Νέα αποκτήματα και στροφή προς Ανατολάς για τη μόνιμη συλλογή του ΕΜΣΤ

Το ΕΜΣΤ μας προσκαλεί να δούμε με μια νέα οπτική τη μόνιμη συλλογή του, αλλά και γνωρίσουμε τα πρόσφατα αποκτήματα, τις δωρεές και τους επιλεγμένους δανεισμούς του. Η νέα έκθεση με τίτλο «South by Southeast - Προς Ανατολίζοντας τη συλλογή» περιλαμβάνει πάνω από 100 έργα 50 καλλιτεχνών, από 20 και πλέον χώρες. Αντανακλά τη νέα συλλεκτική πολιτική που υιοθέτησε το μουσείο και η καλλιτεχνική του διευθύντρια Κατερίνα Γρέγου το 2021.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Αυτή η πολιτική στρέφει το βλέμμα από τη Δύση προς την Ανατολή, επανατοποθετώντας την Ελλάδα στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτισμικής γεωγραφίας της Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής. Με αυτόν τον τρόπο, επαναπροσδιορίζει την Ελλάδα όχι ως περιφέρεια της Δυτικής Ευρώπης, αλλά ως κεντρικό κόμβο της Νοτιοανατολικής Ευρώπης και της Μέσης Ανατολής, μιας περιοχής που διατρέχεται και συνέχεται από ένα πλέγμα ιστορικών δεσμών διαμορφωμένων από την κινητικότητα, τις ανταλλαγές, τις συγκρούσεις, την πολυγλωσσία και τις πολυεπίπεδες ταυτότητες.

«Είναι μια πολύ καθοριστική στιγμή για την ιστορία της συλλογής του Μουσείου. Μέσα από αυτή την καινούργια παρουσίαση και έκθεση «South by Southeast - Προς Ανατολίζοντας τη συλλογή», διαφαίνεται καθαρά μετά από πέντε χρόνια, αυτή η καινούργια πολιτική που έχουμε εφαρμόσει, που εστιάζει στην ευρύτερη γεωπολιτική περιοχή στην οποία βρίσκεται η Ελλάδα: δηλαδή η Μεσόγειος, τα Βαλκάνια, οι γειτονικές χώρες, η Βόρεια Αφρική και βεβαίως η Μέση Ανατολή.

Και η πρόταση που κάνει αυτή η έκθεση, είναι να δούμε την Ελλάδα όχι σαν περιφέρεια της Δυτικής Ευρώπης, αλλά ως ένα κέντρο και έναν κόμβο πολύ σημαντικό σε αυτή τη συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή του κόσμου, όπου τέμνονται πάρα πολλοί πολιτισμοί, ιστορίες, εμπόριο από την αρχαιότητα και βέβαια και μέσα στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και βεβαίως έως τις μέρες μας, όπου υπάρχει τώρα μια ολόκληρη συζήτηση γύρω από την στροφή της Ελλάδας προς ανατολάς» αναφέρει η καλλιτεχνική διευθύντρια του ΕΜΣΤ, Κατερίνα Γρέγου.

Οι μακραίωνοι ιστορικοί δεσμοί της Ελλάδας με την Ανατολική Μεσόγειο, που είχαν εν μέρει υποβαθμιστεί στην πορεία ενσωμάτωσής της στη Δύση, επαναβεβαιώνονται σήμερα μέσα από τις οικονομικές ροές, την περιφερειακή διπλωματία, τις γεωπολιτικές εξελίξεις και συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή.

Η ευρύτερη περιοχή στην οποία επικεντρώνεται η έκθεση South by Southeast είναι πλούσια σε αφηγήσεις που έχουν τις ρίζες τους στις πολυπολιτισμικές, κοινωνικοπολιτικές και ιστορικές δυναμικές του κόσμου της Μεσογείου, των Βαλκανίων και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Τα έργα τέχνης που παρουσιάζονται, συνομιλούν με αυτές τις δυναμικές, ανιχνεύοντας τον τρόπο με τον οποίο η ιστορία αντηχεί στο παρόν αλλά και το πώς η προσωπική μνήμη διασταυρώνεται με το συλλογικό τραύμα και την πολιτική πραγματικότητα.

Η έκθεση χωρίζεται σε τέσσερα κεφάλαια, που έχουν να κάνουν με τις πολιτικές συγκρούσεις, το μεταναστευτικό, τις οικονομικές κρίσεις, το περιβαλλοντικό ζήτημα, το πετρέλαιο, αλλά και το πόσο εύθραυστοι είναι οι θεσμοί σ’ αυτή την περιοχή:

«Φυσικά, υπάρχει ένας κοινός παρονομαστής και πολιτισμός μεταξύ όλων αυτών των χωρών και της Ελλάδας. Γιατί ναι μεν η Ελλάδα μπορεί να είναι μία χώρα, η οποία δομικά ανήκει στη Δύση, όμως πολιτισμικά, είτε μας αρέσει να το παραδεχτούμε είτε όχι, βρισκόμαστε αρκετά κοντά στην Ανατολή. Αν βάλει κανείς έναν Τούρκο, ένα Λιβανέζο και έναν Έλληνα στο τραπέζι, νομίζω έχουν περισσότερα κοινά να πουν, από ότι αν βάλεις έναν Έλληνα, έναν Ελβετό και έναν Βρετανό» υπογραμμίζει η Κατερίνα Γρέγου.

Ο τίτλος της έκθεσης αποτελεί ένα σκόπιμο λογοπαίγνιο πάνω σε αυτόν της ταινίας του Alfred Hitchcock, North by Northwest, σηματοδοτώντας έναν συμβολικό αναπροσανατολισμό πέρα από τη μακροχρόνια προσκόλληση στα αγγλοσαξονικά και δυτικοευρωπαϊκά πολιτισμικά πρότυπα, που χαρακτήρισε την ελληνική νεωτερικότητα από την ανεξαρτησία και μετά. Αντίθετα, η έκθεση South by Southeast επιμένει σε μια πιο σύνθετη, πλουραλιστική χαρτογράφηση, η οποία αναγνωρίζει τη στρατηγική γεωγραφική θέση της Ελλάδας στο σταυροδρόμι ηπείρων, αυτοκρατοριών και συστημάτων πίστης, καθώς και τις βαθιές ιστορικές συγγένειές της με την περιοχή που κάποτε ήταν γνωστή ως Λεβάντε.

Η συγκεκριμένη αλλαγή πλεύσης απηχεί ευρύτερες πολιτισμικές και γεωπολιτικές τάσεις, ανάμεσά τους και αυτήν που έχει περιγραφεί πρόσφατα ως μια σύγχρονη «στροφή προς την Ανατολή» στην Ελλάδα, αντανακλώντας ανανεωμένες πολιτικές, οικονομικές και πολιτισμικές σχέσεις με τις γειτονικές περιοχές.

Αυτή η μετατόπιση του συλλεκτικού ενδιαφέροντος του ΕΜΣΤ από τη Δύση προς την Ανατολή εντάσσει τόσο την Ελλάδα, όσο και τη μόνιμη συλλογή του μουσείου σε μια άλλη τροχιά, δίνοντας χώρο σε άλλες αφηγήσεις και πολιτικές:

«Οποιαδήποτε συλλογή για να έχει ένα ενδιαφέρον γι’ αυτούς που την επισκέπτονται, είναι πολύ σημαντικό να έχει μια εστίαση, να έχει μια συνοχή. Οι καλύτερες συλλογές δεν είναι αυτές που περιέχουν τα πάντα, αλλά που ουσιαστικά μπορούν να αφηγηθούν μια ξεκάθαρη ιστορία. Και εμείς αυτό προσπαθούμε να κάνουμε και με αυτή την έκθεση. Βέβαια τα πράγματα αλλάζουν και κανείς πρέπει πάντα να επανεξετάζει αυτό που κάνει. Σαφέστατα πρόκειται να συνεχίσουμε σ’ αυτό το δρόμο, αν και αυτός ο δρόμος δεν θα πρέπει να είναι περιοριστικός.

Θα έλεγα επίσης ότι μια περιοχή που μας ενδιαφέρει και άπτεται δηλαδή όλων αυτών των πραγμάτων που έχουμε συζητήσει, είναι γενικότερα ο παγκόσμιος Νότος. Βεβαίως κοιτάμε τι υπάρχει ήδη μέσα στη συλλογή και χτίζουμε πάνω σε αυτό. Και έτσι για μένα ήταν νομίζω αρκετά σημαντικό να κοιτάξουμε αυτές τις περιοχές, γιατί ήδη από τις αρχές της συλλογής του μουσείου και από την ιδρυτική διευθύντρια Άννα Καφέτση είχαν γίνει κάποιες πολύ σημαντικές αγορές έργων κάποιων καλλιτεχνών από την ευρύτερη περιοχή».

Οι καλλιτέχνες που συμμετέχουν με έργο τους στην έκθεση: Lawrence Abu Hamdan, Diana Al-Hadid, Monira Al Qadiri, Αθανάσιος Αργιανάς, Lynda Benglis, Κωστής Βελώνης, Βαγγέλης Βλάχος, Ειρήνη Βουρλούμη, Απόστολος Γεωργίου, Pier Paolo Calzolari, Chryssa, Navine G. Dossos, Ειρήνη Ευσταθίου, Λίνα Θεοδώρου, Ivan Grubanov, Artan Hajrullahu, Mona Hatoum, Γιώργος Ιωάννου, Emily Jacir, Sven Johne, Διονύσης Καβαλλιεράτος, Κωνσταντίνος Κακανιάς, Bouchra Khalili, Πάνος Κοκκινιάς, Γιάννης Κουνέλλης, Ange Leccia, Nate Lowman, Rabih Mroué, Ελένη Μυλωνά, Jennifer Nelson, Μπία Ντάβου, Gabriel Orozco, George Osodi, Adrian Paci, Μαλβίνα Παναγιωτίδη, Μαρία Παπαδημητρίου, Λήδα Παπακωνσταντίνου, Ρένα Παπασπύρου, Αντώνης Πίττας, Walid Raad-The Atlas Group, Thomias Radin / Alexander Brack / Matthias Meisen, Michael Rakowitz, Șerban Savu, Nedko Solakov, Sphinxes, Thomas Struth, Κώστας Τσόκλης, Στέλιος Φαϊτάκης, Vangjush Vellahu, Akram Zaatari