Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσιάζει την πρωτοβουλία «Ένα ταξίδι, ένα εισιτήριο», για να απλουστεύσει τα διεθνή σιδηροδρομικά ταξίδια amid αυξανόμενες καθυστερήσεις και ακυρώσεις.
Το νέο Πακέτο για τους Επιβάτες, που ανακοινώθηκε στις 13 Μαΐου, αποτελεί μια θεμελιώδη στροφή προς ένα ενοποιημένο, ψηφιακό και νομικά κατοχυρωμένο σιδηροδρομικό δίκτυο. Απομακρύνει την Ευρώπη από το σημερινό, κατακερματισμένο σύστημα, όπου χιλιάδες σιδηροδρομικά ταξίδια διακόπτονται, αφήνοντας εκατομμύρια επιβάτες εγκλωβισμένους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το νέο «ενιαίο εισιτήριο» θα επιτρέπει στους ταξιδιώτες να συνδυάζουν πολλά σιδηροδρομικά σκέλη, ανεξάρτητα από τον πάροχο, σε μία μόνο κράτηση. Έτσι διασφαλίζονται η διαφάνεια, οι προστασίες και πλήρη, συνεπή δικαιώματα επιβατών για ολόκληρο το ταξίδι. Αν υπάρξουν καθυστερήσεις, οι επιβάτες είναι προστατευμένοι, καθώς οι πάροχοι υποχρεώνονται να προσφέρουν αναδρομολόγηση, βοήθεια, διαμονή και αποζημίωση (όπως 25% για καθυστερήσεις 60–119 λεπτών και 50% για καθυστερήσεις άνω των 120 λεπτών).
Ο εφιάλτης του ταξιδιού με τρένο
Το ευρωπαϊκό σύστημα έκδοσης σιδηροδρομικών εισιτηρίων αποτυγχάνει συστηματικά να επιτρέψει στους επιβάτες να κλείνουν ένα διασυνοριακό ταξίδι από το σημείο Α στο σημείο Β με μία ομαλή, ενιαία συναλλαγή.
Στους πιο πολυσύχναστους διαδρόμους μετακινήσεων της Ευρώπης, τα στοιχεία δείχνουν ότι ένα στα πέντε διεθνή σιδηροδρομικά ταξίδια δεν μπορεί να αγοραστεί ως ενιαίο εισιτήριο μέσω των μεγάλων πλατφορμών των παρόχων. Ο κατακερματισμός αυτός γίνεται πολύ πιο έντονος σε μεγαλύτερες αποστάσεις, όπου πάνω από τα μισά ταξίδια με τρένο άνω των 900 χιλιομέτρων δεν μπορούν να κλειστούν από άκρο σε άκρο.
Η αγανάκτηση του κοινού έχει φέρει το ζήτημα στα υψηλότερα πολιτικά επίπεδα. Έρευνα του Ευρωβαρόμετρου το 2025 έδειξε ότι το 25% των Ευρωπαίων δυσκολεύεται να κλείσει εισιτήρια που συνδυάζουν διαφορετικές, πολυάριθμες διαδρομές, ενώ το 43% δεν τα κλείνει καθόλου επειδή η διαδικασία κράτησης μέσω πολλών εφαρμογών είναι μπελάς. Αυτό σημαίνει ότι ο σχεδιασμός ενός βιώσιμου, διαευρωπαϊκού ταξιδιού με τρένο χρειάζεται κατά μέσο όρο 70% περισσότερο χρόνο από την κράτηση μιας εμπορικής πτήσης.
Η ευρωβουλεύτρια των Πρασίνων, Λένα Σίλινγκ, επισημαίνει διασυνοριακές γραμμές όπου το ταξίδι υπάρχει στην πράξη αλλά «εξαφανίζεται» ψηφιακά, ανάλογα με το πού αναζητά ο ταξιδιώτης.
«Όταν θέλεις να ταξιδέψεις από το Παρίσι στη Βαρκελόνη ή οπουδήποτε αλλού, υπάρχει εισιτήριο τρένου στην γαλλική πλατφόρμα κρατήσεων, αλλά αν είσαι Ισπανός δεν μπορείς να το κλείσεις από το δικό σου σύστημα κρατήσεων. Είναι το ίδιο τρένο, η ίδια σύνδεση, αλλά η μία εφαρμογή σου δείχνει αυτή την επιλογή επειδή είναι απευθείας τρένο... και στην ισπανική πλευρά δεν εμφανίζεται».
Μονοπώλια και περιφερειακή απομόνωση
Οι κυρίαρχοι εθνικοί σιδηροδρομικοί πάροχοι προστατεύουν τα μερίδιά τους περιορίζοντας ενεργά την πρόσβαση στα δεδομένα εισιτηρίων και εμποδίζοντας ανεξάρτητες πλατφόρμες να εμφανίζουν ή να πωλούν όλο το φάσμα των ναύλων τους. Μέσα από αυτό το κλειστό οικοσύστημα, τα μονοπώλια αυτά πνίγουν τον ανταγωνισμό από μικρότερες σιδηροδρομικές νεοφυείς επιχειρήσεις και τρίτους παρόχους, που διαφορετικά θα μπορούσαν να προσφέρουν στους ταξιδιώτες πιο διαφανείς και φθηνότερες επιλογές.
Σύμφωνα με τη Σίλινγκ, μέρος της αντίστασης προέρχεται από παρόχους που ανησυχούν ότι θα χάσουν τον έλεγχο της σχέσης με τον πελάτη και της διαφάνειας στις τιμές: «Πρέπει να μοιράζονται τις συνδέσεις τους όχι μόνο μεταξύ τους, αλλά και με ανεξάρτητους παρόχους, όπως η Trainline. Φοβούνται ότι θα χάσουν πελάτες.»
Αυτό το ψηφιακό αδιέξοδο αποτελεί ένα ακόμη σημαντικό εμπόδιο στον στόχο της ΕΕ για μια ενιαία, ιδιαίτερα ολοκληρωμένη οικονομική αγορά, επειδή απομονώνει περιοχές πίσω από τοίχους ασύμβατων εθνικών υποδομών. Ενώ η εμπορική αεροπορία συνδέει απρόσκοπτα τις ευρωπαϊκές πόλεις, το κατακερματισμένο σιδηροδρομικό δίκτυο βαθαίνει τις περιφερειακές ανισότητες και κάνει τις απομακρυσμένες ή παραμεθόριες κοινότητες να νιώθουν αποκομμένες από τα κεντρικά οικονομικά κέντρα.
«Τα τρένα, μια καλή σύνδεση, μια πραγματική σύνδεση είναι πραγματικά ζωτικής σημασίας» για μια ισχυρή Ευρωπαϊκή Ένωση, σημείωσε η Σίλινγκ.
Το νέο πακέτο ως συνέχεια
Το Πακέτο για τους Επιβάτες στηρίζεται σε ένα ολοκληρωμένο σύνολο μακροπρόθεσμων κανόνων για την απελευθέρωση και τη διαλειτουργικότητα του ευρωπαϊκού σιδηροδρομικού συστήματος.
Αντιμετωπίζοντας το ζήτημα της έκδοσης εισιτηρίων από άκρο σε άκρο, το πακέτο πηγαίνει πέρα από τα τέσσερα προηγούμενα σιδηροδρομικά πακέτα της Επιτροπής, που παρουσιάστηκαν την περίοδο 2001–2016. Εκείνα επικεντρώνονταν περισσότερο στο άνοιγμα της αγοράς, στον ανταγωνισμό και στην ασφάλεια, χωρίς να συνδέουν την επιχειρηματική πλευρά των εισιτηρίων με την ευρωπαϊκή πραγματικότητα των ταξιδιών με πολλούς παρόχους.
Η Οδηγία του 2012 για τον Ενιαίο Ευρωπαϊκό Σιδηροδρομικό Χώρο επέτρεψε στις σιδηροδρομικές εταιρείες να λειτουργούν υπηρεσίες σε ολόκληρη την ΕΕ στο πλαίσιο ενός ενιαίου νομικού καθεστώτος, εντάσσοντας ουσιαστικά την ευρωπαϊκή σιδηροδρομική αγορά σε ένα ενιαίο, διασυνδεδεμένο σύστημα. Σήμερα, αυτό επιτρέπει στους πολίτες να απολαμβάνουν διασυνοριακή κινητικότητα, συμπεριλαμβανομένης της αγοράς εισιτηρίων από άκρο σε άκρο για ταξίδια σε όλη την Ένωση.
Ένα ταξίδι με πολλαπλά σκέλη είναι εφικτό όταν τα εθνικά συστήματα χερσαίων μεταφορών είναι διασυνδεδεμένα. Η Οδηγία του 2010 για τα Ευφυή Συστήματα Μεταφορών (ITS) βελτίωσε τη διαλειτουργικότητα μεταξύ των σιδηροδρομικών συστημάτων των κρατών-μελών, επιταχύνοντας την ανάπτυξη τεχνολογιών διαχείρισης κυκλοφορίας και μεταφορών σε όλη την Ένωση.
Το νέο πακέτο μπορεί να ενισχύσει τα δικαιώματα των επιβατών σε όλη την ΕΕ, βασιζόμενο στον Κανονισμό του 2021 για τα Δικαιώματα των Επιβατών Σιδηροδρόμων. Ο κανονισμός αυτός καθιέρωσε σαφές ελάχιστο επίπεδο προστασίας για τους επιβάτες σε όλα τα κράτη-μέλη. Κεντρικές διατάξεις ήταν το δικαίωμα αναδρομολόγησης ή επιστροφής χρημάτων για καθυστερήσεις άνω των 60 λεπτών, η πρόσβαση σε σαφείς πληροφορίες για τιμές εισιτηρίων, δρομολόγια και καθυστερήσεις και η δυνατότητα εύκολης υποβολής παραπόνων.
Ποια είναι τα οφέλη για τους επιβάτες;
Το πακέτο στοχεύει να εξαλείψει το σημερινό πρόβλημα, όπου τα διασυνοριακά ή πολυ-παρόχων ταξίδια με τρένο είναι δύσκολο να κλειστούν επειδή τα εισιτήρια είναι διασκορπισμένα σε πολλές πλατφόρμες.
Οι επιβάτες θα μπορούν πλέον να συνδυάζουν εισιτήρια από διαφορετικούς παρόχους σε ένα ενιαίο εισιτήριο για ταξίδια με πολλαπλά σκέλη. Αυτό απλοποιεί τη διαδικασία κράτησης, επιτρέποντας στους χρήστες να συγκρίνουν επιλογές και να κάνουν την αγορά μέσα από έναν ιστότοπο, χωρίς να χρειάζεται να χρησιμοποιούν πολλές εφαρμογές.
«Απλώς ανοίγεις μία εφαρμογή για τρένα, όποια κι αν είναι, την εθνική σου πλατφόρμα ή κάποια άλλη, και μετά αναζητάς τη σύνδεση που χρειάζεσαι και την αγοράζεις με ένα κλικ», δήλωσε η Σίλινγκ.
Ο εντοπισμός εισιτηρίων σε διαφορετικούς ιστότοπους θα γίνει ευκολότερος, καθώς οι σιδηροδρομικές εταιρείες υποχρεώνονται πλέον να επιτρέπουν σε πλατφόρμες τρίτων να πωλούν τα εισιτήριά τους. Οι μεγαλύτεροι πάροχοι πρέπει επίσης να εμφανίζουν όλες τις σιδηροδρομικές υπηρεσίες που είναι διαθέσιμες στη χώρα τους στις πλατφόρμες έκδοσης εισιτηρίων, όχι μόνο τις δικές τους.
Οι πάροχοι οφείλουν να παρουσιάζουν τις επιλογές ταξιδιού με ουδέτερο και διαφανή τρόπο, επιτρέποντας στους καταναλωτές να επιλέγουν τη διαδρομή που προτιμούν. Οι προεπιλεγμένες ρυθμίσεις των πλατφορμών πρέπει να περιλαμβάνουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ως φίλτρο, ώστε οι χρήστες να μπορούν να ταξινομούν τα ταξίδια με βάση το αποτύπωμα άνθρακα.
Οι ταξιδιώτες προστατεύονται πλήρως σε περίπτωση διαταραχών στο ταξίδι τους. Πέρα από την αποζημίωση για τη συνολική καθυστέρηση, η σιδηροδρομική εταιρεία που ευθύνεται θα πρέπει να αναδρομολογεί τους επιβάτες προς τον τελικό τους προορισμό χωρίς επιπλέον κόστος. Προβλέπεται παροχή βοήθειας, συμπεριλαμβανομένων γευμάτων και αναψυκτικών, καθώς και διαμονή για διανυκτέρευση.
Σε ό,τι αφορά τα δικαιώματα των επιβατών, η Σίλινγκ θέλει σαφείς κανόνες για τις συνδέσεις: «Έχεις ένα ενιαίο σύστημα κρατήσεων, αλλά το πρόβλημα είναι πόσο χρόνο χρειάζεσαι για να αλλάξεις από το ένα τρένο στο άλλο; Θέλω να υπάρχει ένας ελάχιστος χρόνος που θα λαμβάνεται πάντα υπόψη για την αλλαγή τρένου στον σταθμό, γιατί αλλιώς το χάνεις – και μετά τι γίνεται;» .
Επιπτώσεις για τις εταιρείες και τις υποδομές
Σύμφωνα με την Επιτροπή, τα ανοικτά δεδομένα γεννούν ανταγωνισμό. Έτσι, το πλαίσιο αυτό θα δώσει σε μικρότερες, χαμηλού κόστους νεοφυείς επιχειρήσεις την ορατότητα που χρειάζονται για να αμφισβητήσουν τα μονοπώλια και να πιέσουν τις τιμές των εισιτηρίων προς τα κάτω. Για τους παρόχους, θα δημιουργήσει ένα τυποποιημένο δίκτυο ανταλλαγής δεδομένων που μειώνει τη γραφειοκρατία και ανοίγει πρόσβαση σε ένα ευρύτερο κοινό διασυνοριακών επιβατών.
Ωφελεί επίσης τις ευρύτερες υποδομές, λειτουργώντας ως εργαλείο πολιτικής για να υποχρεωθούν τα κράτη-μέλη να εκσυγχρονίσουν τις γραμμές, να συγχρονίσουν τα εθνικά συστήματα σηματοδότησης και να εξαλείψουν τα φυσικά «μποτιλιαρίσματα» στα σύνορα.
«Αν πολλοί άνθρωποι ζητούν κάτι, πρέπει να σκεφτούμε πώς μπορούμε να αυξήσουμε την προσφορά, πώς μπορούμε να ενισχύσουμε τις υποδομές», τόνισε η Σίλινγκ.
Ωστόσο, η Κοινότητα Ευρωπαϊκών Σιδηροδρομικών και Υποδομικών Εταιρειών (CER) έχει ήδη εκφράσει προειδοποιήσεις. Θεωρεί τις υποχρεωτικές συμφωνίες διανομής άνευ προηγουμένου παρέμβαση των ρυθμιστικών αρχών.
Η CER υποστηρίζει ότι η υποχρέωση των μεγάλων εθνικών σιδηροδρομικών εταιρειών να πωλούν προϊόντα των ανταγωνιστών τους στερεί από τους παρόχους την εμπορική ελευθερία και αποθαρρύνει τις επενδύσεις στις δικές τους – συχνά δαπανηρές – τεχνολογίες έκδοσης εισιτηρίων.
Ο εκτελεστικός διευθυντής της CER, Αλμπέρτο Ματσόλα, εξήγησε ότι η πρόταση κινδυνεύει να μεταφέρει την ισχύ από τους σιδηροδρομικούς παρόχους προς τους ψηφιακούς μεσάζοντες, τις εφαρμογές τρίτων που θα αποκτήσουν διαπραγματευτικό πλεονέκτημα στην αγορά.
«Η πλατφόρμα που θα γίνει κυρίαρχη θα επιβάλει τους όρους στην αγορά», είπε ο Ματσόλα. «Δεν πρόκειται πλέον για μια εμπορική σχέση όπου οι δύο εταίροι είναι ίσοι. Ο ένας θα έχει υποχρέωση και ο άλλος δικαίωμα.»
Υποστηρίζουν ότι, όταν οι πλατφόρμες αποκτήσουν επαρκή ισχύ, θα μπορούσαν να απαιτήσουν υψηλότερες προμήθειες, αυξάνοντας πιθανώς τα κόστη για τους σιδηροδρομικούς παρόχους και τελικά για τους επιβάτες.
Η CER επισημαίνει επίσης ότι η έκδοση εισιτηρίων παραμένει δευτερεύον ζήτημα σε σύγκριση με τα κενά στις φυσικές υποδομές της Ευρώπης.
«Πρώτα υπάρχει η υποδομή, μετά έχουμε τα τρένα και μετά τα εισιτήρια. Δεν ξεκινάμε από τα εισιτήρια», είπε ο Ματσόλα.
Η Ευρώπη δαπάνησε δεκαετίες για να επεκτείνει τους οδικούς άξονες, ενώ τμήματα του σιδηροδρομικού της δικτύου συρρικνώθηκαν. Σύμφωνα με την CER, η προτεραιότητα θα έπρεπε να είναι η αύξηση της χωρητικότητας του δικτύου και η επιτάχυνση των διασυνοριακών σιδηροδρομικών γραμμών υψηλής ταχύτητας.
«Οι άνθρωποι θέλουν να βλέπουν καλή τιμή και μικρή διάρκεια. Για να μειωθεί η διάρκεια του ταξιδιού, πρέπει να πας σε υψηλές ταχύτητες.»
Η ενιαία έκδοση εισιτηρίων παραμένει συμβολική κίνηση αν δεν υπάρξουν οι αντίστοιχες φυσικές σιδηροδρομικές συνδέσεις. Ένα ενιαίο εισιτήριο είναι άχρηστο αν η κυκλοφοριακή συμφόρηση ή τα ασύμβατα συστήματα σηματοδότησης – όπως οι διαφορετικές εθνικές εκδοχές του Ευρωπαϊκού Συστήματος Διαχείρισης Σιδηροδρομικής Κυκλοφορίας (ERTMS) – εμποδίζουν τη ομαλή διέλευση των τρένων από τα σύνορα.
Επομένως, η επιτυχία της νομοθεσίας αυτής εξαρτάται πλήρως από την επιτάχυνση της φυσικής ενοποίησης, με την Επιτροπή να συνδέει αυτόν τον στόχο με χρηματοδοτικά έργα έως το 2026, ώστε οι σιδηροδρομικές υποδομές να μπορέσουν να ανταποκριθούν στην υπόσχεση για απρόσκοπτα ταξίδια.
Η συνέχεια
Η Επιτροπή πρέπει τώρα να υποβάλει τις συστάσεις της στο Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο για εξέταση και έγκριση. Τα κράτη-μέλη οφείλουν να επιταχύνουν την εφαρμογή των ITS για να διασφαλίσουν την ομαλή λειτουργία του απλουστευμένου συστήματος κρατήσεων.
Στο πλαίσιο του πακέτου, οι συννομοθέτες πρέπει επίσης να εγκρίνουν δύο επιπλέον πρωτοβουλίες: τις Πολυτροπικές Ψηφιακές Υπηρεσίες Κινητικότητας (Multimodal Digital Mobility Services – MDMS) και τον Κανονισμό για την Ενιαία Ψηφιακή Κράτηση και Έκδοση Εισιτηρίων (Single Digital Booking and Ticketing Regulation – SDBTR). Οι MDMS ενισχύουν τη διαφάνεια και προωθούν τον υγιή ανταγωνισμό στην αγορά εισιτηρίων της Ένωσης, ενώ ο SDBTR αυξάνει τη διαθεσιμότητα σιδηροδρομικών εισιτηρίων στις ψηφιακές πλατφόρμες.