Οι ενεργειακές κρίσεις μπορεί να ανήκουν στο παρελθόν, αν δοθεί προτεραιότητα σε αξιόπιστη, φθηνή και άφθονη καθαρή ενέργεια αντί των ορυκτών καυσίμων.
Ένα συνέδριο στην Κολομβία θα μπορούσε να σηματοδοτήσει τη σοβαρότερη μέχρι σήμερα διεθνή προσπάθεια για απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Με περισσότερα από 10 εκατ. βαρέλια πετρελαίου την ημέρα να παραμένουν αυτή τη στιγμή μπλοκαρισμένα στα Στενά του Ορμούζ, οι κίνδυνοι της εξάρτησης από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα δεν έχουν υπάρξει ποτέ πιο ξεκάθαροι.
«Οι τιμές του πετρελαίου δεν περιορίζονται στις αγορές ενέργειας· περνούν κατευθείαν στη ζωή των ανθρώπων», δήλωσε η Μαίρη Ρόμπινσον, πρώην πρόεδρος της Ιρλανδίας και μια από τις κορυφαίες υπέρμαχους της κλιματικής δικαιοσύνης, μιλώντας σε συνέντευξη Τύπου πριν από την έναρξη της διοργάνωσης. Προειδοποίησε ότι οι επιπτώσεις πλήττουν περισσότερο τους πιο ευάλωτους.
Στην COP30 του 2025, οι συνδιοργανώτριες χώρες, η Κολομβία και η Ολλανδία, ανακοίνωσαν την Πρώτη Διεθνή Διάσκεψη για τη Δίκαιη Μετάβαση Μακριά από τα Ορυκτά Καύσιμα. Θα πραγματοποιηθεί στη Σάντα Μάρτα της Κολομβίας από τις 24 έως τις 29 Απριλίου.
«Έχει δημιουργηθεί σαφής δυναμική για την σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, και τώρα είναι η στιγμή να την αξιοποιήσουμε», δήλωσε η Σόφι Χέρμανς, αντιπρόεδρος της κυβέρνησης της Ολλανδίας και υπουργός Κλιματικής Πολιτικής και Πράσινης Ανάπτυξης.
Στόχος του συνεδρίου είναι να υπάρξει συμφωνία σε «λύσεις που μπορούν να εφαρμοστούν στην πράξη», τις οποίες θα εξειδικεύσουν οι επόμενες συναντήσεις ώστε οι κυβερνήσεις σε όλο τον κόσμο να μπορούν να τις υλοποιήσουν.
Οι διοργανωτές αναφέρουν ότι βασικός στόχος είναι να διασφαλιστεί πως «η σταδιακή εγκατάλειψη της εξάρτησης από τα ορυκτά καύσιμα» θα γίνει με δίκαιο τρόπο, τον οποίο ορίζουν ως τρόπο που δεν «δημιουργεί αρνητικές επιπτώσεις στην απασχόληση, στη μακροοικονομική σταθερότητα ή στην ενεργειακή ασφάλεια».
«Πρέπει να αρχίσουμε να αποτυπώνουμε στην πράξη πώς θα μπορούσε να είναι αυτή η σταδιακή κατάργηση και να χαράξουμε έναν συγκεκριμένο οδικό χάρτη που θα μας επιτρέψει να ενσωματώσουμε το νέο και να αφήσουμε πίσω το παλιό», δήλωσε η υπουργός Χέρμανς.
Όχι απλώς μια ακόμη σύνοδος για το κλίμα COP
Οι ετήσιες κλιματικές σύνοδοι COP του ΟΗΕ συχνά επικρίνονται για τις εξαιρετικά αργές διαδικασίες λήψης αποφάσεων και την έλλειψη απτών αποτελεσμάτων.
Οι λέξεις «ορυκτά καύσιμα» δεν αναφέρονταν καν στο τελικό κείμενο που συμφωνήθηκε στην COP30 το 2025, παρότι περισσότερες από 85 χώρες ζήτησαν έναν οδικό χάρτη για τη σταδιακή κατάργηση των ορυκτών καυσίμων. Ανάμεσά τους ήταν η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και η Ισπανία – η τρίτη, έκτη, έβδομη και δωδέκατη μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου. Το μέτρο στήριξαν επίσης οι μεγάλες χώρες του παγκόσμιου Νότου, η Βραζιλία και το Μεξικό, η δέκατη και δέκατη τρίτη μεγαλύτερη οικονομία αντίστοιχα.
Το συνέδριο της Σάντα Μάρτα φιλοδοξεί να αρχίσει τη σύνταξη αυτού του οδικού χάρτη.
«Δημιουργούμε έναν χώρο διαλόγου που μέχρι σήμερα δεν υπάρχει», δήλωσε στο πρακτορείο AP η υπουργός Περιβάλλοντος της Κολομβίας, Ιρένε Βέλες Τόρες, πριν από την έναρξη των συνομιλιών.
Αλλάζοντας τον τρόπο με τον οποίο ψηφίζουν οι συμμετέχοντες, το συνέδριο θα μπορούσε να πετύχει εκεί όπου οι COP έχουν αποτύχει.
«Δεν θα διέπεται από τους κανόνες του ΟΗΕ, που απαιτούν ομοφωνία, αλλά από την αρχή της πλειοψηφίας, αποτρέποντας έτσι μια χούφτα χωρών από το να σαμποτάρουν την πρόοδο, όπως έκαναν τα πετροκράτη στην COP30», λένε οι Μαρκ Χερτςγκάαρντ και Κάιλ Πόουπ από την Covering Climate Now.
Οι διοργανωτές σπεύδουν να υπογραμμίσουν ότι το συνέδριο «δεν προορίζεται να λειτουργήσει ως διαπραγματευτικό όργανο, ούτε αποτελεί μέρος οποιασδήποτε επίσημης διαδικασίας ή πρωτοβουλίας διαπραγμάτευσης και δεν αποσκοπεί στην αντικατάσταση της Σύμβασης-Πλαισίου των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC)».
Στο πλαίσιο της Συμφωνίας των Παρισίων – της παγκόσμιας κλιματικής συμφωνίας του 2015 – τα κράτη καθορίζουν μόνα τους τους στόχους μείωσης εκπομπών, πράγμα που σημαίνει ότι καμία διεθνής διαδικασία δεν μπορεί να υποχρεώσει τις κυβερνήσεις να καταργήσουν σταδιακά τα ορυκτά καύσιμα.
Η σύνοδος εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια η κλιματική διπλωματία να ξεπεράσει το πλαίσιο των στόχων εκπομπών και να στραφεί στην άμεση αντιμετώπιση της παραγωγής ορυκτών καυσίμων – ένα πολιτικά ευαίσθητο ζήτημα που εδώ και χρόνια διχάζει τις χώρες.
Ποιοι θα συμμετάσχουν στην Πρώτη Διεθνή Διάσκεψη για τη δίκαιη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα;
Στόχος είναι οι κυβερνήσεις να παρουσιάσουν πώς σχεδιάζουν να απεξαρτηθούν από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, με τη στήριξη πανεπιστημιακών, ακτιβιστών για το κλίμα, ηγετών αυτόχθονων πληθυσμών, εκπροσώπων συνδικάτων και άλλων φωνών της κοινωνίας των πολιτών, που θα μοιραστούν ιδέες και εμπειρίες για το πώς ο αφηρημένος στόχος της κατάργησης των ορυκτών καυσίμων μπορεί να γίνει πρακτική πραγματικότητα.
Οι διοργανωτές αναφέρουν ότι έχουν καλέσει τις χώρες που στήριξαν την πρόταση για τον οδικό χάρτη στην COP30, καθώς και προβεβλημένους ηγέτες περιφερειακών κυβερνήσεων, μεταξύ των οποίων τον κυβερνήτη της Καλιφόρνιας, Γκάβιν Νιούσομ, ο οποίος ενδέχεται να είναι υποψήφιος για την προεδρία των ΗΠΑ το 2028.
Στην εκδήλωση θα συμμετάσχουν κυβερνητικοί εκπρόσωποι από σχεδόν 50 χώρες, μεταξύ αυτών και ηγέτες κρατών των οποίων οι οικονομίες εξαρτώνται από το πετρέλαιο, τον άνθρακα και το φυσικό αέριο, όπως η Βραζιλία, η Ανγκόλα, το Βιετνάμ και το Μεξικό.
Από την Ευρώπη θα συμμετάσχουν οι εξής χώρες: Γερμανία, Αυστρία, Βέλγιο, Δανία, Σλοβενία, Ισπανία, Φινλανδία, Γαλλία, Γουατεμάλα, Ιρλανδία, Ιταλία, Λουξεμβούργο, Ολλανδία, Πορτογαλία, Σουηδία, Ελβετία, Τουρκία και Νορβηγία.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία – δύο από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου παγκοσμίως – δεν θα συμμετάσχουν, γεγονός που αναδεικνύει τις διαφωνίες για το πόσο γρήγορα πρέπει να εγκαταλειφθούν το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και ο άνθρακας.
Η νηοπομπή Climate Justice Flotilla, αποτελούμενη από δύο σκάφη και οργανωμένη από κινήσεις όπως η Extinction Rebellion και η Fossil Fuel Treaty, πλέει προς τη Σάντα Μάρτα. Στο ταξίδι της κάνει στάσεις στο Μποναίρ, την Αρούμπα και το Κουρασάο.
Οκτώ κάτοικοι του Μποναίρ, μαζί με τη Greenpeace, πρωταγωνίστησαν σε μια σημαντική νίκη για την κλιματική δικαιοσύνη τον Ιανουάριο του 2026: μια εμβληματική απόφαση του Πρωτοδικείου της Χάγης έκρινε ότι η Ολλανδία παραβιάζει τα ανθρώπινα δικαιώματα των κατοίκων του νησιού, επειδή δεν τους προστατεύει από την κλιματική κρίση.
Οι χώρες που συμμετέχουν μπορούν να εξελιχθούν σε νέα οικονομική υπερδύναμη
Το συνέδριο στοχεύει να ξεκινήσει τη σύνταξη του οδικού χάρτη που μπλοκαρίστηκε στην COP30.
Ένας από τους βασικούς άξονες θα είναι το πώς θα καταργηθούν σταδιακά τα 7 τρισ. δολάρια (5,9 τρισ. ευρώ) που δαπανούν κάθε χρόνο οι κυβερνήσεις για την επιδότηση των ορυκτών καυσίμων – αλλά με τρόπο που δεν θα τιμωρεί τις κοινότητες, τους εργαζομένους και τις φορολογικές βάσεις που εξαρτώνται από αυτές τις επιδοτήσεις.
Οι αυτόχθονες ηγέτες που συμμετέχουν στη διαδικασία λένε ότι πιέζουν τις κυβερνήσεις που θα βρεθούν στη Σάντα Μάρτα να υιοθετήσουν ζώνες χωρίς ορυκτά καύσιμα στα εθνικά τους σχέδια ενεργειακής μετάβασης. Αυτό θα χαρακτήριζε ορισμένες περιοχές ως εκτός ορίων για την εξόρυξη πετρελαίου, φυσικού αερίου και άνθρακα, ιδίως σε οικολογικά ευαίσθητες ζώνες.
Αναλύσεις οργανώσεων πίεσης δείχνουν ότι οι παραχωρήσεις για πετρέλαιο και φυσικό αέριο ήδη επικαλύπτονται με τεράστιες εκτάσεις τροπικών δασών και αυτόχθονων εδαφών.
Το μυστικό όπλο της «συμμαχίας των προθύμων» που συγκεντρώνεται στην Κολομβία είναι το ότι μπορεί να λειτουργήσει ως οικονομική υπερδύναμη, σημειώνουν οι Χερτςγκάαρντ και Πόουπ.
Αν αθροίσει κανείς τα ακαθάριστα εθνικά προϊόντα των 85 χωρών που στήριξαν τον οδικό χάρτη στην COP, το σύνολο φθάνει τα 33,3 τρισ. δολάρια (28,2 τρισ. ευρώ). Πρόκειται για ποσό μεγαλύτερο από το ΑΕΠ των ΗΠΑ, της μεγαλύτερης οικονομίας του κόσμου, που ανέρχεται σε 30,6 τρισ. δολάρια (25,9 τρισ. ευρώ), και σημαντικά μεγαλύτερο από το ΑΕΠ της Κίνας, της δεύτερης μεγαλύτερης οικονομίας, που είναι 19,4 τρισ. δολάρια (16,4 τρισ. ευρώ).
Αυτό το οικονομικό βάρος δίνει στις 85 αυτές χώρες τεράστια δυνητική επιρροή. Αν οι συμμετέχοντες στη Διάσκεψη για τη Δίκαιη Μετάβαση μπορέσουν να παρουσιάσουν έναν αξιόπιστο οδικό χάρτη για την κατάργηση των ορυκτών καυσίμων, πίσω από τον οποίο θα συσπειρωθεί η ευρύτερη ομάδα, αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει ισχυρούς κραδασμούς στις χρηματοπιστωτικές αγορές και στα υπουργεία σε όλο τον κόσμο.