Νέα μελέτη υποστηρίζει ότι τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα σχεδιάζονται περισσότερο σαν τσιγάρα παρά σαν κανονικό φαγητό και ότι πρέπει να υπόκεινται σε κανόνες τύπου καπνού για τη διαφήμιση, την επισήμανση και τη φορολόγηση
Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, όπως και ο καπνός, είναι σχεδιασμένα ώστε να ενισχύουν το αίσθημα ανταμοιβής, να οδηγούν σε καταναγκαστική κατανάλωση και δυνητικά να προκαλούν εξάρτηση, και για τον λόγο αυτό θα έπρεπε να ρυθμίζονται ανάλογα, σύμφωνα με νέα μελέτη.
Ερευνητές από τα πανεπιστήμια Χάρβαρντ, Ντιουκ και Μίσιγκαν συνέκριναν, σε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Milbank Quarterly, τις ομοιότητες ανάμεσα στα προϊόντα καπνού και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα (UPFs) ως προς τον σχεδιασμό, το μάρκετινγκ και τη διανομή τους.
Υποστηρίζουν ότι τα προϊόντα αυτά πρέπει να αξιολογούνται όχι μόνο με διατροφικά κριτήρια, αλλά και ως εξαρτησιογόνες, βιομηχανικά σχεδιασμένες ουσίες.
«Ορισμένα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν ξεπεράσει τα όρια», δήλωσε η Άσλι Γκίαρχαρντ, μία από τις συγγραφείς της μελέτης και καθηγήτρια ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν.
Πρόσθεσε ότι προϊόντα όπως τα αναψυκτικά, τα γλυκά και το φαστ φουντ σχεδιάζονται πλέον λιγότερο ως τρόφιμα και περισσότερο ως τσιγάρα, βελτιστοποιημένα ώστε να προκαλούν έντονη επιθυμία, γρήγορη κατανάλωση και επαναλαμβανόμενη χρήση.
«Αυτή η έκταση βλάβης απαιτεί ρυθμιστική παρέμβαση που να στοχεύει στον τρόπο που η βιομηχανία σχεδιάζει και προωθεί τα προϊόντα της, όχι στη δύναμη της ατομικής θέλησης», πρόσθεσε η Γκίαρχαρντ.
Οι διατροφές πλούσιες σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα αυξάνονται παγκοσμίως και συνδέονται με υψηλότερο κίνδυνο για σειρά νοσημάτων που σχετίζονται με τη διατροφή και άλλες αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία, προειδοποιεί ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ).
Τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα συνδέονται με κινδύνους για καρδιαγγειακά νοσήματα, καρκίνους, μεταβολικά νοσήματα, διαβήτη και παχυσαρκία.
Τυπικά παραδείγματα είναι τα έτοιμα γεύματα σούπερ μάρκετ, οι κατεψυγμένες πίτσες, τα ζαχαρούχα δημητριακά πρωινού, τα μπισκότα, τα λουκάνικα, τα παγωτά, οι μπουκιές κοτόπουλου, τα παναρισμένα στικ ψαριού και τα στιγμιαία νουντλς.
Πώς τα τρόφιμα σχεδιάζονται όπως τα τσιγάρα
Με βάση την ανάλυσή τους, οι ερευνητές αναφέρουν ότι πολλά υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα έχουν περισσότερα κοινά χαρακτηριστικά με τα τσιγάρα παρά με τα ελαφρώς επεξεργασμένα φρούτα ή λαχανικά και, ως εκ τούτου, χρειάζονται ρύθμιση που να αντανακλά τους κινδύνους που εγκυμονούν για τη δημόσια υγεία.
Η ιστορία της ρύθμισης των προϊόντων καπνού, σημειώνουν, προσφέρει ένα εύγλωττο παράλληλο παράδειγμα για να κατανοήσουμε τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.
«Τα προϊόντα αυτά δεν είναι απλώς τροποποιημένα τρόφιμα· είναι προσεκτικά σχεδιασμένα ώστε, μέσω βιομηχανικής επεξεργασίας, να μεγιστοποιούν την ευχαρίστηση, την κατανάλωση και την κερδοφορία», έγραψαν οι ερευνητές.
Ο καπνός και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, επισημαίνουν, έχουν παρόμοια αφετηρία: ξεκινούν ως φυσικές, φυτικής προέλευσης ουσίες με μικρό εθιστικό δυναμικό στην ανεπεξέργαστη μορφή τους, αλλά στη συνέχεια επανασχεδιάζονται βιομηχανικά ώστε να αυξηθεί η διαθεσιμότητά τους και να μεγιστοποιηθούν τα κέρδη.
Όπως και στην περίπτωση του καπνού, τα τρόφιμα που τροφοδοτούν τις σύγχρονες επιδημίες παχυσαρκίας, διαβήτη και μεταβολικών νοσημάτων δεν είναι εγγενώς επιβλαβή στη φυσική τους μορφή, υποστηρίζουν οι ερευνητές.
Η αναγνώριση του ρόλου της βιομηχανίας, λένε, θα πρέπει να μετατοπίσει τη συζήτηση από την επίρριψη ευθυνών στο άτομο στη λογοδοσία των εταιρειών.
Ποια είναι η λύση;
Οι υπερεπεξεργασμένες διατροφές αποτελούν αυξανόμενη πηγή ανησυχίας για τους ειδικούς της δημόσιας υγείας.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, πάνω από το μισό των ημερήσιων θερμίδων ενός μέσου ατόμου προέρχεται πλέον από υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο αυτά αντιστοιχούν σε σχεδόν τα δύο τρίτα της ημερήσιας πρόσληψης θερμίδων των εφήβων.
Η μελέτη ζητεί την υιοθέτηση πολιτικών αντίστοιχων με εκείνες που εφαρμόζονται για τον καπνό και άλλες επιβλαβείς ουσίες, όπως φόρους σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα με χαμηλή διατροφική αξία, περιορισμούς στη διαφήμιση (ιδίως προς τα παιδιά) και μείωση της διαθεσιμότητάς τους σε νοσοκομεία και σχολεία.
Κατά το πρότυπο των προϊόντων καπνού, οι συγγραφείς ζητούν επίσης σαφή επισήμανση στα τρόφιμα, προειδοποιώντας ότι ισχυρισμοί όπως «χαμηλά λιπαρά» ή «υψηλή περιεκτικότητα σε πρωτεΐνη» συχνά κρύβουν προϊόντα με υψηλό βαθμό επεξεργασίας, παρουσιάζοντάς τα ως πιο υγιεινά απ’ όσο είναι στην πραγματικότητα.