Η δεύτερη μεγαλύτερη πόλη της Πορτογαλίας ακολουθεί πολλές ευρωπαϊκές πόλεις, καθιερώνοντας δωρεάν όλα τα δημόσια μέσα μεταφοράς. Το μέτρο ισχύει μόνο για δημότες με ενημερωμένη Δημοτική Κάρτα «Porto»
Το Πόρτο προστίθεται σε άλλες ευρωπαϊκές πόλεις που έχουν καθιερώσει δωρεάν χρήση όλων των δημόσιων μέσων μεταφοράς για τους κατοίκους.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Το μέτρο αποτελούσε προεκλογική δέσμευση του σημερινού δημάρχου, ο οποίος κέρδισε τις τελευταίες δημοτικές εκλογές με τον συνασπισμό PSD/CDS-PP/IL. Ο Πέδρο Ντουάρτε, που διετέλεσε υπουργός Κοινοβουλευτικών Υποθέσεων στην κυβέρνηση του Λουίς Μοντενέγρο, δήλωσε την Παρασκευή ότι «η δημοσιονομική επιβάρυνση υπολογίζεται σε 20 έως 25 εκατομμύρια ευρώ ετησίως» και, γι’ αυτό, ο δήμαρχος παραδέχεται ότι ίσως χρειαστεί να αυξήσει το τουριστικό τέλος στα 4 ευρώ, «στα ίδια επίπεδα με τη Λισαβόνα», ως έναν από τους τρόπους χρηματοδότησης του σχεδίου.
Σε μια πόλη όπου τα μποτιλιαρίσματα έχουν γίνει συχνά και αποτελούν εφιάλτη για πολλούς που εξακολουθούν να επιλέγουν το αυτοκίνητο στις μετακινήσεις τους (σύμφωνα με το Jornal Público, το 56% των κατοίκων του Πόρτο προτιμά το αυτοκίνητο από τα δημόσια μέσα μεταφοράς), ο δήμος ελπίζει ότι η δωρεάν μετακίνηση για όλους τους κατοίκους θα καταστήσει πιο αποτελεσματικές τις μετακινήσεις εντός και εκτός πόλης.
Ένας στόχος που θα χρειαστεί χρόνο για να επιτευχθεί.
«Δεν θεωρούμε ότι αυτό είναι η μαγική λύση που, ξαφνικά, θα μεταμορφώσει τη κινητικότητα στην πόλη του Πόρτο. Είναι σημαντικό να έχουμε επίγνωση των προσδοκιών που έχουμε μπροστά μας», είπε ο δήμαρχος κατά την παρουσίαση του προγράμματος, την Παρασκευή.
«Σήμερα στο Πόρτο έχουμε περίπου 16 χιλιόμετρα λεωφορειολωρίδων και, μέχρι το τέλος του έτους, θα αυξήσουμε το μήκος τους σε συνολικά 22 χιλιόμετρα», διαβεβαίωσε ο δήμαρχος του Πόρτο, ο οποίος επιδιώκει να κυκλοφορούν λιγότερα αυτοκίνητα στην πόλη ώστε «ο δημόσιος χώρος να αξιοποιείται από τους ανθρώπους».
«Πρέπει να υπάρξει μια αλλαγή παραδείγματος στην καθημερινή ζωή των ανθρώπων, ώστε η ατομική μετακίνηση να γίνει συμπληρωματική και το βασικό μέσο μεταφοράς μέσα στην πόλη να είναι τα δημόσια μέσα», τόνισε. «Αν η δημόσια συγκοινωνία γίνει πιο γρήγορη, πιο άνετη, πιο αξιόπιστη από τη χρήση ιδιωτικού οχήματος, οι άνθρωποι θα αλλάξουν», εκτίμησε ο δήμαρχος του Πόρτο. Ωστόσο, ο δήμαρχος έχει επίγνωση ότι το μέτρο, εκτός από «καινοτόμο», είναι «ανατρεπτικό» για τα δεδομένα της Πορτογαλίας.
«Πρόκειται για ένα καινοτόμο μέτρο σε εθνικό επίπεδο και, αν και δεν είναι απολύτως πρωτοποριακό, είναι σχεδόν πρωτοποριακό σε διεθνές επίπεδο. Δεν υπάρχουν πολλές πόλεις που να έχουν υιοθετήσει το ίδιο μέτρο», είπε ο Πέδρο Ντουάρτε.
Το Πόρτο γίνεται η πρώτη πόλη στη χώρα που καθιερώνει δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες για όλους τους κατοίκους (τα νεανικά πάσο καλύπτονται ήδη κατά 100% από το κράτος), κάτι που δημιουργεί πίεση σε άλλους δήμους, ιδίως τους γειτονικούς που ανήκουν στη Μητροπολιτική Περιοχή του Πόρτο, της οποίας πρόεδρος είναι επίσης ο Πέδρο Ντουάρτε.
Ο δήμαρχος δηλώνει ότι «δεν μπορεί να αποφασίζει για τους άλλους δημάρχους», υποστηρίζει όμως πως είναι σημαντικό όλοι «να επενδύσουν στις δημόσιες συγκοινωνίες» ως εναλλακτική στο αυτοκίνητο και ότι το σχέδιο στο Πόρτο θα λειτουργήσει ως πιλοτικό για άλλους δήμους και για την κυβέρνηση.
50 ευρωπαϊκές πόλεις με δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες
Παρότι ο δήμαρχος του Πόρτο υποστήριξε ότι δεν υπάρχουν πολλές διεθνείς πόλεις με δωρεάν συγκοινωνίες, στην Ευρώπη υπάρχουν τουλάχιστον 50 πόλεις και κωμοπόλεις που δοκιμάζουν παρόμοια μέτρα.
Στη Γαλλία, για παράδειγμα, εφαρμόζονται ανάλογα μέτρα σε τουλάχιστον 39 επαρχίες και δήμους: «39 περιοχές στη Γαλλία διαθέτουν παρόμοια σχήματα, ανάμεσά τους η Ομπάνι στα προάστια της Μασσαλίας, η λιμενική πόλη Καλαί και η δυτική κωμόπολη Νιορ. Το Μονπελιέ θα είναι η μεγαλύτερη πόλη μέχρι σήμερα που υιοθετεί ένα τέτοιο σχέδιο».
Το 2023, το Μονπελιέ έγινε η μεγαλύτερη μητροπολιτική περιοχή με δωρεάν συγκοινωνίες για όλους, μέσω του δικτύου λεωφορείων και τραμ της πόλης. Το σχήμα, με δημοσιονομικό κόστος 150 εκατομμύρια ευρώ για τα ταμεία του δήμου, εφαρμόστηκε σταδιακά: αρχικά για τους κάτω των 18 και τους άνω των 65 ετών και, αργότερα, για όλους τους μόνιμους κατοίκους της πόλης, που πρέπει να διαθέτουν κάρτα για την επικύρωση των διαδρομών για στατιστικούς σκοπούς (παρόμοιο με τη ρύθμιση στο Πόρτο).
Το σχέδιο αποσκοπεί στη μείωση των εκπομπών και της ρύπανσης και στη βελτίωση της προσβασιμότητας για τους κατοίκους της πόλης και περιλαμβάνει επίσης επενδύσεις σε ποδηλατόδρομους και τη δημιουργία ζώνης χαμηλών εκπομπών.
Έναν χρόνο μετά την εφαρμογή του μέτρου (2024), το Μονπελιέ κατέγραψε αύξηση κατά ένα τρίτο στη χρήση των δημόσιων συγκοινωνιών.
Στην πόλη του Πόρτο, το μέτρο που τέθηκε σε ισχύ την Παρασκευή καλύπτει όλα τα μέσα του δικτύου Andante (μετρό του Πόρτο, λεωφορεία της STCP και του δικτύου Unir, αστικά τρένα του Πόρτο, τραμ και πλοιάρια της μελλοντικής σύνδεσης μεταξύ Πόρτο και Βίλα Νόβα ντε Γκάια).
Άλλες ευρωπαϊκές πόλεις έχουν υιοθετήσει δωρεάν δημόσια συγκοινωνία, όπως το Ταλίν, από το 2013, ή το Λουξεμβούργο, που το 2020 έγινε η πρώτη χώρα στον κόσμο που κατήργησε τα εισιτήρια σε όλα τα δημόσια μέσα μεταφοράς σε εθνικό επίπεδο.
Η Ισπανία δοκίμασε τη δυνατότητα δωρεάν εισιτηρίων τρένου για διαδρομές μικρών και μεσαίων αποστάσεων, ενώ η Γερμανία εισήγαγε ένα αντίστοιχο μέτρο το καλοκαίρι του 2022, με εκπτωτικό πάσο δημόσιων συγκοινωνιών σε όλη τη χώρα.
Η σύντομη γερμανική εμπειρία με φθηνά δημόσια μέσα μεταφοράς σε όλη τη χώρα βασίστηκε στην εισαγωγή εισιτηρίου 9€ για τρεις μήνες, ως απάντηση στην εκρηκτική άνοδο των τιμών της ενέργειας μετά τη μαζική εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Το πρόγραμμα επέτρεπε στους επιβάτες απεριόριστες διαδρομές στα περιφερειακά και τοπικά δημόσια μέσα μεταφοράς σε όλη τη χώρα με μόλις 9€ τον μήνα, αλλά διήρκεσε μόνο δύο μήνες.
Αργότερα αντικαταστάθηκε από το λεγόμενο «Deutschlandticket» (γερμανικό εισιτήριο), που προσφέρει την ίδια εθνική πρόσβαση στα περιφερειακά και τοπικά μέσα μεταφοράς, αλλά πλέον κοστίζει 63€ τον μήνα. Η τιμή της συνδρομής έχει αυξηθεί πολλές φορές από την έναρξή του.
Οι πλήρως δωρεάν δημόσιες συγκοινωνίες εξακολουθούν να αποτελούν σπάνιο φαινόμενο στη Γερμανία.
Προς το παρόν, μόνο πέντε πόλεις προσφέρουν τοπικές συγκοινωνίες εντελώς ή εν μέρει δωρεάν, ανάμεσά τους τρεις στη Βαυαρία και η πρώην πρωτεύουσα της Δυτικής Γερμανίας, Βόννη, που εισήγαγε αυτό το καθεστώς το 2026. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν σχέδια για την επέκταση της δωρεάν δημόσιας συγκοινωνίας σε ολόκληρη τη χώρα.
Υπάρχει μια ειδική εξαίρεση για τα μέλη των γερμανικών Ενόπλων Δυνάμεων. Από το 2020, το προσωπικό της Bundeswehr που ταξιδεύει με στολή έχει δικαίωμα δωρεάν μετακίνησης στη δεύτερη θέση των τρένων της Deutsche Bahn.