Η έκθεση του ΕΜΣΤ παρουσιάζει δύο ενότητες έργων του Γιώργου Λάππα. Η πρώτη περιλαμβάνει πρωτοποριακά έργα από την ιστορική έκθεση στην γκαλερί Bernier / Eliades. Η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει έργα που επικεντρώνονται στην ανθρώπινη φιγούρα και κινούνται μεταξύ γλυπτικής και εγκατάστασης
Με αφορμή τα δέκα χρόνια από τον πρόωρο θάνατο του Γιώργου Λάππα (1950-2016), το ΕΜΣΤ παρουσιάζει μια έκθεση φόρο τιμής στον σπουδαίο καλλιτέχνη, που είχε καθοριστική επίδραση στην ανανέωση και εξέλιξη της γλυπτικής στην Ελλάδα. Τίτλος της «Η τέχνη ξεκινάει πάντα με τη λέξη έστω».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Τόσο μέσα από την ίδια την καλλιτεχνική πρακτική του όσο και μέσα από τον ρόλο του ως καθηγητή στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών, ο Γιώργος Λάππας συνέβαλε στην υπέρβαση των παραδοσιακών ορίων της ελληνικής γλυπτικής, μετατοπίζοντας την αντίληψη από την αναπαράσταση προς μια εννοιολογική πρακτική, στο πλαίσιο της οποίας η γλυπτική λειτουργούσε περισσότερο ως περιβάλλον παρά ως αντικείμενο.
Η έκθεση συγκεντρώνει έργα από τη Συλλογή του μουσείου, καθώς και επιλεγμένους δανεισμούς από άλλα ιδρύματα και ιδιωτικές συλλογές, που εστιάζουν σε μια πολύ σημαντική περίοδο της πρακτικής του, από το 1996 έως το 2004. Σ’ αυτήν, ο καλλιτέχνης δημιούργησε μια σειρά από εμβληματικά έργα με τη χρήση ηλεκτρικού φωτός και φωτογραφικής μεμβράνης.
Η Δάφνη Βιτάλη είναι η επιμελήτρια της έκθεσης: «Ο Γιώργος Λάππας είναι ένας πολύ σημαντικός γλύπτης, που επηρέασε πολύ μια νεότερη γενιά Ελλήνων καλλιτεχνών, αλλά και την πορεία της σύγχρονης γλυπτικής στην Ελλάδα. Αυτό που τον χαρακτηρίζει, παρόλο που δεν διαφαίνεται τόσο πολύ στην συγκεκριμένη έκθεση, είναι η αναζήτησή του γύρω από την ανθρώπινη ύπαρξη, η σχέση του ανθρώπου με την κοινωνία και τον κόσμο στον οποίο ζει, μέσα από μια προσωπική διαπραγμάτευση αλλά και μέσα από τους ανθρώπους που έχει συναντήσει στη ζωή του. Αυτό θα λέγαμε ότι χαρακτηρίζει πολύ το έργο του. Από εκεί και πέρα υπάρχουν και κάποιες πιο συγκεκριμένες αναζητήσεις, κάποια δίπολα στα οποία κοιτάει και τον ενδιαφέρουν, όπως η σχέση συνειδητού και ασυνείδητου, ιδιωτικού και δημόσιου, έργου τέχνης και θεατή, τοπικού και παγκόσμιου.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το πρώτο πτυχίο του ήταν στην κλινική ψυχολογία και μετά στράφηκε προς την τέχνη, έχοντας σπουδάσει και ένα χρόνο αρχιτεκτονική. Έχει επίσης ταξιδέψει πάρα πολύ, οπότε η σχέση Ανατολής-Δύσης είναι κάτι που τον ενδιαφέρει πολύ στις αναζητήσεις του και έχει καθορίσει τις αναφορές του. Υπάρχει επίσης η σχέση του με την αρχαία Ελλάδα, την αρχαία αιγυπτιακή τέχνη, τον πολιτισμό των Μάγια, ενώ δεν λείπουν και κάποιες στιγμές στην ιστορία της τέχνης του 20ου αιώνα. Τέλος υπάρχουν επίσης αναφορές και στην πρόσφατη κοινωνική και πολιτική ιστορία. Όλα αυτά τα βλέπουμε μέσα σε διαφορετικά σώματα δουλειάς».
Η έκθεση παρουσιάζει δύο ενότητες έργων του Γιώργου Λάππα. Η πρώτη περιλαμβάνει πρωτοποριακά έργα του 2001 από την ιστορική έκθεσή του στην γκαλερί Bernier / Eliades στην Αθήνα. Πρόκειται για τρισδιάστατες ανακατασκευές αντικειμένων από φωτογραφικές μεμβράνες, που σηματοδοτούν το ξεκίνημα ενός διαλόγου στην πρακτική του καλλιτέχνη μεταξύ γλυπτικής, φωτογραφίας, φωτός και αρχιτεκτονικού χώρου, ιδιαίτερα πρωτοποριακό για την εποχή του.
Τα έργα της ενότητας αυτής δημιουργούν ένα φωτεινό πεδίο, ένα νέο είδος χώρου εντός του οποίου διαλέγονται η δισδιάστατη φόρμα και η τρισδιάστατη αναπαράσταση. Τα έργα που παρουσιάζονται εδώ με τίτλους Φορτηγό, Τροχός καλωδίων, Άσπρο καρότσι, Μπλε ηλεκτροκόλληση, Φωτεινό υποστήριγμα, Καφέ πολυθρόνα, είναι όλα έργα από την έκθεση στην γκαλερί Bernier/Eliades. Στον ίδιο χώρο και ορισμένα έργα από τη σειρά Φωτεινά γράμματα, τα οποία τονίζουν το πέρασμα από προηγούμενες εικαστικές αναζητήσεις του καλλιτέχνη προς την κατεύθυνση της γλυπτικής που χρησιμοποιεί το φως και τις φωτογραφικές μεμβράνες.
Το κεντρικό έργο της ενότητας, το Φορτηγό, είναι ένα εντυπωσιακό γλυπτό που αναπαριστά ένα φορτηγό για μεταφορά σκαφών, δημιουργημένο σε πραγματικό μέγεθος. Το Haruspex / Άσπρο καρότσι είναι ένα έργο πάνω στο οποίο αρχικά ο καλλιτέχνης παρουσίασε μια τρισδιάστατη φωτογραφική ανακατασκευή ενός τεράστιου κομματιού συκωτιού. Στην έκθεση της γκαλερί Bernier / Eliades ο καλλιτέχνης παρουσίασε το καρότσι χωρίς το συκώτι και το μετονόμασε από Haruspex σε Άσπρο καρότσι: ο λατινικός όρος haruspex αναφέρεται στον ιεροσκόπο ή σπλαγχνοσκόπο, έναν μάντη της αρχαίας ρωμαϊκής θρησκείας που ερμήνευε τα σημάδια των θεών διαβάζοντας τα σπλάγχνα των ζώων.
Η δεύτερη ενότητα περιλαμβάνει έργα που επικεντρώνονται στην ανθρώπινη φιγούρα και κινούνται μεταξύ γλυπτικής και εγκατάστασης. Από τα μέσα της δεκαετίας του ’90 και μετά, στο πλαίσιο της σειράς Haruspex, Elbo & Mr. Sphinx, ο Λάππας δημιουργεί κατακερματισμένες φιγούρες, σώματα διαμελισμένα που ενίοτε κινούνται μηχανικά και στα οποία ενσωματώνει φως. Σ’ αυτά επικεντρώνεται στην ανθρώπινη φιγούρα, η οποία αποτελεί πρωταρχικό θέμα στο σύνολο της εικαστικής του πορείας, φτιάχνοντας έργα που κινούνται μεταξύ γλυπτικής και εγκατάστασης.
Το σώμα του Elbo είναι ένας σιδερένιος σκελετός ντυμένος με φύλλα μεμβράνης Duratrans που φωτίζεται από μέσα με λάμπες φθορισμού. Την ίδια τεχνική έχει χρησιμοποιήσει και για το μικρότερο σε μέγεθος έργο με τίτλο Man in the Presence of Ghost που παρουσιάζεται στον χώρο. Η χρήση του φωτός και των φύλλων μεμβράνης Duratrans αποτελούν δύο βασικά στοιχεία αυτής της σειράς έργων, που επιτρέπουν στον Λάππα να πειραματιστεί με την κλίμακα και τον όγκο για να δημιουργήσει γλυπτά που ενεργοποιούν γύρω τους ένα πολύ αισθητό φωτεινό πεδίο από το οποίο και περιβάλλονται.
Και στις δυο αυτές ενότητες έργων, τον ενδιαφέρει η έννοια της μεταμόρφωσης της γλυπτικής φιγούρας, που εν μέρει επιτυγχάνεται μέσω του φωτός, το οποίο ενσωματώνει σε όλα τα έργα που παρουσιάζονται στην έκθεση.
«Αυτό που τον ενδιέφερε πολύ είναι πώς μπορεί να ζωντανέψει κάπως αυτά τα αντικείμενα, αλλά και το κατακερματισμένο ανθρώπινο σώμα που επιλέγει να παρουσιάσει στα γλυπτικά έργα του. Όλα τα έργα αυτά ξεκινούν το 1996 και είναι δύο σημαντικές ενότητες δουλειάς. Τον ενδιέφερε πάρα πολύ το πώς μπορεί να αναπαραστήσει το ανθρώπινο σώμα. Όχι τόσο πολύ τους μυς και το δέρμα, όπως ας πούμε γίνεται στην παραδοσιακή γλυπτική, αλλά τον σκελετό, την άρθρωση. Τον ενδιαφέρει δηλαδή πολύ η μηχανική του σώματος. Αυτό είναι κάτι που μελετάει πολύ στη δουλειά του και προσπαθεί να ζωντανέψει αυτά τα σώματα μέσα από το φως. Δηλαδή να τους δώσει μια πνοή, μια ανάσα μέσα από τη χρήση φωτός. Αυτό είναι κάτι αρκετά πειραματικό στη δουλειά του και για την εποχή του» επισημαίνει η Δάφνη Βιτάλη.
Η έκθεση του ΕΜΣΤ πραγματοποιείται στο πλαίσιο του προγράμματός του με τίτλο SPOTLIGHT, που στοχεύει να παρουσιάζει καλλιτέχνιδες και καλλιτέχνες από τη Συλλογή του μουσείου, διαφωτίζοντας το έργο τους και παρουσιάζοντάς το σε βάθος. Διαρκεί μέχρι 8 Νοεμβρίου.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Ο Γιώργος Λάππας γεννήθηκε στην Αίγυπτο το 1950. Το 1958, εν μέσω των διώξεων που εξαπολύει το καθεστώς Νάσερ, έρχεται με την οικογένειά του στην Ελλάδα. Μεταξύ 1969 και 1973 σπουδάζει κλινική ψυχολογία στο Reed College, στο Πόρτλαντ του Όρεγκον (ΗΠΑ). Στη συνέχεια εργάζεται εθελοντικά ως ερευνητής σε διάφορα προγράμματα ψυχιατρικών κλινικών, σε πόλεις όπως το Σάλεμ του Όρεγκον, το Σαν Φρανσίσκο και το Σαν Ντιέγκο. To 1974 λαμβάνει υποτροφία από το ίδρυμα Watson και ταξιδεύει στην Ινδία, όπου μελετά την ινδική γλυπτική και αρχιτεκτονική, ενώ στη συνέχεια ταξιδεύει στο Ιράν και το Αφγανιστάν. Το 1975 σπουδάζει για έναν χρόνο στη Σχολή Αρχιτεκτονικής της Ένωσης Αρχιτεκτόνων (Architectural Association) στο Λονδίνο και ταξιδεύει στην Ιταλία.
Μεταξύ 1976 και 1981 σπουδάζει στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας, στο τμήμα της γλυπτικής, με καθηγητές τον Γιάννη Παππά και τον Γιώργο Νικολαΐδη. Συνεχίζει τις σπουδές του στη γλυπτική στην École Supérieure des Beaux-Arts στο Παρίσι με υποτροφία του γαλλικού κράτους (1984-1985) ενώ τα δυο επόμενα χρόνια εργάζεται και ταξιδεύει στη Γαλλία και την Αγγλία. Από το 1995 και μετά ταξιδεύει και εργάζεται στην Αγγλία, την Αμερική και την Ιαπωνία. Το 1992 εκλέγεται Καθηγητής στην Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας όπου διδάσκει Γλυπτική μέχρι τον θάνατό του το 2016. Παραμένει ένας από τους πιο αναγνωρισμένους Έλληνες καλλιτέχνες διεθνώς.
Ο Γιώργος Λάππας πραγματοποίησε πολυάριθμες ατομικές εκθέσεις σε γκαλερί και μουσεία όπως: Μουσείο Μπενάκη, Γκαλερί Ζουμπουλάκη, Bernier/Eliades Gallery, Γκαλερί Citronne, Αθήνα, Galerie Albert Baronian, Βρυξέλλες, Galerie Tanit, Μόναχο, Galleria Gentili, Φλωρεντία, Lehman-Maupin Gallery, Νέα Υόρκη, Diaspro Art Gallery, Λευκωσία, Xippas Gallery, Παρίσι, Χώρος Τέχνης 8, Ρέθυμνο, Εβραϊκό Μουσείο Θεσσαλονίκης, Tramway, Γλασκώβη.
Το έργο του παρουσιάστηκε σε μεγάλες διεθνείς εκθέσεις όπως: Biennale des Jeunes Artistes, Παρίσι, Europalia, Βρυξέλλες, 1982 Μπιενάλε του Σάο Πάολο 1987, Μπιενάλε της Βενετίας, 1988 & 1990, Gwangju Mπιενάλε, Κορέα, 1995, Documenta 14, 2017, καθώς και στις ομαδικές εκθέσεις Metropolis, Martin Gropius Bau (1991), Βερολίνο, Everything that’s Ιnteresting is New, Ίδρυμα ΔΕΣΤΕ (1996), Αθήνα.