Έκθεση της Eurofound: σχεδόν μία στις πέντε θέσεις εργασίας στην ΕΕ είναι επισφαλής, με την Ισπανία να βρίσκεται στην κορυφή
«Ένα πολυδιάστατο φαινόμενο που περιλαμβάνει την ανεπάρκεια εισοδήματος, την εργασιακή ανασφάλεια και την έλλειψη δικαιωμάτων στον χώρο εργασίας», έτσι ορίζει η Eurofound την εργασιακή ευαλωτότητα όσον αφορά τις συνθήκες διαβίωσης και εργασίας.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Στην τελευταία της έκθεση, ο τριμερής οργανισμός της ΕΕ, που παρέχει τεκμηρίωση για την ανάπτυξη καλύτερων κοινωνικών, απασχολησιακών και εργασιακών πολιτικών, διαπιστώνει ότι το 18,8% των θέσεων εργασίας στην ΕΕ, σχεδόν μία στις πέντε, υπολείπονταν του ορίου τουλάχιστον σε μία από αυτές τις διαστάσεις το 2021, το πιο πρόσφατο έτος για το οποίο υπάρχουν συγκρίσιμα στοιχεία εισοδήματος.
Ωστόσο, η κατεύθυνση της τάσης είναι ενθαρρυντική.
Η ευαλωτότητα αυξήθηκε από 21,4% το 2009 σε 23,8% το 2014, στον απόηχο της χρηματοπιστωτικής κρίσης, λόγω της έκρηξης της ακούσιας προσωρινής και μερικής απασχόλησης, προτού αρχίσει να μειώνεται σταθερά από το 2016 και μετά, υποχωρώντας κάτω από τα προ κρίσης επίπεδα.
Αυτό συμβαδίζει με την επισκόπηση της υπηρεσίας από την έρευνα για τις εργασιακές συνθήκες 2024, που δημοσιεύτηκε τον Απρίλιο και κατέγραψε σταδιακή βελτίωση της ποιότητας της εργασίας στην Ευρώπη, παρά τις επίμονες ανισότητες.
Ένας ιδιαίτερα άνισος χάρτης
Η Ισπανία καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό ευαλωτότητας με 29%, ακολουθούμενη από την Πορτογαλία και το Λουξεμβούργο με 25% και την Ιταλία με 24%, ενώ η Ουγγαρία (17%), η Μάλτα και η Βουλγαρία (και οι δύο 18%) εμφανίζουν τα χαμηλότερα επίπεδα.
Δεν υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία για το 2021 για την Κύπρο, την Τσεχία, τη Λιθουανία, την Πολωνία, τη Ρουμανία και τη Σουηδία, με αποτέλεσμα οι χώρες αυτές να εξαιρεθούν από τη μελέτη.
Η φύση του προβλήματος διαφέρει όσο και η έκτασή του.
Σε ηπειρωτικές χώρες όπως η Γερμανία και η Αυστρία, καθώς και σε ολόκληρη την κεντρική και ανατολική Ευρώπη, ο χαμηλός μισθός αποτελεί τον κύριο παράγοντα, εξηγώντας σχεδόν τα τρία τέταρτα της ευαλωτότητας στη Βουλγαρία, σύμφωνα με την ανάλυση της έκθεσης για το 2019.
Αλλού, ο «ένοχος» είναι η ανασφάλεια, καθώς η ακούσια προσωρινή και μερική απασχόληση κυριαρχεί στις μεσογειακές και στις σκανδιναβικές χώρες και αντιστοιχεί στο 56% του συνόλου στην Ιρλανδία, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ.
Η εντυπωσιακή θέση του Λουξεμβούργου κοντά στην κορυφή αντανακλά το γεγονός ότι οι αποδοχές μετρώνται σε σχέση με το διάμεσο εισόδημα κάθε χώρας.
Ποιοι επωμίζονται τον κίνδυνο
Οι γυναίκες, οι νέοι εργαζόμενοι, οι μετανάστες, οι Ρομά, τα άτομα με αναπηρία και τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα έχουν δυσανάλογα μεγαλύτερες πιθανότητες να κατέχουν ευάλωτες θέσεις εργασίας, καθώς εμποδίζονται από τις διακρίσεις, τις υποχρεώσεις φροντίδας και, στην περίπτωση των μεταναστών, από νομικά εμπόδια και μη αναγνωρισμένα προσόντα.
Η εκπαίδευση προσφέρει ισχυρή προστασία.
Για παράδειγμα, στην Ουγγαρία, το 58% των εργαζομένων με χαμηλό μορφωτικό επίπεδο είναι ευάλωτοι, έναντι μόλις 6% των πτυχιούχων.
Το ίδιο ισχύει και για τον χρόνο, καθώς κάθε επιπλέον έτος στην αγορά εργασίας μειώνει τον κίνδυνο κατά μία ποσοστιαία μονάδα, δηλαδή περίπου 20% σε μια καριέρα 20 ετών.
Η ευαλωτότητα των νέων μπορεί να είναι εντυπωσιακά υψηλή: το 2015, το 59% των νέων Δανών εργαζομένων ήταν ευάλωτοι, έναντι 11% των ενηλίκων, αν και στις σκανδιναβικές χώρες πρόκειται σε μεγάλο βαθμό για μια μεταβατική φάση προς πιο σταθερές θέσεις εργασίας.
Το κόστος της συσσώρευσης μειονεκτημάτων
Η ευαλωτότητα σε μία μόνο διάσταση δεν ισοδυναμεί με καταδίκη σε μια κακή εργασιακή ζωή και εργαζόμενοι σε αυτή τη θέση δηλώνουν μερικές φορές καλύτερα αποτελέσματα από τους πιο ασφαλείς συναδέλφους τους, για παράδειγμα ως προς την ένταση της εργασίας.
«Είναι η συσσώρευση πολλαπλών μορφών ευαλωτότητας που οδηγεί σταθερά σε αρνητικά αποτελέσματα», σημειώνει η έκθεση, απαριθμώντας τις χειρότερες προοπτικές, την περιορισμένη πρόσβαση σε κατάρτιση, τη μειωμένη αυτονομία και τα απρόβλεπτα εισοδήματα.
Το τίμημα είναι κυρίως ψυχικό και όχι σωματικό, καθώς οι ιδιαίτερα ευάλωτοι εργαζόμενοι εμφανίζουν υψηλότερα ποσοστά άγχους και κατάθλιψης, παρότι είναι λιγότερο πιθανό να δηλώσουν εργασιακό στρες.
Αν και αυτό φαίνεται αντιδιαισθητικό, τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ακριβώς αυτό. Η έκθεση παραθέτει και τα δύο ευρήματα χωρίς να επιχειρεί να τα συμφιλιώσει, καθώς τα αίτια αυτής της αύξησης του άγχους και της κατάθλιψης προφανώς δεν σχετίζονται με την εργασία.
Την ώρα που βρίσκεται σε διαβούλευση η Πράξη για Ποιοτικές Θέσεις Εργασίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Eurofound υποστηρίζει ότι η ευελιξία πρέπει να διατηρηθεί χωρίς να επιτρέπεται στις άτυπες μορφές εργασίας να διαβρώνουν τα πρότυπα, και ότι οι κανόνες είναι τόσο αποτελεσματικοί όσο και οι επιθεωρήσεις εργασίας που τους εφαρμόζουν.