Ο περιορισμός της εμπορικής δραστηριότητας μειώνεται στην Ευρώπη, εκτός από μία χώρα.
Τα φωτοβολταϊκά και αιολικά πάρκα στην Ευρώπη επιλέγουν συνειδητά να μη λειτουργούν, την ώρα που οι ειδικοί προειδοποιούν ότι χρειάζονται περισσότερες επενδύσεις στην αποθήκευση και στις ευέλικτες τεχνολογίες.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, οι ανανεώσιμες πηγές κάλυψαν το 45,5% της συνολικής ηλεκτροπαραγωγής στην ΕΕ το πρώτο τρίμηνο του 2026, καθώς τα κράτη-μέλη συνεχίζουν να απεξαρτώνται από τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα. Πρωταγωνιστής ήταν η αιολική ενέργεια με μερίδιο 44,9% στο σύνολο των ΑΠΕ, ακολουθούμενη από την υδροηλεκτρική (28%) και την ηλιακή (17,3%).
Όλα αυτά συμβαίνουν ενώ ο πόλεμος εναντίον του Ιράν ανεβάζει απότομα τις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, οδηγώντας τους Ευρωπαίους ακόμη πιο αποφασιστικά προς την πράσινη μετάβαση.
Την ίδια στιγμή, οι αρνητικές τιμές ενέργειας αυξάνονται επίσης, φθάνοντας σε ιστορικά υψηλά σε περιοχές όπως η Ιβηρική χερσόνησος. Αυτό συμβαίνει όταν η τιμή χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας πέφτει κάτω από το μηδέν, επειδή η προσφορά υπερβαίνει τη ζήτηση.
Πρόκειται για ζήτημα που προκαλεί ολοένα μεγαλύτερη ανησυχία εν μέσω της άνθησης των ΑΠΕ, καθώς ηλιακά και αιολικά πάρκα παράγουν ενέργεια ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες και όχι με βάση την πραγματική ζήτηση.
Ως αποτέλεσμα, η παραγωγή από ΑΠΕ συχνά διακόπτεται προσωρινά ή περιορίζεται (γνωστός ως curtailment, δηλαδή περιορισμός της παραγωγής). Αυτό μπορεί να συμβεί και όταν ακραία καιρικά φαινόμενα θέτουν σε κίνδυνο τις μονάδες ανανεώσιμων, για παράδειγμα όταν η ένταση του ανέμου είναι τόσο υψηλή που καθιστά επικίνδυνη τη λειτουργία των ανεμογεννητριών.
Όταν ο περιορισμός παραγωγής γίνεται αποκλειστικά επειδή η παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας δεν είναι πλέον οικονομικά συμφέρουσα (και όχι λόγω περιορισμών του δικτύου), μιλάμε για περιορισμό παραγωγής ευαίσθητο στις τιμές (price-sensitive curtailment), ή εμπορικό περιορισμό.
Ποια χώρα της ΕΕ απενεργοποιεί τις περισσότερες μονάδες ΑΠΕ;
Μια νέα ανάλυση της εταιρείας ενεργειακής πληροφόρησης Montel δείχνει ότι ο εμπορικός περιορισμός παραγωγής μειώθηκε στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026 σε σχέση με την ίδια περίοδο πέρυσι – με μία σημαντική εξαίρεση.
Στη Γερμανία ο εμπορικός περιορισμός παραγωγής αυξήθηκε κατά 20%, από 1.216
σε 1.463 GWh, παρότι οι ώρες με αρνητικές τιμές στη χώρα μειώθηκαν από 389 σε 299, πτώση της τάξης του 23%.
Αυτό σημαίνει ότι όταν οι τιμές πέφτουν κάτω από το μηδέν, σήμερα απενεργοποιείται πολύ μεγαλύτερο μέρος της παραγωγής από ΑΠΕ.
Με βάση τον γερμανικό νόμο Solar Peak (Solarspitzengesetz), που τέθηκε σε ισχύ πέρυσι, οι νεοσύστατες μονάδες ΑΠΕ χάνουν την εγγυημένη επιπλέον επιδότηση μόλις οι τιμές χονδρικής γίνουν αρνητικές.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, αυτό έχει δημιουργήσει ένα «πολύ ισχυρότερο εμπορικό κίνητρο» για τους φορείς εκμετάλλευσης των ΑΠΕ να κλείνουν τις μονάδες τους, αντί να συνεχίζουν να παράγουν με ζημιά.
«Από την εισαγωγή του γερμανικού Solarspitzengesetz τον Φεβρουάριο του 2025, οι νέες μονάδες ΑΠΕ χάνουν άμεσα τις ενισχύσεις τους κάθε φορά που οι τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας γίνονται αρνητικές, ενώ συνεχίζουν να λαμβάνουν πλήρη αποζημίωση όταν οι τιμές παραμένουν ακριβώς στο μηδέν», αναφέρει ο συντάκτης της έκθεσης Jean-Paul Harreman.
Παράλληλα, η μετάβαση της Γερμανίας σε δημοπρασίες επόμενης ημέρας ανά τέταρτο της ώρας, τον περασμένο Οκτώβριο, οδήγησε σε αύξηση των σύντομων χρονικών διαστημάτων κατά τα οποία οι τιμές γίνονται αρνητικές.
Ο περιορισμός παραγωγής από ΑΠΕ μειώνεται σε όλη την Ευρώπη
Η Γαλλία εμφανίζει τη μεγαλύτερη αντίθεση σε σχέση με τη Γερμανία, καθώς ο εμπορικός περιορισμός παραγωγής μειώθηκε κατά 32% σε σχέση με πέρυσι – παρότι οι ώρες με αρνητικές τιμές αυξήθηκαν κατά 14%.
Η ισχυρή παραγωγή πυρηνικής και ηλιακής ενέργειας στη χώρα έριξε τις τιμές κάτω από το μηδέν πιο συχνά, όμως οι γαλλικοί κανόνες επιδότησης ενθάρρυναν τους παραγωγούς να συνεχίσουν να παράγουν καθαρή ηλεκτρική ενέργεια αντί να διακόπτουν τη λειτουργία τους.
Η έκθεση αποδίδει στον καύσωνα στα τέλη Ιουνίου την αύξηση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας (λόγω αναγκών ψύξης), που εξάλειψε τα «μεσημεριανά πλεονάσματα τις πιο ζεστές ημέρες».
Τη μεγαλύτερη μείωση, μεταξύ των δέκα χωρών που εξετάζει η έκθεση, κατέγραψε η Φινλανδία. Εκεί, ο εμπορικός περιορισμός παραγωγής υποχώρησε κατά εντυπωσιακό 89%, ενώ οι ώρες με αρνητικές τιμές μειώθηκαν από 337 σε μόλις 40.
«Ο βασικός παράγοντας ήταν το υδρολογικό έλλειμμα στις σκανδιναβικές χώρες, που αύξησε τις τιμές χονδρικής και σε μεγάλο βαθμό εξάλειψε τις συνθήκες υπερπροσφοράς που οδηγούσαν σε αρνητικές τιμές», αναφέρει η έκθεση.
«Το υδατικό ισοζύγιο στη Βόρεια Ευρώπη πέρασε από ένα άνετο πλεόνασμα πριν από έναν χρόνο σε βαθύ έλλειμμα το 2026, με το χιονοκάλυμμα στη Νορβηγία να βρίσκεται κοντά στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 20 ετών και τα φράγματα πολύ κάτω από τον μέσο όρο», συνεχίζει.
Μείωση του εμπορικού περιορισμού παραγωγής καταγράφηκε επίσης στην Ολλανδία, το Βέλγιο, την Ελβετία και την Πολωνία.
Πώς μπορούν οι χώρες να μειώσουν δραστικά τον περιορισμό παραγωγής;
«Τα ευρήματα δείχνουν ότι ο εμπορικός περιορισμός παραγωγής καθορίστηκε ολοένα και περισσότερο, στο πρώτο μισό του έτους, από τον εθνικό σχεδιασμό της αγοράς, τα καθεστώτα επιδότησης, τα πρότυπα καιρού και το επίπεδο ευελιξίας, και όχι μόνο από την αύξηση των ΑΠΕ», σημειώνει ο Harreman.
«Η Γερμανία εξακολουθεί να αποτελεί το πιο σαφές μήνυμα ότι θα χρειαστούν επενδύσεις στην αποθήκευση, στην απόκριση της ζήτησης και σε άλλες ευέλικτες τεχνολογίες, ώστε να απορροφώνται οι αυξανόμενοι όγκοι παραγωγής από ΑΠΕ που διαφορετικά θα περιορίζονταν για εμπορικούς λόγους», προσθέτει.
Η αποθήκευση σε μπαταρίες προβάλλεται ως το βασικό μέσο για να αποφεύγεται η σπατάλη ηλεκτρικής ενέργειας και να ενισχύεται η ευελιξία της αιολικής και ηλιακής παραγωγής.
Η αποθήκευση ενέργειας με μπαταρίες σε εμπορικές και βιομηχανικές εφαρμογές αναμένεται να σχεδόν τριπλασιαστεί, από 9 GWh το 2026 σε 24 GWh το 2028, με τους παράγοντες της αγοράς να επισημαίνουν ότι απαιτούνται ακόμη περισσότερες επενδύσεις.
Έκθεση του 2026 από τον Διεθνή Οργανισμό Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (IRENA) διαπίστωσε ότι όταν η ηλιακή και η αιολική ενέργεια συνδυάζονται με αποθήκευση σε μπαταρίες, μπορούν να ανταγωνιστούν σε κόστος νέες μονάδες άνθρακα και να παρέχουν αξιόπιστη ηλεκτροδότηση 24 ώρες το 24ωρο, ανεξάρτητα από τις καιρικές συνθήκες.
Οι έξυπνοι μετρητές έχουν επίσης αναδειχθεί σε βασική λύση στο πρόβλημα της σπατάλης ενέργειας στην Ευρώπη, καθώς προσφέρουν στα νοικοκυριά μεγαλύτερο έλεγχο στη χρήση ενέργειας και τους επιτρέπουν να αξιοποιούν ευέλικτα τιμολόγια «χρόνου χρήσης», τα οποία προσφέρουν χαμηλότερες τιμές όταν η ζήτηση είναι χαμηλή ή η παραγωγή από ΑΠΕ είναι υψηλή.
Με την υποστήριξη ευέλικτων τιμολογίων που ενθαρρύνουν τα νοικοκυριά να χρησιμοποιούν ενεργοβόρες συσκευές, όπως τα πλυντήρια, όταν η παραγωγή από ΑΠΕ είναι υψηλή, συμβάλλουν σε καλύτερη αντιστοίχιση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας με την προσφορά.
Η ηλεκτροποίηση των νοικοκυριών (για παράδειγμα με τη μετάβαση σε ηλεκτρικά οχήματα) θα μπορούσε επίσης να βοηθήσει ώστε να μην πέφτουν οι τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας κάτω από το μηδέν, αυξάνοντας τη ζήτηση όταν η προσφορά είναι άφθονη.