραψε στο X η Oates. «Θα περίμενε κανείς από μια μεταφράστρια, ειδικά, που είναι δεσμευμένη σε ένα κείμενο, στην υπηρεσία ενός κειμένου, να είναι έστω και λίγο πιο σκεπτόμενη και πιο σεβαστική απέναντι σε άλλους που ενεργούν με καλή πίστη, όπως (θα ισχυριζόταν ότι) κάνει και η ίδια».
Ο Nolan στο παρελθόν είχε επαινέσει τη Wilson για τη μετάφραση του αρχαίου κειμένου, λέγοντας στο Empire (πηγή στα Αγγλικά) ότι χρησιμοποίησε την εναρκτήρια φράση της εκδοχής της, «Μίλησέ μου για έναν περίπλοκο άνδρα», ως πηγή έμπνευσης όταν ανέπτυσσε τον ρόλο του Οδυσσέα για τον Matt Damon.
Η Oates, που έχει τιμηθεί με το National Book Award, έχει υπάρξει τέσσερις φορές φιναλίστ για το βραβείο Πούλιτζερ και είναι περισσότερο γνωστή για τα βιβλία της «Blonde» και «We Were Mulvaneys» (και τα δύο έχουν μεταφερθεί στον κινηματογράφο), πρόσθεσε σε χωριστές αναρτήσεις στο X ότι συνιστά ανεπιφύλακτα τη διασκευή του Nolan και ότι δεν είναι ιδιαίτερα φίλη της μετάφρασης της Wilson.
«Ό,τι είχα διαβάσει από τη μετάφραση της Emily Wilson δεν ήταν για μένα», έγραψε (πηγή στα Αγγλικά), προσθέτοντας ότι υποθέτει πως ήταν «εσκεμμένα γραμμένη ώστε να απευθύνεται σε ένα κοινό εξοικειωμένο με την άμεση, YA (young adult) ευθύτητα και την οικονομία στο λεξιλόγιο – δηλαδή με την πρόθεση να είναι εμπορεύσιμη, να υιοθετηθεί από σχολικές τάξεις λυκείου».
«Με πιο ποιητικό, υψηλό λόγο, περιορίζεις εκ των πραγμάτων το κοινό σου», συνέχισε η συγγραφέας, η οποία πρόσθεσε ότι δεν υπάρχει τίποτα κακό σε μια άμεση, εμπορική προσέγγιση. «Γιατί να μη βγάλει κανείς κέρδος από ένα κλασικό έργο που δεν προστατεύεται πλέον από πνευματικά δικαιώματα; Ένα graphic novel της Οδύσσειας θα μπορούσε επίσης να είναι εξαιρετικό».
Η Oates απάντησε επίσης σε όσους επικρίνουν τους σύγχρονους διαλόγους της ταινίας.
«Η πιο κομψή μετάφραση της Οδύσσειας είναι του Daniel Mendelsohn· είναι “ποιητική”, κάθε λέξη επιλεγμένη με φροντίδα, ακρίβεια· είναι όμορφη, μελωδική, αλλά αν αυτή η μετάφραση είχε χρησιμοποιηθεί στην ταινία του Nolan, οι κατηγορίες δεν θα ήταν ότι η γλώσσα είναι τετριμμένη ή βαρετή, αλλά ότι η γλώσσα είναι υπερβολικά υψηλή, “ποιητική”. Δεν πιστεύω ότι η ταινία του Nolan θα θεωρηθεί μεγάλο κλασικό, αλλά πραγματικά, φαίνεται πως ό,τι κι αν έκανε ο Nolan, θα απογοήτευε πλήθη ανθρώπων. Οι περισσότεροι κινηματογραφιστές/δημιουργοί προσπαθούν απλώς να κάνουν το καλύτερο που μπορούν – μοιάζει παράξενο ότι αυτός ο σκηνοθέτης έχει προκαλέσει τόσο οργισμένη κριτική».
Η συγγραφέας επεσήμανε ακόμη ότι τέτοιου είδους κριτική «παγώνει», αποθαρρύνει κάθε δημιουργό. «Να επιτίθεσαι σε έναν καλλιτέχνη σαν να ήταν εγκληματίας, σαν να είχε κάνει κάτι για να βλάψει, να πληγώσει, να σκοτώσει – αυτό είναι ανησυχητικό. Αν μισείς μια ταινία, εντάξει – δεν χρειάζεται να τη συστήσεις. Κανείς δεν περιμένει κάθε έργο τέχνης να είναι κλασικό, τέλειο… Η οργή μοιάζει απλώς παράξενα εκτός τόπου».
Πρόσθεσε επίσης ότι θα «συνιστούσε ανεπιφύλακτα τόσο την ταινία του Nolan όσο και τη μίνι σειρά του 1997 που συμπαραγωγός της ήταν ο Francis Coppola».
Ενώ η συζήτηση συνεχίζεται με ένταση, η Οδύσσεια αναμένεται να συνεχίσει την πορεία της προς το φράγμα του 1 δισ. δολαρίων στο παγκόσμιο box office – ακόμη κι αν τα νούμερά της προβλέπεται να υποχωρήσουν τώρα που το Spider-Man: Brand New Day (στο οποίο επίσης πρωταγωνιστούν τα μέλη του καστ της Οδύσσειας Tom Holland, Zendaya και Jon Bernthal) βγήκε στις αίθουσες.
Διαβάστε την πλήρη κριτική του Euronews Culture για την Οδύσσεια εδώ, δείτε σε ποια θέση κατατάσσεται στη λίστα μας με τη φιλμογραφία του Nolan και στην κατάταξή μας με τις καλύτερες ταινίες του 2026 μέχρι στιγμής. Και όταν τελειώσετε με όλο αυτό το διάβασμα, δείτε τι πιστεύουμε για το Spider-Man: Brand New Day εδώ.