Η Ισπανία φιλοδοξεί να γίνει ευρωπαϊκό σημείο αναφοράς στο πράσινο υδρογόνο χάρη στο ανανεώσιμο δυναμικό της. Τι είναι, σε τι χρησιμεύει και ποιες προκλήσεις πρέπει να ξεπεράσει αυτή η νέα βιομηχανία;
Για δεκαετίες, η Ισπανία στηριζόταν στο πετρέλαιο και το φυσικό αέριο που έρχονταν από το εξωτερικό. Όμως αυτό που κάποτε αποτελούσε ενεργειακό μειονέκτημα μπορεί πλέον να μετατραπεί σε ευκαιρία. Ήλιος, άνεμος και διαθέσιμες εκτάσεις για παραγωγή ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας σε μεγάλη κλίμακα τοποθετούν την Ισπανία σε προνομιακή θέση για έναν κλάδο ακόμη στα σπάργανα: το πράσινο υδρογόνο.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
«Η Ισπανία πάντα είχε το μειονέκτημα ότι δεν διαθέτει πετρέλαιο ή αέριο», εξηγεί στο "Euronews" ο Maarten Wetselaar, διευθύνων σύμβουλος της Moeve. «Όμως τώρα είναι η στιγμή της Ισπανίας, επειδή έχει άφθονη ηλιακή ενέργεια, πολύ καλό αιολικό δυναμικό και χώρο για την κατασκευή μεγάλων πάρκων ανανεώσιμων πηγών».
Η πρώην Cepsa θέλει να αξιοποιήσει αυτόν τον συνδυασμό. Η εταιρεία μόλις ξεκίνησε στο Palos de la Frontera, στην Ουέλβα, την κατασκευή του Onuba, της πρώτης φάσης του Valle Andaluz del Hidrógeno Verde: επένδυση άνω του 1.000 εκατ. ευρώ για ένα έργο που θα ξεκινήσει με ισχύ ηλεκτρόλυσης 300 μεγαβάτ (MW).
Η φιλοδοξία πηγαίνει πολύ πέρα από μια μεμονωμένη μονάδα. Η Ισπανία θέλει να αξιοποιήσει τους ανανεώσιμους πόρους της για να αναπτύξει μια νέα βιομηχανία, να μειώσει την ενεργειακή της εξάρτηση και, σε βάθος χρόνου, να μετατραπεί σε προμηθευτή ενέργειας για άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ποιο είναι όμως στην πραγματικότητα το πράσινο υδρογόνο; Γιατί η Ισπανία πιστεύει ότι μπορεί να το παράγει ανταγωνιστικά; Και ποια εμπόδια πρέπει ακόμη να ξεπεραστούν προτού αυτή η φιλοδοξία γίνει πραγματικότητα;
Τι είναι το πράσινο υδρογόνο;
Παρότι συχνά παρουσιάζεται ως μία από τις ενέργειες του μέλλοντος, το υδρογόνο δεν είναι πρωτογενής πηγή ενέργειας όπως ο ήλιος ή ο άνεμος. Είναι φορέας ενέργειας: χρειάζεται να χρησιμοποιηθεί ενέργεια για να παραχθεί.
Το υδρογόνο χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες σε διυλιστήρια, στη χημική βιομηχανία και για την παραγωγή προϊόντων όπως τα λιπάσματα. Το πρόβλημα είναι ότι σήμερα το μεγαλύτερο μέρος του παράγεται από ορυκτά καύσιμα. Το λεγόμενο υδρογόνο γκρι παράγεται κυρίως με τη χρήση φυσικού αερίου, μια διαδικασία που δημιουργεί εκπομπές CO2.
Το πράσινο υδρογόνο αλλάζει τον τρόπο παραγωγής. Μέσω μιας διεργασίας που ονομάζεται ηλεκτρόλυση, ένα ηλεκτρικό ρεύμα διαχωρίζει τα μόρια του νερού σε υδρογόνο και οξυγόνο. Αν η ηλεκτρική ενέργεια που χρησιμοποιείται προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές, όπως η ηλιακή ή η αιολική, μιλάμε για ανανεώσιμο ή πράσινο υδρογόνο.
Και εκεί εμφανίζεται το πρώτο ισπανικό πλεονέκτημα. Η παραγωγή του απαιτεί τεράστιες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με τον Wetselaar, αυτή αντιπροσωπεύει περίπου το 70% του κόστους του πράσινου υδρογόνου. «Αν πας στο σημείο της Ευρώπης όπου (η ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια) είναι φθηνότερη, δηλαδή στην Ιβηρική χερσόνησο, τότε το πράσινο υδρογόνο σου θα είναι πολύ, πολύ ανταγωνιστικό», υποστηρίζει ο CEO της Moeve.
«Η Ισπανία είναι μια τεράστια πηγή ανανεώσιμης ενέργειας και, ως εκ τούτου, μπορεί και θα γίνει ο κύριος παραγωγός πράσινου υδρογόνου στην Ευρώπη», προσθέτει. Πρόκειται για μια φιλόδοξη πρόβλεψη της εταιρείας και εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά εμπόδια για να υλοποιηθεί. Ωστόσο βοηθά να εξηγηθεί γιατί επιχειρήσεις και διοικήσεις συγκεντρώνουν επενδύσεις δισεκατομμυρίων σε αυτή την τεχνολογία.
Αφού διαθέτουμε ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια, γιατί χρειαζόμαστε υδρογόνο;
Αυτό είναι ένα από τα θεμελιώδη ερωτήματα. Όποτε είναι δυνατόν να χρησιμοποιηθεί απευθείας ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια, αυτό συνήθως είναι πιο αποδοτικό από το να χρησιμοποιηθεί η ίδια ηλεκτρική ενέργεια για την παραγωγή υδρογόνου και στη συνέχεια το υδρογόνο ως πηγή ενέργειας. Γι’ αυτό ο στόχος δεν είναι να αντικατασταθούν αδιάκριτα τα ορυκτά καύσιμα με υδρογόνο.
Το βασικό του δυναμικό βρίσκεται σε κλάδους που είναι δύσκολο να ηλεκτροδοτηθούν άμεσα. Ορισμένες διεργασίες στη βαριά βιομηχανία, η χημική παραγωγή και τμήματα της θαλάσσιας και αεροπορικής μεταφοράς χρειάζονται εναλλακτικές λύσεις στα ορυκτά καύσιμα, τις οποίες μια μπαταρία δεν μπορεί πάντα να προσφέρει πρακτικά.
Το υδρογόνο μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή παραγώγων, όπως η αμμωνία ή συνθετικά καύσιμα.
Ο πρόεδρος της ισπανικής κυβέρνησης, Πέδρο Σάντσεθ, υποστήριξε κατά την παρουσίαση του έργου στην Ουέλβα ότι αυτή η τεχνολογία μπορεί να επιτρέψει τη μείωση των εκπομπών από δραστηριότητες που εξακολουθούν να εξαρτώνται από το πετρέλαιο και το αέριο. Παράλληλα, έθεσε το εγχείρημα και σε οικονομικούς όρους.
«Αυτή η μετάβαση, επομένως, δεν αφορά μόνο το να προστατευθούμε καλύτερα από κρίσεις, κάτι που είναι επίσης πολύ σημαντικό. Αφορά επίσης την αξιοποίηση μιας τεράστιας βιομηχανικής ευκαιρίας», δήλωσε.
Ουέλβα, εργαστήριο της ισπανικής προσπάθειας
Η ευκαιρία αυτή αρχίζει να παίρνει μορφή σε περιοχές όπως το Palos de la Frontera. Το Onuba θα διαθέτει αρχικά ισχύ ηλεκτρόλυσης 300 MW και μπορεί να επεκταθεί στη συνέχεια με ακόμη 105 MW. Η Moeve εκτιμά ότι θα παράγει περίπου 45.000 τόνους ανανεώσιμου υδρογόνου τον χρόνο.
Η επιλογή της τοποθεσίας δεν είναι τυχαία. Πέρα από τους άφθονους ανανεώσιμους πόρους, η Ουέλβα διαθέτει βιομηχανική δραστηριότητα, λιμενικές υποδομές και δυνητικούς καταναλωτές αυτού του υδρογόνου σχετικά κοντά στα σημεία όπου θα παράγεται.
Η φιλοδοξία της Moeve είναι να αυξήσει στη συνέχεια το σύνολο του Valle Andaluz del Hidrógeno Verde στα 2 GW ισχύος, με εγκαταστάσεις στην Ουέλβα και το Κάδιθ. «Συνδέοντας την Ουέλβα με άλλες βιομηχανικές ζώνες της Ευρώπης, είτε μέσω αγωγών είτε μέσω θαλάσσιων λύσεων, θα μπορέσουμε να επεκτείνουμε αυτή τη μονάδα από τα 300 μεγαβάτ που κατασκευάζουμε σήμερα στα 2 γιγαβάτ και παραπάνω», εξηγεί ο Wetselaar.
Στόχος, προσθέτει, είναι «να δημιουργήσουμε πραγματικά μια νέα βιομηχανία στην Ισπανία».
Το μεγάλο ερωτηματικό: Μπορεί να ανταγωνιστεί στην τιμή;
Εδώ εμφανίζεται ένα από τα μεγάλα εμπόδια. Η παραγωγή πράσινου υδρογόνου εξακολουθεί γενικά να είναι ακριβότερη από την παραγωγή συμβατικού υδρογόνου από ορυκτά καύσιμα, αν και η διαφορά εξαρτάται από παράγοντες όπως η τιμή του φυσικού αερίου, το κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας, η φορολογία των εκπομπών και οι συγκεκριμένες συνθήκες κάθε έργου.
Ο Wetselaar υποστηρίζει ότι το σημερινό ενεργειακό περιβάλλον μειώνει αυτή τη ψαλίδα. «Το πράσινο υδρογόνο είναι ανταγωνιστικό σε σχέση με το γκρι υδρογόνο σήμερα, εν μέρει επειδή η τιμή του φυσικού αερίου είναι πολύ υψηλή», αναφέρει.
Η δική του εκτίμηση είναι ότι η αύξηση της παραγωγής θα επιτρέψει να μειωθούν τα κόστη των ηλεκτρολυτών και των εγκαταστάσεων, με τρόπο παρόμοιο με αυτόν που συνέβη στο παρελθόν με τεχνολογίες όπως η ηλιακή και η αιολική.
«Καθώς το κόστος παραγωγής πράσινου υδρογόνου θα μειώνεται με την επέκταση της κλίμακας της βιομηχανίας, αυτές οι γραμμές θα συναντηθούν και το πράσινο υδρογόνο θα γίνει όχι μόνο καθαρή ενεργειακή πηγή, αλλά και ιδιαίτερα ανταγωνιστική για την Ευρώπη», υποστηρίζει.
Αυτή η εξέλιξη, όμως, δεν είναι δεδομένη. Για να πέσουν τα κόστη, χρειάζεται να κατασκευαστούν έργα μεγάλης κλίμακας. Και για να επενδύσουν οι επιχειρήσεις δισεκατομμύρια σε τέτοια έργα, πρέπει να γνωρίζουν ότι θα υπάρχουν αρκετοί πελάτες πρόθυμοι να αγοράσουν το υδρογόνο που θα παράγουν.
Η ασφάλεια και ο κίνδυνος διαρροών
Το άλμα προς μια μεγάλης κλίμακας παραγωγή ανανεώσιμου υδρογόνου εγείρει επίσης ζητήματα που σχετίζονται με την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και, μεταξύ αυτών, την πρόληψη και τον εντοπισμό πιθανών διαρροών. Το υδρογόνο είναι ιδιαίτερα εύφλεκτο αέριο και, λόγω του μικρού μεγέθους των μορίων του, απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή στη στεγανότητα εξοπλισμού, αγωγών και συνδέσεων. Σε κλειστούς χώρους, επιπλέον, μια διαρροή μπορεί να δημιουργήσει εύφλεκτη ατμόσφαιρα αν φτάσει σε συγκεκριμένες συγκεντρώσεις.
Η Moeve υποστηρίζει ότι η στρατηγική της ξεκινά ακριβώς από την αποτροπή ώστε αυτές οι διαρροές να μην συμβούν. «Κατανοούμε ότι η ανάπτυξη του ανανεώσιμου υδρογόνου πρέπει να συνοδεύεται από τα υψηλότερα επίπεδα ασφάλειας, αξιοποιώντας δεκαετίες πραγματικής βιομηχανικής εμπειρίας στη διαχείριση αυτού του μορίου στο Parque Energético La Rábida», δηλώνει η María Olavarría, επικεφαλής του Τμήματος Παραγωγής του Parque Energético La Rábida της Moeve, στο "Euronews". Όπως εξηγεί, οι νέες εγκαταστάσεις σχεδιάζονται με στόχο να είναι απολύτως στεγανές και διαθέτουν πολλαπλά, ανεξάρτητα επίπεδα προστασίας για την πρόληψη περιστατικών.
Η εταιρεία υποστηρίζει ότι αυτή η προσέγγιση δίνει προτεραιότητα στην πρόληψη έναντι μιας στρατηγικής που βασίζεται αποκλειστικά στην αντίδραση όταν εντοπίζεται διαρροή. «Προτεραιότητά μας είναι να μην υπάρχουν διαρροές, αντί να εξαρτόμαστε από τον εντοπισμό τους εκ των υστέρων», αναφέρει η Moeve. Η εταιρεία προσθέτει ότι, ως πρόσθετο φράγμα, διαθέτει αυτόματα συστήματα παρακολούθησης και ανίχνευσης, σχεδιασμένα να εντοπίζουν γρήγορα ανωμαλίες κατά τη λειτουργία.
Η κυβέρνηση θέλει να το μετατρέψει σε "εθνικό σχέδιο"
Η Ισπανία δεν αφήνει την ανάπτυξη αυτής της βιομηχανίας αποκλειστικά στα χέρια του ιδιωτικού τομέα. Η κυβέρνηση έχει καταστήσει το ανανεώσιμο υδρογόνο έναν από τους πυλώνες της ενεργειακής και βιομηχανικής στρατηγικής της και έχει αυξήσει στα 12 GW τον στόχο για εγκατεστημένη ισχύ ηλεκτρόλυσης έως το 2030.
Ο Σάντσεθ το χαρακτηρίζει ευθέως «ένα πραγματικό εθνικό σχέδιο». Ο πρόεδρος δήλωσε στην Ουέλβα ότι η κυβέρνηση έχει διαθέσει πάνω από 3.000 εκατ. ευρώ σε περισσότερα από 120 έργα ανανεώσιμου υδρογόνου. Μόνο το έργο της Moeve έχει εξασφαλίσει πάνω από 300 εκατ. ευρώ δημόσιας στήριξης.
Η στρατηγική δεν περιορίζεται όμως μόνο στην παραγωγή του μορίου. «Δεν θέλουμε μόνο να παράγουμε μόρια (...) πράσινου υδρογόνου», εξήγησε ο Σάντσεθ. «Φιλοδοξούμε να παράγονται με ηλεκτρολύτες, βαλβίδες, συμπιεστές και τον υπόλοιπο εξοπλισμό που θα κατασκευάζεται εδώ στην Ισπανία».
Ο στόχος είναι, επομένως, να αναπτυχθεί μια αλυσίδα αξίας γύρω από το υδρογόνο: από τον εξοπλισμό που απαιτείται για την παραγωγή του μέχρι τις υποδομές για την αποθήκευση και τη μεταφορά του.
Από την εισαγωγή καυσίμων στην εξαγωγή ενέργειας
Υπάρχει και ένας ακόμη λόγος πίσω από αυτή την κούρσα: η ενεργειακή ασφάλεια. Οι γεωπολιτικές κρίσεις των τελευταίων ετών ανέδειξαν εκ νέου πόσο ευάλωτη είναι η Ευρώπη όταν εξαρτάται από πετρέλαιο και φυσικό αέριο που προέρχονται από άλλες χώρες. «Αυτό που χρειαζόμαστε στην Ευρώπη είναι ευρωπαϊκή ενέργεια, αποανθρακωμένη, ασφαλής και παραγόμενη από εμάς τους ίδιους», δηλώνει ο Wetselaar στο "Euronews".
Για την Ισπανία, η φιλοδοξία αυτή σημαίνει ανατροπή της παραδοσιακής ενεργειακής ροής. Αντί να εισάγει ορυκτά καύσιμα, η χώρα φιλοδοξεί να παράγει ανανεώσιμη ενέργεια, να τη μετατρέπει σε υδρογόνο και παράγωγά του και να τροφοδοτεί τόσο τη δική της βιομηχανία όσο και, σε μεταγενέστερο στάδιο, άλλες ευρωπαϊκές αγορές.
«Αν αυτή η χώρα μπορέσει, για πρώτη φορά στην ιστορία της, να γίνει εξαγωγέας ενέργειας, η σχέση της με την υπόλοιπη Ευρώπη αλλάζει προς το καλύτερο», υποστηρίζει ο CEO της Moeve. Για να συμβεί αυτό, θα χρειαστεί να αναπτυχθεί μια υποδομή που ακόμη δεν υπάρχει στην απαιτούμενη κλίμακα.
Ένα από τα βασικά έργα είναι το H2Med, ο διάδρομος που φιλοδοξεί να συνδέσει τα δίκτυα υδρογόνου της Πορτογαλίας και της Ισπανίας με τη Γαλλία και, από εκεί, με τα μεγάλα βιομηχανικά κέντρα της Ευρώπης.
Μπορεί η Ισπανία να ηγηθεί πραγματικά στο ευρωπαϊκό πράσινο υδρογόνο;
Η Ισπανία διαθέτει ορισμένα προφανή πλεονεκτήματα: άφθονους ηλιακούς και αιολικούς πόρους, δυνατότητα περαιτέρω ανάπτυξης ανανεώσιμων, βιομηχανία, λιμάνια και στρατηγική γεωγραφική θέση. Υπάρχει επίσης ισχυρή δέσμευση τόσο από τον δημόσιο όσο και από τον ιδιωτικό τομέα. Ωστόσο η ηγετική θέση δεν είναι δεδομένη.
Το ανανεώσιμο υδρογόνο εξακολουθεί να αντιστοιχεί σε ένα πολύ μικρό μέρος της παγκόσμιας παραγωγής. Τα κόστη παραμένουν υψηλά, απαιτούνται νέα δίκτυα μεταφοράς και αποθήκευσης και πρέπει ακόμη να εμφανιστεί επαρκής βιομηχανική ζήτηση ώστε να δικαιολογήσει πολλές από τις επενδύσεις που έχουν ανακοινωθεί.
Θα χρειαστεί επίσης να παραχθεί πολύ περισσότερη ανανεώσιμη ηλεκτρική ενέργεια. Το πράσινο υδρογόνο μπορεί να συμβάλει στην απανθρακοποίηση μόνο αν η τεράστια ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας που απαιτείται προέρχεται πράγματι από νέες καθαρές πηγές.
Η κατασκευή του Onuba δείχνει ότι ορισμένα από τα μεγάλα ισπανικά έργα αρχίζουν να περνούν από τις εξαγγελίες στα εργοτάξια. Τώρα ξεκινά η πιο δύσκολη δοκιμασία: να αποδειχθεί ότι μπορούν να παράγουν σε μεγάλη κλίμακα, να βρουν αρκετούς αγοραστές και να το κάνουν σε ανταγωνιστική τιμή.
Αν η Ισπανία καταφέρει να λύσει αυτή την εξίσωση, ο ήλιος και ο άνεμος θα μπορούσαν να της επιτρέψουν να μετατρέψει μία από τις ιστορικές της αδυναμίες (την ενεργειακή εξάρτηση από το εξωτερικό) σε πλεονέκτημα μέσα στο νέο ενεργειακό χάρτη της Ευρώπης.