«Δεν πρόκειται μόνο για κρίση των αγροτών, είναι μια κρίση που επηρεάζει και τους πιο ευάλωτους στην Ευρώπη», λέει η ερευνήτρια Μέρελ Λάουεν.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι οι ξηρασίες στην Ευρώπη τροφοδοτούνται ολοένα και περισσότερο από τον καύσωνα και όχι από την έλλειψη βροχής, με την υγρασία του εδάφους να εξαφανίζεται «ταχύτερα απ’ ό,τι θα συνέβαινε σε έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Γαλλία οδεύει προς τη χειρότερη συγκομιδή καλαμποκιού των τελευταίων 50 ετών. Η Ρουμανία έχει χάσει πάνω από ένα εκατομμύριο εκτάρια καλλιεργειών. Τα ποτάμια σε όλη την ήπειρο έχουν πέσει τόσο χαμηλά ώστε οι πλωτές οδοί διαταράσσονται και η ενεργειακή παραγωγή δέχεται πιέσεις.
Σύμφωνα με νέα μελέτη, η βασική αιτία δεν είναι απλώς η έλλειψη βροχής, αλλά η ζέστη.
Έρευνα της World Weather Attribution (WWA), μιας διεθνούς συνεργασίας κλιματολόγων, δείχνει ότι οι πρωτοφανείς θερινές θερμοκρασίες ενισχύουν δραματικά την ξηρασία σε όλη την Ευρώπη, εξατμίζοντας το νερό από το έδαφος γρηγορότερα απ’ όσο μπορεί να αναπληρωθεί.
Επιστήμονες από 12 ευρωπαϊκές χώρες ανέλυσαν τις τάσεις των βροχοπτώσεων, την αγροτική ξηρασία (υγρασία εδάφους) και την «δυνητική εξατμισοδιαπνοή», ένα μέτρο της «δίψας» της ατμόσφαιρας ή της ικανότητάς της να εξατμίζει την υγρασία, προκειμένου να υπολογίσουν πόσο μεγάλο ρόλο παίζει η κλιματική αλλαγή στη φετινή ξηρασία.
Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, παρότι οι μακροπρόθεσμες τάσεις των βροχοπτώσεων διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή, η ακραία ζέστη είναι αυτή που μετατρέπει τις συνηθισμένες περιόδους ξηρασίας σε σοβαρές ξηρασίες.
Η υγρασία του εδάφους εξαφανίζεται με ανησυχητικό ρυθμό
Η μελέτη διαπίστωσε ότι τα επεισόδια αγροτικής ξηρασίας εδάφους στη Δυτική Ευρώπη είναι πλέον πέντε φορές πιο πιθανά λόγω της κλιματικής αλλαγής. Στην Ανατολική Ευρώπη, όπου οι ξηρές συνθήκες διαρκούν ήδη έξι μήνες, η πιθανότητα ξηρασίας εδάφους είναι ενδεκαπλάσια.
Στη Δυτική Ευρώπη, η κλιματική αλλαγή δεν βρέθηκε να είναι ο βασικός παράγοντας της ίδιας της έλλειψης βροχής, όμως κάνει τις κάποτε σπάνιες συνθήκες καύσωνα πολύ πιο συχνές, αλλάζοντας ριζικά το πόσο «διψασμένη» είναι η ατμόσφαιρα.
Το ίδιο περιορισμένο ύψος βροχής που παλαιότερα θα προκαλούσε μια ήπια, διαχειρίσιμη περίοδο ξηρασίας οδηγεί πλέον σε σοβαρή ξηρασία, επειδή η πρόσθετη ζέστη απορροφά την υγρασία από το έδαφος πολύ ταχύτερα από πριν.
Στη Δυτική Ευρώπη, οι καύσωνες που μπορούν να προκαλέσουν αυτές τις ακραίες συνθήκες εξάτμισης είναι πλέον περίπου 80 φορές πιθανότερο να συμβούν σε σχέση με έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή. Στην Ανατολική Ευρώπη, είναι περίπου 40 φορές πιθανότεροι.
Η ακραία ζέστη αναδεικνύεται σε βασικό παράγοντα της ξηρασίας στην Ευρώπη
«Το κλίμα της Ευρώπης αλλάζει γρήγορα», λέει η δρ Sarah Kew, κλιματολόγος στο Βασιλικό Μετεωρολογικό Ινστιτούτο της Ολλανδίας (KNMI). «Παρότι τα πρότυπα βροχόπτωσης παραμένουν ασταθή, τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η ακραία ζέστη αναδεικνύεται στον κύριο παράγοντα της ξηρασίας στην ήπειρό μας.
«Βλέπουμε τα αποθέματα νερού να εξατμίζονται από τα εδάφη και τα ποτάμια μας πιο γρήγορα απ’ ό,τι θα συνέβαινε σε έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή, μετατρέποντας περιόδους ξηρασίας που θα ήταν διαχειρίσιμες σε σοβαρές ξηρασίες».
Ο δρ Dominik Schumacher, από το Ινστιτούτο Ατμοσφαιρικών και Κλιματικών Επιστημών του ETH Ζυρίχης, αναφέρει ότι αυτό το μοτίβο σηματοδοτεί μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονται εξαρχής οι ευρωπαϊκές ξηρασίες.
«Παρά τις αυξημένες βροχοπτώσεις τον χειμώνα στο μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης, παρατηρούμε πλέον μια ενισχυμένη τάση για ασυνήθιστη ξήρανση του εδάφους ήδη από την άνοιξη, πριν καν αρχίσει το καλοκαίρι», σημειώνει. «Αυτό είναι δικό μας έργο: καθώς οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν, η «δίψα» της ατμόσφαιρας αυξάνεται γρήγορα, απορροφώντας την υγρασία από ποτάμια, λίμνες, ταμιευτήρες και το έδαφος.
«Αυτό αλλάζει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονται οι ευρωπαϊκές ξηρασίες, όλο και λιγότερο λόγω έλλειψης βροχής και όλο και περισσότερο λόγω θερμότερου αέρα που δεν επιτρέπει στη βροχή να παραμένει στο έδαφος».
Οι τιμές των τροφίμων και τα ευάλωτα νοικοκυριά στην πρώτη γραμμή
Οι συνέπειες γίνονται ήδη αισθητές πολύ πέρα από τα χωράφια των αγροτών. Η απώλεια καλλιεργειών, τα χαμηλά επίπεδα των ποταμών και τα πιεσμένα ενεργειακά συστήματα απειλούν να αυξήσουν το κόστος βασικών αγαθών για τα νοικοκυριά, ένα βάρος που πλήττει ιδιαίτερα τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.
«Δεν πρόκειται μόνο για κρίση των αγροτών, είναι μια κρίση που επηρεάζει σε δεύτερο χρόνο τους πιο ευάλωτους στην Ευρώπη», λέει η Merel Laauwen, από το Wageningen University & Research στις Κάτω Χώρες. «Οι απώλειες καλλιεργειών, τα χαμηλά επίπεδα των ποταμών και οι περιορισμοί στη χρήση νερού απειλούν να αυξήσουν τις τιμές βασικών αγαθών όπως τα τρόφιμα και η ενέργεια, πλήττοντας περισσότερο τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος.
«Παρότι η επιστήμη μάς προειδοποιεί ότι στο μέλλον θα έχουμε συχνότερες και εντονότερες ξηρασίες, τα σχέδια διαχείρισης ξηρασίας δεν είναι ακόμη υποχρεωτικά από την ΕΕ και διαπιστώνουμε άνιση ετοιμότητα μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών».
Οι συνθήκες ξηρασίας μπορεί να γίνουν η νέα κανονικότητα καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται
Καθώς οι θερμοκρασίες προβλέπεται να συνεχίσουν να αυξάνονται, αν δεν μειωθούν άμεσα οι εκπομπές που θερμαίνουν τον πλανήτη, οι συνθήκες ξηρασίας στην Ευρώπη μπορεί να επιδεινωθούν γρήγορα.
«Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτές οι συνθήκες εμφανίζονται ήδη με άνοδο της θερμοκρασίας κατά 1,4°C», λέει η δρ Mariam Zachariah, από το Centre for Environmental Policy του Imperial College London. «Αν οι παγκόσμιες εκπομπές ωθήσουν τις θερμοκρασίες στους 2,8°C, όπως προβλέπεται, η πιθανότητα εμφάνισης αυτών των έντονων συνθηκών εξάτμισης θα μπορούσε να διπλασιαστεί, μετατρέποντας ξηρασίες όπως η σημερινή σε συχνό φαινόμενο.»
Προειδοποιεί ότι τα «καυτά, ξηρά καλοκαίρια» θα γίνουν ετήσιο φαινόμενο στην Ευρώπη, αν δεν ληφθούν άμεσα μέτρα.
Ο Simon Stiell, εκτελεστικός γραμματέας της UN Climate Change, χαρακτηρίζει την επιδεινούμενη ξηρασία στην Ευρώπη «μια προειδοποίηση σε κόκκινο συναγερμό που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε, ότι ο πλανήτης μας υπερθερμαίνεται καθώς η κλιματική κρίση επιδεινώνεται ραγδαία».
«Ωσότου η ανθρωπότητα σταματήσει να καίει τεράστιες ποσότητες άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου, αυτές οι σφοδρές, κλιματικά υποκινούμενες ξηρασίες θα γίνονται ολοένα και πιο έντονες και πιο δαπανηρές τόσο για τα νοικοκυριά όσο και για ολόκληρες οικονομίες», προειδοποιεί.
«Ωστόσο, οι λύσεις είναι εξίσου σαφείς: να περάσουμε πολύ πιο γρήγορα στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, που πλέον είναι φθηνότερες από τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα, να ηλεκτροποιήσουμε τις οικονομίες και να επενδύσουμε στην ανθεκτικότητα, ώστε οι κοινότητες, οι επιχειρήσεις και οι οικονομίες να προστατεύονται καλύτερα.»