Η ξηρασία συγκεντρώνει στο έδαφος μικροοργανισμούς ανθεκτικούς στα αντιβιοτικά, αυξάνοντας τις ανησυχίες για την επίδραση της κλιματικής αλλαγής στη δημόσια υγεία, σύμφωνα με νέα μελέτη.
Η ξηρασία αυξάνει τη συγκέντρωση μικροοργανισμών ανθεκτικών στα αντιβιοτικά στο έδαφος, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τη δημόσια υγεία, σύμφωνα με μια νέα μελέτη. (πηγή στα Αγγλικά)
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Οι ερευνητές στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνιας (Caltech) στις Ηνωμένες Πολιτείες θέλησαν να απαντήσουν σε ένα ερώτημα: μπορεί οι αλλαγές στα φυσικά περιβάλλοντα από τα οποία προέρχονται τα αντιβιοτικά να ενισχύουν την αντοχή σε αυτά;
Η απάντησή τους: η ξηρότητα σε περιφερειακό επίπεδο συσχετίζεται στενά με την επικράτηση της αντοχής στα αντιβιοτικά σε κλινικό περιβάλλον, σε περισσότερες από 100 χώρες.
Η μικροβιακή αντοχή στα αντιμικροβιακά (AMR) είναι μια ολοένα μεγαλύτερη απειλή που ευθύνεται για περισσότερους από 35.000 θανάτους κάθε χρόνο μόνο στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Εκδηλώνεται όταν τα βακτήρια, οι ιοί, οι μύκητες και τα παράσιτα δεν ανταποκρίνονται πλέον στα αντιμικροβιακά φάρμακα. Αν και πρόκειται για μια φυσική διαδικασία που εξελίσσεται με τον χρόνο μέσω γενετικών αλλαγών στα παθογόνα, επιταχύνεται ραγδαία λόγω της ανθρώπινης δραστηριότητας, κυρίως της κακής και υπερβολικής χρήσης αντιμικροβιακών.
«Οι ξηρασίες προκαλούν τα ίδια αποτελέσματα με την υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στην κλινική πράξη: και οι δύο παράγοντες οδηγούν στην επιλογή ανθεκτικών στα αντιβιοτικά στελεχών», δήλωσε η Ντάιαν Νιούμαν, καθηγήτρια βιολογίας και γεωβιολογίας στο Caltech.
Πρόσθεσε ότι η «εντυπωσιακή συσχέτιση» που ανέδειξε η έρευνα καθιστά επιτακτική την ανάπτυξη καλύτερων και ταχύτερων διαγνωστικών μεθόδων στα κλινικά περιβάλλοντα, καθώς και την ανάπτυξη νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων.
Όπως σημειώνουν οι συγγραφείς, τα αντιβιοτικά ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά ήδη από τη δεκαετία του 1940, μέσα από πειράματα με μικροοργανισμούς του εδάφους, όπου διαπιστώθηκε ότι φυσικές ουσίες που παράγει ένας οργανισμός του εδάφους μπορούν να αναστέλλουν την ανάπτυξη ενός άλλου.
Παρότι πολλά από αυτά τα φυσικά προϊόντα έχουν έκτοτε τροποποιηθεί και εξελιχθεί στα φάρμακα που συνταγογραφούνται σήμερα, το έδαφος εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες δεξαμενές παραγωγών νέων αντιβιοτικών – ένα περιβάλλον τόσο πλούσιο σε μικροοργανισμούς, ώστε εκτιμάται ότι το 99 τοις εκατό των μικροβιακών του κατοίκων δεν μπορεί ακόμη να καλλιεργηθεί σε εργαστηριακές συνθήκες.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, παρότι πολλά αντιβιοτικά προέρχονται από μικροοργανισμούς του εδάφους, ο τρόπος με τον οποίο οι περιβαλλοντικές αλλαγές στα εδαφικά οικοσυστήματα μπορεί να ευνοούν την αντοχή παραμένει ελάχιστα κατανοητός.
Η Σιαογιού Σαν, μεταδιδακτορική ερευνήτρια στο Caltech και επικεφαλής της μελέτης, ανέπτυξε ένα υπολογιστικό πρόγραμμα για να αναλύσει δημόσια σύνολα δεδομένων με μικροβιακές αλληλουχίες από δείγματα εδάφους, αναζητώντας τα γονίδια που επιτρέπουν την παραγωγή διαφορετικών αντιβιοτικών.
Αξιοποιώντας δεδομένα κλινικής επιτήρησης από 116 χώρες και χωρικά δεδομένα για τις ΗΠΑ, την Κίνα και την Ευρώπη, τα οποία κάλυπταν ποικίλους τύπους χρήσης γης – μεταξύ άλλων καλλιεργήσιμες εκτάσεις, λιβάδια, δάση και υγροτόπους – οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι η μέση συχνότητα εμφάνισης αντοχής στα αντιβιοτικά στα νοσοκομεία συσχετίζεται έντονα με τον τοπικό δείκτη ξηρότητας.
Πώς η ξηρασία προκαλεί αντοχή στα αντιβιοτικά;
Η μελέτη έδειξε ότι ένας βασικός μηχανισμός που τροφοδοτεί την αντοχή σε συνθήκες ξηρασίας είναι το φαινόμενο της συγκέντρωσης: καθώς το έδαφος ξεραίνεται, τα φυσικά αντιβιοτικά που περιέχει γίνονται πιο συμπυκνωμένα και ισχυρότερα στο εναπομείναν νερό.
Ωστόσο, η ξηρασία επηρεάζει τα αντιβιοτικά και με πιο λεπτούς τρόπους. Έρευνες έχουν δείξει ότι το φυσικό στρες που προκαλούν στα βακτήρια οι ξηρές συνθήκες μπορεί να αλλάξει το πόσο αποτελεσματικά δρουν επάνω τους τα αντιβιοτικά.
Παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας ενδέχεται επίσης να μεταβάλουν τον ρυθμό αποδόμησης ορισμένων αντιβιοτικών στο έδαφος, ανάλογα με το συγκεκριμένο αντιβιοτικό· τα χαμηλότερα επίπεδα υγρασίας μπορούν είτε να επιβραδύνουν είτε να επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία.
«Ερχόμαστε σε επαφή με το έδαφος συνεχώς, είτε μέσα από δραστηριότητες αναψυχής είτε απλώς εισπνέοντας σκόνη», δήλωσε η Σαν.
«Σημαντικό είναι ότι τα βακτήρια μπορούν να ανταλλάσσουν γονίδια μεταξύ τους, και είναι γνωστό πως τα γονίδια αντοχής στα αντιβιοτικά μεταφέρονται με ιδιαίτερα υψηλούς ρυθμούς. Με τρισεκατομμύρια βακτήρια στο περιβάλλον, αυτό το φαινόμενο είναι μαζικό».
Γιατί τα ευρήματα προκαλούν ανησυχία;
Οι εκτιμήσεις δεν είναι αισιόδοξες όσον αφορά τη μικροβιακή αντοχή και την ξηρότητα παγκοσμίως.
«Η ισχυρή συσχέτιση μεταξύ ξηρότητας και κλινικής αντοχής στα αντιβιοτικά είναι ανησυχητική, δεδομένων των αναμενόμενων κλιματικών αλλαγών», έγραψαν οι συγγραφείς.
Για την περίοδο 2025 έως 2050, εκτιμάται ότι 39 εκατομμύρια θάνατοι θα αποδοθούν άμεσα στη μικροβιακή αντοχή, σύμφωνα με μελέτη του 2024 που δημοσιεύθηκε στο The Lancet. (πηγή στα Αγγλικά)
Παράλληλα, οι προβλέψεις για την ξηρότητα δείχνουν ότι μέχρι το τέλος του αιώνα έως και 5 δισεκατομμύρια άνθρωποι θα μπορούσαν να ζουν σε ξηρές περιοχές.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα που συνδέουν τη ξηρασία και τη μικροβιακή αντοχή υπογραμμίζουν τη σημασία της προσέγγισης «Μία Υγεία» (One Health) – της αρχής που καθοδηγεί τις παρεμβάσεις υγείας με βάση τη διασύνδεση της υγείας των ανθρώπων, των ζώων, των φυτών και του περιβάλλοντος.
«Καθώς η κλιματική αστάθεια εντείνεται, τέτοιες ολοκληρωμένες προσεγγίσεις θα είναι κρίσιμες για την πρόβλεψη και τον περιορισμό της παγκόσμιας πορείας της αντοχής στα αντιβιοτικά», σημειώνουν οι ερευνητές.