Στο ανατολικό μέτωπο του ΝΑΤΟ: Πώς η Λιθουανία ενισχύει την άμυνά της

Το έδαφος σείεται καθώς τα γερμανικά άρματα Leopard βάλλουν κατά των στόχων τους, τα drones βουίζουν από πάνω και τα ελικόπτερα Tiger περνούν βρυχώμενα χαμηλά πάνω από την περιοχή ασκήσεων.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Λιγότερο από μία ώρα οδικώς από το Βίλνιους, άρματα μάχης, ελικόπτερα, μαχητικά αεροσκάφη και σχεδόν 3.000 στρατιώτες προσομοιώνουν την άμυνα της Λιθουανίας απέναντι σε μια ενδεχόμενη ρωσική επίθεση.

Σε διάστημα περίπου έξι εβδομάδων, σχεδόν 2.900 στρατιώτες του ΝΑΤΟ, ανάμεσά τους περίπου 2.300 Γερμανοί της Bundeswehr, εκπαιδεύτηκαν για την υπεράσπιση της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας κατά την άσκηση Freedom Shield I.

Από τη στιγμή που η Ρωσία εξαπέλυσε τη γενικευμένη εισβολή της στην Ουκρανία, το ενδεχόμενο μιας μελλοντικής επίθεσης σε έδαφος του ΝΑΤΟ έχει γίνει κεντρική ανησυχία για την Ευρώπη. Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ και οι εκτιμήσεις των συμμαχικών υπηρεσιών πληροφοριών έχουν προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι η Μόσχα μπορεί να ανασυγκροτήσει τις στρατιωτικές της δυνατότητες τα επόμενα χρόνια, κάτι που καθιστά ακόμη πιο επιτακτική την ανάγκη ενίσχυσης της ανατολικής πτέρυγας της Συμμαχίας.

Ενίσχυση της αποτροπής

Σε συνέντευξή του στο Euronews, ο αρχηγός του Επιτελείου Άμυνας της Λιθουανίας και υπαρχηγός Άμυνας, υποναύαρχος Γκεντρίους Πρεμενέτσκας, τόνισε ότι «δεν μπορούμε να δείξουμε μια συγκεκριμένη ημερομηνία ή έναν αριθμό ετών και να αναμένουμε ρωσική επίθεση στη Λιθουανία, στις χώρες της Βαλτικής ή στο ΝΑΤΟ». Ωστόσο, όπως είπε, οι λιθουανικές ένοπλες δυνάμεις παρατηρούν σαφείς προσπάθειες της Ρωσίας να ανασυγκροτήσει τον στρατό της, προσθέτοντας ότι η έκβαση του πολέμου της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας θα καθορίσει την ταχύτητα αυτής της ανασυγκρότησης. Γι’ αυτό «πρέπει να είμαστε διαρκώς έτοιμοι», σημείωσε, αναφέροντας ως προτεραιότητες την αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, τη βελτίωση της διαλειτουργικότητας και τις επενδύσεις στην ισχύ πυρός.

«Αυτά τα μέσα θα επιτρέψουν στις χώρες μας να λειτουργήσουν σε καθεστώς αποτροπής», είπε ο Πρεμενέτσκας στο Euronews. «Η Ρωσία δεν επιτίθεται ποτέ σε μια χώρα που είναι προετοιμασμένη και ισχυρή», υποστήριξε, εξηγώντας ότι «πάντα αναζητούν αδύναμα σημεία, αδύναμους κρίκους της συμμαχίας». Σύμφωνα με τον υποναύρχο, η ασφάλεια εξαρτάται από την ενίσχυση των στρατιωτικών δυνατοτήτων και από το να «αντιμετωπίζουμε αυτή την απειλή με σοβαρότητα».

Για να συμβάλει στην αποτροπή αυτής της απειλής, η Γερμανία προχώρησε στο πρωτοφανές βήμα της μόνιμης στάθμευσης μιας τεθωρακισμένης ταξιαρχίας στη Λιθουανία, κοντά στα σύνορα με τη Λευκορωσία. Τον Ιούνιο του 2023, ο Γερμανός υπουργός Άμυνας Μπόρις Πιστόριους ανακοίνωσε ότι «η Γερμανία είναι έτοιμη να σταθμεύσει μόνιμα μια ισχυρή ταξιαρχία στη Λιθουανία». Η αποκαλούμενη ταξιαρχία Lithuania αναμένεται να αριθμεί περίπου 5.000 στελέχη, εκ των οποίων γύρω στους 4.800 στρατιώτες.

Κατά τη διάρκεια πρόσφατης επίσκεψής του στην Παμπραντέ, στο πλαίσιο της άσκησης Freedom Shield, όπου Γερμανοί στρατιώτες εκπαιδεύονταν μαζί με τις λιθουανικές ένοπλες δυνάμεις και την πολυεθνική ομάδα μάχης του ΝΑΤΟ, ο Πιστόριους επανέλαβε ότι η ανάπτυξη προχωρά σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα, με την ταξιαρχία να αναμένεται να επιτύχει πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα έως τα τέλη του 2027. Μέχρι στιγμής, έχουν προγραμματιστεί για μόνιμη ανάπτυξη στη Λιθουανία δύο τάγματα: το 203ο τάγμα αρμάτων από το Άουγκουσντορφ στη Βόρεια Ρηνανία-Βεστφαλία και το 122ο μηχανοκίνητο τάγμα πεζικού της Γερμανίας, που εδρεύει στο Όμπερφιχταχ της Βαυαρίας.

Μια θερμή υποδοχή

Οι περισσότεροι από αυτούς τους στρατιώτες θα σταθμεύσουν περίπου 40 χιλιόμετρα από την πρωτεύουσα της Λιθουανίας, το Βίλνιους, στην περιοχή Ρούντνινκαι. Η τοποθεσία του πεδίου ασκήσεων έχει στρατηγική σημασία λόγω της εγγύτητάς της στα σύνορα με την Πολωνία και στον λεγόμενο διάδρομο του Σουβάλκι, ο οποίος εκτείνεται σε 65 χιλιόμετρα ανάμεσα στη Λευκορωσία και το Καλίνινγκραντ. Οι στρατιωτικοί σχεδιαστές τον θεωρούν εδώ και χρόνια μία από τις πιο ευάλωτες περιοχές της Συμμαχίας. Επιπλέον, το πεδίο ασκήσεων απέχει μόλις 15 χιλιόμετρα από τα σύνορα με τη Λευκορωσία και το βελαρουσικό πεδίο ασκήσεων Hozhsky.

Μαζί με τον Πιστόριους, ο Λιθουανός υπουργός Άμυνας Ρομπέρτας Καούνας έχει επαναλάβει πολλές φορές τη σημασία της παρουσίας γερμανικών στρατευμάτων στη Λιθουανία – ένα μήνυμα που υπογραμμίζει και ο υποναύαρχος Πρεμενέτσκάς. «Στη Λιθουανία, η εικόνα για την ανάπτυξη των Γερμανών είναι απολύτως θετική», είπε, προσθέτοντας ότι πολλοί Γερμανοί στρατιώτες έχουν δεχθεί θετικά σχόλια για την παρουσία τους στη χώρα. Το Euronews μίλησε με αρκετούς Γερμανούς στρατιώτες, οι οποίοι ανέφεραν ότι οι Λιθουανοί τούς υποδέχθηκαν ιδιαίτερα θερμά.

Ωστόσο, οι εμπειρίες τους είναι προσωπικές και δεν θα πρέπει να θεωρούνται αντιπροσωπευτικές της κοινής γνώμης στο σύνολό της. «Ο κόσμος αισθάνεται σίγουρα ευγνωμοσύνη προς τη Γερμανία, προς τη Bundeswehr, που αναπτύσσει μια τόσο μεγάλη μονάδα σε μόνιμη βάση στη Λιθουανία· αυτό προσφέρει ένα αίσθημα ασφάλειας, την αίσθηση ότι ανήκουμε στην ισχυρότερη αμυντική συμμαχία, ότι είμαστε μέρος μιας μεγάλης οικογένειας και δεν έχουμε ξεχαστεί σε μια τόσο δύσκολη και τεταμένη γεωπολιτική συγκυρία», ανέφερε ο Πρεμενέτσκας.

Ένα έθνος διαμορφωμένο από την κατοχή

Στον 20ό αιώνα, πριν ανακτήσει την ανεξαρτησία της από τη Σοβιετική Ένωση, η Λιθουανία βίωσε τόσο τη ναζιστική όσο και τη σοβιετική κατοχή. Παρότι ορισμένοι Λιθουανοί είδαν αρχικά την προέλαση των γερμανικών δυνάμεων ως τέλος της πρώτης σοβιετικής κατοχής, η ναζιστική διοίκηση μετατράπηκε γρήγορα σε μια σκληρή κατοχή, με μαζικές διώξεις, καταναγκαστική εργασία και το Ολοκαύτωμα. Μεταξύ 90% και 95% του εβραϊκού πληθυσμού της Λιθουανίας δολοφονήθηκε – ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη.

Ωστόσο, η σύγχρονη αντίληψη της Λιθουανίας για την ασφάλεια έχει διαμορφωθεί βαθιά από την εμπειρία της υπό σοβιετική κατοχή. Προσαρτημένη από τη Σοβιετική Ένωση το 1940, κατόπιν του συμφώνου Μολότοφ-Ρίμπεντροπ, η χώρα υπέστη δύο περιόδους σοβιετικής κυριαρχίας – από το 1940 έως το 1941 και ξανά από το 1944 έως ότου ανέκτησε την ανεξαρτησία της το 1990. Σε συνέντευξη Τύπου το 2005, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν αρνήθηκε ότι υπήρξε σοβιετική κατοχή στις χώρες της Βαλτικής, λέγοντας ότι «το 1939, η Γερμανία μάς τις επέστρεψε και αυτά τα εδάφη προσχώρησαν στη Σοβιετική Ένωση. [...] Δεν θα μπορούσαμε να τις έχουμε καταλάβει, γιατί ήδη ανήκαν στην ΕΣΣΔ».

Σύμφωνα με το Κέντρο Έρευνας Γενοκτονίας και Αντίστασης της Λιθουανίας, περίπου ένας στους τρεις Λιθουανούς πολίτες επηρεάστηκε άμεσα από τη σοβιετική καταστολή την περίοδο 1940-1958. Δεκάδες χιλιάδες εκτελέστηκαν ή σκοτώθηκαν, ανάμεσά τους περίπου 20.000 αντάρτες κατά των Σοβιετικών. Πάνω από 130.000 άμαχοι εκτοπίστηκαν σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας και απομακρυσμένους οικισμούς στη Σιβηρία και την Αρκτική, όπου περίπου 28.000 – μεταξύ τους πολλά παιδιά και ηλικιωμένοι – έχασαν τη ζωή τους. Εκατοντάδες χιλιάδες ακόμη εγκατέλειψαν τη χώρα τις επόμενες δεκαετίες. Ακόμη και όταν η Λιθουανία προσπαθούσε να αποκαταστήσει την ανεξαρτησία της, η βία συνεχίστηκε: στις 13 Ιανουαρίου 1991, σοβιετικά στρατεύματα σκότωσαν 14 αμάχους κατά τη διάρκεια επίθεσης εναντίον άοπλων διαδηλωτών στο Βίλνιους.

Μιλώντας στο Euronews, ο υποναύαρχος Πρεμενέτσκας αναγνώρισε ότι η Λιθουανία είχε «δύσκολη σχέση με τη Γερμανία», προσθέτοντας ότι και η ίδια η Γερμανία είχε «δύσκολη σχέση» με το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης. «Αλλά σήμερα, η Γερμανία είναι ένα ανεξάρτητο δημοκρατικό κράτος που συμβάλλει στην ασφάλεια της Ευρώπης, ενώ στην περίπτωση της Ρωσίας συνεχίζουν να επιδιώκουν τις ιδέες τους για ιμπεριαλισμό και ηγεμονικές φιλοδοξίες κατάληψης άλλων εδαφών. Πρόκειται για μεγάλη διαφορά. Ιστορικά, πολλές χώρες ακολούθησαν πολιτικές αποικιοκρατίας ή ιμπεριαλιστικές φιλοδοξίες, αλλά κάποιες χώρες άλλαξαν και κάποιες εξακολουθούν να κάνουν τα ίδια», κατέληξε ο Πρεμενέτσκάς.