Η rentrée littéraire: εκατοντάδες μυθιστορήματα κυκλοφορούν στο τέλος του καλοκαιριού, αλλά πώς διαμορφώνεται αυτό το ραντεβού στην Ευρώπη;
Sonia Devillers, Philippe Jaenada, Amélie Nothomb, Philippe Besson, Ananda Devi. Όλοι τους έχουν ένα κοινό στοιχείο: θα είναι παρόντες στη λογοτεχνική rentrée του 2026. Έως τον Οκτώβριο, περίπου 461 μυθιστορήματα, εκ των οποίων 344 γαλλικά, θα φτάσουν στα βιβλιοπωλεία. Ένας αριθμός ελαφρώς μειωμένος σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά, όταν είχαν κυκλοφορήσει 484 τίτλοι.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Για τους εκδότες και τους βιβλιοπώλες, αυτή η περίοδος αποτελεί ένα αναπόφευκτο ραντεβού, ιδίως σε μια εποχή όπου η ανάγνωση είναι ολοένα και λιγότερο παρούσα στην καθημερινότητά μας. «Το ποσοστό των Γάλλων που δηλώνουν αυθόρμητα ότι είναι αναγνώστες μειώνεται σε όλες τις κατηγορίες, ιδιαίτερα μεταξύ των τακτικών αναγνωστών (μείον 5 μονάδες σε σύγκριση με το 2023)», αναφέρει το 6ο βαρόμετρο του Centre national du Livre (CNL), που δημοσιεύτηκε το 2025. «Τους τελευταίους 12 μήνες, το 63% των Γάλλων δηλώνει ότι διάβασε τουλάχιστον πέντε βιβλία (μείον 6 μονάδες σε σχέση με το 2023) και το ποσοστό της καθημερινής ανάγνωσης μειώνεται (μείον 4 μονάδες σε σχέση με το 2023), φτάνοντας στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 10 ετών», υπογραμμίζει επίσης η μελέτη.
«Είναι κοινό μας χρέος να επαναβεβαιώσουμε την κεντρική θέση της ανάγνωσης στη ζωή μας. Η ανάγνωση είναι ένας ουσιαστικός χρόνος, ένας χρόνος για τον εαυτό μας, που πρέπει οπωσδήποτε να διαφυλάξουμε», υποστηρίζει η Ρεζίν Ατσόντο, πρόεδρος του CNL.
Και η εικόνα είναι ακόμη πιο ανησυχητική στους νέους: περνούν κατά μέσο όρο 3 ώρες και 1 λεπτό την ημέρα μπροστά σε οθόνες, αλλά μόλις 18 λεπτά διαβάζοντας βιβλία, σύμφωνα με τη μελέτη «Οι νέοι Γάλλοι και η ανάγνωση», που δημοσιεύτηκε το 2026. «Η τακτική ανάγνωση μειώνεται και οι νέοι πολύ συχνά κάνουν κάτι άλλο ταυτόχρονα με το διάβασμα», εξηγεί επίσης η επικεφαλής του CNL.
Στο Βέλγιο και την Ελβετία, τα βλέμματα στρέφονται προς τη Γαλλία
Αν και ιδιαίτερα σημαντική στη Γαλλία, η λογοτεχνική rentrée υπάρχει επίσης σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Στην Ελβετία, το φαινόμενο δεν έχει την ίδια έκταση. «Υπάρχει πολύ λιγότερος δημοσιογραφικός θόρυβος, υπάρχουν και λιγότερα [λογοτεχνικά] βραβεία αυτήν την περίοδο», παρατηρεί ο Nicolas Julliard, δημοσιογράφος ειδικευμένος στη λογοτεχνία στη RTS, μιλώντας στο Euronews. «Δεν είναι το ίδιο φαινόμενο.»
Ωστόσο, αναγνωρίζει ότι η Ελβετία ευθυγραμμίζεται ολοένα περισσότερο με την αγορά της Γαλλίας. «Όλο και περισσότερα εκδοτικά σπίτια προσαρμόζουν το ημερολόγιό τους σε αυτή την περίοδο για να κυκλοφορήσουν τις σημαντικότερες νέες εκδόσεις τους», προσθέτει ο δημοσιογράφος. Ένας από τους λόγους είναι ότι με αυτόν τον τρόπο οι ελβετοί εκδότες κερδίζουν μεγαλύτερη ορατότητα στη Γαλλία. «Υπάρχουν αρκετά βιβλία που εξάγονται, που αρχίζουν μάλιστα να εμφανίζονται σε ορισμένα βραβεία.» Συνοψίζοντας, η ελβετική λογοτεχνική rentrée «γίνεται ολοένα και περισσότερο σταθερό ραντεβού για τα εκδοτικά σπίτια, ιδιαίτερα για τα νεότερα», καταλήγει ο Nicolas Julliard.
Στο Βέλγιο, είναι «μια μάλλον παράδοξη περίοδος», εκτιμά η Nausicaa Dewez, αρχισυντάκτρια του περιοδικού «Le Carnet et les Instants», μιλώντας στο Euronews. «Λόγω της έλξης που ασκεί η γαλλική λογοτεχνική rentrée, τα μέσα ενημέρωσης και το κοινό στρέφουν μεγάλη προσοχή στα βιβλία και τη λογοτεχνία και ταυτόχρονα ο χώρος καταλαμβάνεται σχεδόν εξ ολοκλήρου από τίτλους που εκδίδονται στη Γαλλία. [...] Τα βελγικά εκδοτικά σπίτια είναι παρόντα αυτή την περίοδο, αλλά γνωρίζουν επίσης ότι δεν μπορούν, εμπορικά, να ανταγωνιστούν πολύ μεγαλύτερες και ισχυρότερες δομές. Γι’ αυτό δεν επιστρατεύουν όλες τους τις δυνάμεις για τη φθινοπωρινή rentrée.»
Η Nausicaa Dewez προσθέτει μια ακόμη διευκρίνιση: «Για τα περισσότερα λογοτεχνικά εκδοτικά σπίτια στο γαλλόφωνο Βέλγιο, η πρώτη κορυφαία στιγμή του έτους είναι η Έκθεση Βιβλίου των Βρυξελλών, που πραγματοποιείται τον Μάρτιο», γεγονός που εξηγεί ότι και η αρχή του έτους αποτελεί επίσης σημαντικό ραντεβού για τη βελγική λογοτεχνία.
Ένα φαινόμενο σημαντικό και στην Ευρώπη
Στην Ισπανία, αυτή η περίοδος ονομάζεται «temporada editorial de otoño» («εκδοτική φθινοπωρινή σεζόν»). Αν και η χώρα «δεν φτάνει το επίπεδο δραστηριότητας της Γαλλίας, τα εκδοτικά σπίτια προετοιμάζουν κάθε χρόνο σημαντικούς τίτλους για τις αρχές Σεπτεμβρίου», εξηγεί η δημοσιογράφος Pepa Blanes στις σελίδες του Cadena SER (πηγή στα Γαλλικά). «Οι εκδηλώσεις αρχίζουν επίσης να καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος του μήνα.»
Και στη Γερμανία, το τέλος του καλοκαιριού είναι συνώνυμο με λογοτεχνικές κυκλοφορίες, αλλά και πάλι με μικρότερη εμβέλεια σε σχέση με τη Γαλλία. Εκεί, αυτή η περίοδος ονομάζεται Bücherherbst («φθινόπωρο του βιβλίου») ή Literaturherbst («λογοτεχνικό φθινόπωρο»). Ο Τύπος παρουσιάζει τότε τις μεγάλες νέες κυκλοφορίες και θεωρεί αυτή την περίοδο σημαντική για τα βιβλιοπωλεία. Ένα γεγονός που «σχεδιάζεται εδώ και πολύ καιρό», όπως εξηγεί η Tagesspiegel (πηγή στα Γαλλικά).
Πάνω απ’ όλα, αυτή η περίοδος λογοτεχνικών κυκλοφοριών έρχεται μερικές εβδομάδες πριν από τη Διεθνή Έκθεση Βιβλίου της Φρανκφούρτης, που διοργανώνεται κάθε Οκτώβριο και αποτελεί σημαντικό ραντεβού για τον κλάδο. Είναι άλλωστε η περίσταση κατά την οποία απονέμεται το Deutscher Buchpreis, ένα βραβείο που δημιουργήθηκε κατά το πρότυπο του γαλλικού Goncourt, όπως σημειώνει η Deutsche Welle (πηγή στα Γαλλικά).
Στην Ιταλία, «το φθινόπωρο συγκεντρώνει ορισμένες από τις σημαντικότερες κυκλοφορίες της χρονιάς, αν και τα τελευταία χρόνια αυτή η προσέγγιση της αγοράς έχει εξελιχθεί και οι εκδότες, για να αποφύγουν την υπερσυσσώρευση τίτλων το φθινόπωρο, άρχισαν να κατανέμουν καλύτερα την παραγωγή τους στο υπόλοιπο του έτους», εξηγεί ο Paolo Ambrosinin, πρόεδρος της Associazione librai italiani, μιλώντας στο Euronews.
Η βρετανική λογοτεχνική rentrée είναι ίσως αυτό που πλησιάζει περισσότερο σε ό,τι γνωρίζουμε από τη γαλλική περίπτωση, έστω κι αν βασίζεται σε διαφορετικό ημερολόγιο. «Το “Super Thursday” είναι μια συναρπαστική ημέρα για τους βιβλιοπώλες, καθώς εκατοντάδες νέα βιβλία φτάνουν στα βιβλιοπωλεία την ίδια ημέρα», εξηγεί η Kate Skipper, διευθύντρια λειτουργιών στην αλυσίδα βιβλιοπωλείων Waterstones, στη βρετανική εφημερίδα The Guardian (πηγή στα Γαλλικά).
Συνήθως πέφτει την πρώτη ή τη δεύτερη Πέμπτη του Οκτωβρίου. «Είναι πάντα μια εξαιρετικά φορτωμένη ημέρα, αλλά υπάρχει πραγματική προσμονή όταν ξεπακετάρουμε ταυτόχρονα τόσους πολλούς σημαντικούς τίτλους για τα Χριστούγεννα», συνεχίζει η Kate Skipper. Το 2024, περισσότερα από 1 900 βιβλία είχαν κυκλοφορήσει με αφορμή αυτό το “Super Thursday”, όπως σημείωνε η εφημερίδα The Guardian (πηγή στα Γαλλικά).
Ένας εξαιρετικά υψηλός όγκος, ο οποίος ωστόσο μειώθηκε αισθητά την επόμενη χρονιά: οι κυκλοφορίες σχεδόν μειώθηκαν στο μισό, καθώς οι εκδότες υιοθέτησαν μια στρατηγική που συνοψίζεται στο σύνθημα «να εκδίδουμε λιγότερα, αλλά να εκδίδουμε καλύτερα», όπως ανέφερε τότε το The Bookseller (πηγή στα Γαλλικά).