Γιατί τα μετρητά επιστρέφουν

Ο υπουργός Οικονομικών της Πολωνίας Andrzej Domański, σε συνέντευξή του στην εκπομπή "Graffiti" του Polsat News, αναφέρθηκε στο ζήτημα της αποταμίευσης σε μετρητά από τους Πολωνούς για την περίπτωση πιθανών ψηφιακών κρίσεων.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Άμεση αφορμή για τη συζήτηση αυτή αποτέλεσαν οι συστάσεις, μεταξύ άλλων, της κεντρικής τράπεζας της Εσθονίας, η οποία συνέστησε στους πολίτες να διατηρούν στα σπίτια τους ένα απόθεμα μετρητών επαρκές για τα έξοδα της καθημερινότητας έως και για μία εβδομάδα. Ο λόγος είναι οι αυξανόμενοι κίνδυνοι που συνδέονται με πιθανές αποτυχίες των συστημάτων πληρωμών, επιθέσεις στον κυβερνοχώρο ή διακοπές στην ηλεκτροδότηση.

Οι ειδικοί τονίζουν ότι σε περίπτωση εκτεταμένης βλάβης των χρηματοπιστωτικών υποδομών, τα μετρητά μπορεί να είναι το μόνο διαθέσιμο μέσο πληρωμής.

Όταν ρωτήθηκε σχετικά με το θέμα αυτό, ο αρμόδιος υπουργός επεσήμανε: "Οι Πολωνοί δεν χρειάζεται να το κάνουν αυτό, διότι ως κοινωνία διατηρούμε μεγάλο μέρος των αποταμιεύσεών μας σε μετρητά".

Όπως πρόσθεσε, δεν πρόκειται μόνο για ακραία σενάρια όπως ο πόλεμος. Αρκούν ακόμη και αστοχίες λίγων ωρών στα συστήματα πληρωμών, οι οποίες, όπως έχει δείξει η εμπειρία των τελευταίων ετών, αποτελούν πραγματική απειλή.

Τι πιστεύουν οι Πολωνοί

Παραδόξως, η έκκληση για την αποταμίευση μετρητών έρχεται σε μια εποχή που οι πληρωμές χωρίς μετρητά απολαμβάνουν ρεκόρ δημοτικότητας. Υπολογίζεται ότι έως και το 70-80% των Πολωνών χρησιμοποιούν τακτικά κάρτες πληρωμών και πληρωμές μέσω κινητού τηλεφώνου.

Ταυτόχρονα, η πλειοψηφία των κατοίκων της Βαρσοβίας, όταν ερωτώνται για τη συνήθεια να βάζουν στην άκρη μετρητά για τα καθημερινά έξοδα, απαντούν καταφατικά.

Φοβούνται τόσο τις επιθέσεις στον κυβερνοχώρο και τις διακοπές ρεύματος, που έλαβαν χώρα πέρυσι, όσο και τις διεθνείς εντάσεις ή τα διδάγματα από την περίοδο της πανδημίας. Πολλοί τονίζουν ότι προσπαθούν να αποθηκεύουν τουλάχιστον μικρά ποσά, ώστε να μπορούν να λειτουργήσουν κανονικά για λίγες ημέρες ή και εβδομάδες σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης.

"Για έναν απλό άνθρωπο, όλα μπορούν να συμβούν: ένας πόλεμος, μια κρίση στον κόσμο. Χωρίς μετρητά θα ήταν μια τραγωδία". - λέει ένας Λευκορώσος που ζει στην Πολωνία.

Ψηφιακό ευρώ - ένα έργο στρατηγικής σημασίας

Ένας από τους λόγους για τις συστάσεις της κεντρικής τράπεζας της Εσθονίας είναι η ισχυρή εξάρτηση της Ευρώπης από αμερικανικούς φορείς πληρωμών, όπως η Visa και η Mastercard. Το θέμα συνδέεται επίσης με τα σχέδια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ.

Εκτιμάται ότι έως και τα δύο τρίτα περίπου των συναλλαγών με κάρτες στη ζώνη του ευρώ πραγματοποιούνται μέσω αυτών των συστημάτων, γεγονός που εγείρει σημαντικά ερωτήματα σχετικά με την ασφάλεια και την οικονομική κυριαρχία της ηπείρου.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο θεωρητικής φύσης. Εμπειρογνώμονες και πολιτικοί επισημαίνουν ότι σε ακραία σενάρια -για παράδειγμα, σε περίπτωση γεωπολιτικών εντάσεων- η πρόσβαση στα συστήματα αυτά θα μπορούσε να περιοριστεί, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει σε σημαντικές διαταραχές στη λειτουργία του συστήματος πληρωμών στην Ευρώπη.

Ένας περαστικός που ρωτήσαμε εξέφρασε αυτή την ανησυχία λέγοντας: "Νομίζω ότι η ψηφιοποίηση εξελίσσεται αρκετά γρήγορα ώστε θα ήταν καλό να είμαστε ανεξάρτητοι από αυτές τις μεγάλες ανησυχίες".

Ως απάντηση σε αυτές τις προκλήσεις, η Ευρωπαϊκή Ένωση εργάζεται για τη δημιουργία της δικής της υποδομής πληρωμών. Ακρογωνιαίος λίθος της θα είναι το ψηφιακό ευρώ - δημόσιο ψηφιακό χρήμα που εκδίδεται από μια κεντρική τράπεζα και λειτουργεί ανεξάρτητα από ιδιώτες μεσάζοντες.

Οι πληρωμές με το ψηφιακό ευρώ θα μπορούσαν να γίνονται τόσο online όσο και offline, οπουδήποτε και οποτεδήποτε.

Παρ' όλα αυτά, η ευαισθητοποίηση των Πολωνών για τις επερχόμενες αλλαγές είναι ακόμη περιορισμένη και η τελική μορφή του ψηφιακού ευρώ δεν είναι ξεκάθαρη σε πολλούς πολίτες.

Ένας από τους ερωτηθέντες σημειώνει: "Δεν είμαστε στη ζώνη του ευρώ, αλλά το ευρώ είναι ωστόσο μια ορισμένη μορφή μετρητών. Δεν ξέρω πώς θα το αντιμετωπίσουν οι τράπεζες - δηλαδή πώς θα επιλυθεί".

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, εάν οι σχετικοί κανονισμοί της ΕΕ υιοθετηθούν μέσα στο έτος, η πρώτη έκδοση ψηφιακού ευρώ θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί το 2029.

Μετρητά υπό έλεγχο: όρια και αλλαγές στην ΕΕ

Οι νέοι κανονισμοί της ΕΕ σχετικά με την ανάληψη μετρητών από ΑΤΜ εισάγουν πρόσθετους περιορισμούς στην κυκλοφορία μεγαλύτερων ποσών.

Από το 2027, τα κράτη μέλη θα πρέπει να θέτουν όρια στις συναλλαγές με μετρητά. Σύμφωνα με τους ισχύοντες κανόνες, οι αναλήψεις άνω των 10.000 ευρώ (ή το ισόποσο σε τοπικό νόμισμα) ενδέχεται να υπόκεινται σε πρόσθετες απαιτήσεις - συμπεριλαμβανομένης της ανάγκης απόδειξης ταυτότητας και, σε ορισμένες περιπτώσεις, έγκρισης από τα αρμόδια όργανα.

Οι αλλαγές αυτές αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης πολιτικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης με στόχο την αύξηση του ελέγχου των κινήσεων μετρητών και την καταπολέμηση της νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες. Σε περίπτωση παραβίασης των νέων κανόνων, προβλέπονται βαριές οικονομικές κυρώσεις ύψους έως και 150.000 ευρώ.

Οι προτεινόμενοι κανονισμοί προκαλούν ζωηρή συζήτηση. Από τη μία πλευρά, αναμένεται να συμβάλουν σε μεγαλύτερη οικονομική ασφάλεια- από την άλλη, ενδέχεται να περιορίσουν την ελεύθερη χρήση μετρητών, τόσο για τις καθημερινές δαπάνες όσο και για μεγαλύτερες συναλλαγές.

Το μέλλον της χρηματοδότησης: ένα υβριδικό μοντέλο

Η συζήτηση για τα μετρητά και το ψηφιακό ευρώ δείχνει ότι το χρήμα δεν είναι μόνο ένα εργαλείο πληρωμών, αλλά και ένα σημαντικό στοιχείο της κρατικής ασφάλειας και της γεωπολιτικής.

Από τη μία πλευρά, η Ευρώπη επιδιώκει να ανακτήσει μεγαλύτερο έλεγχο του χρηματοπιστωτικού συστήματος και να ανεξαρτητοποιηθεί από τους παγκόσμιους γίγαντες. Από την άλλη, υπενθυμίζει στους πολίτες τη σημασία των απλούστερων, δοκιμασμένων λύσεων.

Ως αποτέλεσμα, αναδύεται ένα νέο μοντέλο για τον τρόπο λειτουργίας της οικονομίας: μια πραγματικότητα στην οποία το πορτοφόλι περιέχει τόσο χαρτονομίσματα, όσο και κάρτες πληρωμών και το ψηφιακό ευρώ - το καθένα με διαφορετικό αλλά εξίσου σημαντικό ρόλο.