Τα «Σπίτια της Ρωσίας» μετακομίζουν από την Ευρώπη στην Αφρική

«Τον βγάζουν από την πόρτα και αυτός μπαίνει από το παράθυρο»: ακριβώς μία εβδομάδα μετά το κλείσιμο του εμβληματικού ρωσικού πολιτιστικού κέντρου, του αποκαλούμενου «Σπιτιού της Ρωσίας», στο Βερολίνο, που λειτουργούσε στην πρωτεύουσα της Γερμανίας επί 40 χρόνια, ο οργανισμός Rossotrudnichestvo υπέγραψε (πηγή στα Ρωσικά) συμφωνία για την έναρξη λειτουργίας 11 αντίστοιχων δομών σε χώρες της Αφρικής, καθώς και στην Ταϊλάνδη και την Αρμενία.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Ο Ιγκόρ Τσάικα, επικεφαλής του Rossotrudnichestvo, που εποπτεύει τα πολιτιστικά κέντρα της Ρωσίας στο εξωτερικό (πηγή στα Ρωσικά), δήλωσε ότι τα νέα ιδρύματα έχουν στόχο να προωθήσουν «μια σύγχρονη, αληθινή και αποτελεσματική εικόνα της Ρωσίας».

Οι επικριτές, ωστόσο, χαρακτηρίζουν τα «Σπίτια της Ρωσίας» ως εργαλεία προπαγάνδας του Κρεμλίνου (πηγή στα Ρωσικά), άσκησης πολιτικής επιρροής και συλλογής πληροφοριών για λογαριασμό των μυστικών υπηρεσιών και όχι ως χώρους γνήσιας πολιτιστικής ανταλλαγής.

Το εγχείρημα ξεδιπλώνεται με φόντο την οξεία επιδείνωση των σχέσεων της Μόσχας με τις ευρωπαϊκές χώρες γενικότερα και με τη Γερμανία ειδικότερα, μετά τη ρωσική πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία.

Την 1η Σεπτεμβρίου το υπουργείο Εξωτερικών της Γερμανίας ανακοίνωσε ότι το Σπίτι της Ρωσίας στο Βερολίνο και το γενικό προξενείο της Ρωσίας στη Βόννη θα κλείσουν σε απάντηση του σαμποτάζ στο αεροδρόμιο της Λειψίας, για το οποίο οι γερμανικές αρχές αποδίδουν ευθέως στην Μόσχα. Το Κρεμλίνο απορρίπτει τις κατηγορίες και κάνει λόγο για «πρόσχημα».

Δάσκαλοι ή κατάσκοποι;

Τα «Ρωσικά Σπίτια» δημιουργήθηκαν αρχικά ως ανάλογο του γερμανικού Ινστιτούτου Γκαίτε, του ισπανικού Ινστιτούτου Θερβάντες, της «Γαλλικής Συμμαχίας» ή του Βρετανικού Συμβουλίου. Στις αρμοδιότητες της υπηρεσίας περιλαμβάνονται η προώθηση της ρωσικής γλώσσας, η επιλογή ξένων φοιτητών για σπουδές σε ρωσικά πανεπιστήμια, η διοργάνωση εκθέσεων και η στήριξη των Ρώσων ομογενών στο εξωτερικό.

Τώρα το Κρεμλίνο ανακοινώνει τη δημιουργία νέων κέντρων στην Κένυα, τη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, τη Μαδαγασκάρη, το Μάλι, το Σαν Τομέ και Πρενσίπε, τη Σενεγάλη, τη Σιέρα Λεόνε, το Τόγκο, καθώς και στην Ταϊλάνδη, ενώ στην Αρμενία σχεδιάζεται η ταυτόχρονη έναρξη λειτουργίας δύο νέων κέντρων.

Η «διεύθυνση» των Ρωσικών Σπιτιών στην Αρμενία, στις πόλεις Αρτασάτ και Ασταράκ (τέτοια «σπίτια» λειτουργούν ήδη στο Γκιουμρί και το Ερεβάν), προκαλεί ενδιαφέρον στο φόντο της όλο και μεγαλύτερης απομάκρυνσης του Ερεβάν από τη Μόσχα και της αυξανόμενης στροφής του προς τις Βρυξέλλες.

Ωστόσο, σε αντίθεση με τα επίσημα γραφεία του Rossotrudnichestvo, τα συνεργαζόμενα αυτά «Ρωσικά Σπίτια» ιδρύονται με βάση τοπικές μη κυβερνητικές οργανώσεις, και η κυβέρνηση Πασινιάν δεν δείχνει προς το παρόν έτοιμη να προχωρήσει σε μια επίδειξη ισχύος με το άμεσο κλείσιμό τους.

Το Rossotrudnichestvo παρουσιάζει το εγχείρημα στα ρωσικά μέσα ενημέρωσης ως τομή στην πολιτιστική διπλωματία, επισημαίνοντας ότι το δίκτυο συνεργαζόμενων ρωσικών κέντρων στο εξωτερικό αυξάνεται από 25 σε 36.

Την ίδια ώρα, η ομάδα του Τσάικα δεν διαφημίζει το γεγονός ότι έχει χάσει τουλάχιστον τέσσερα κέντρα στην Ευρώπη από την έναρξη της ρωσικής πλήρους κλίμακας επίθεσης κατά της Ουκρανίας.

Πρώτη έκλεισε το «Ρωσικό Σπίτι» την άνοιξη του 2022 η Σλοβενία, και ακολούθησαν αργότερα η Ρουμανία, η Μολδαβία και, τέλος, η Γερμανία. Σ’ όλες αυτές τις περιπτώσεις οι τοπικές αρχές αξιολόγησαν τα πολιτιστικά κέντρα ως απειλή για την εθνική ασφάλεια.

Σε συνέντευξή της (πηγή στα Ρωσικά) στο «Настоящее Время» («Current Time») η πρόεδρος της επιτροπής του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την ασφάλεια και την άμυνα, Μαρί-Άγκνες Στρακ-Τσίμερμαν, εξέφρασε τη βεβαιότητα ότι «πρόκειται για τόπο κατασκόπων». «Νομίζω ότι αυτή τη στιγμή είναι πολύ σημαντικό να πούμε καθαρά πως δεχόμαστε κι εμείς επιθέσεις. Υβριδικές – αν και αυτός ο πόλεμος δεν είναι πια υβριδικός. Είναι πραγματική τρομοκρατία. Είναι σαμποτάζ. Και, χωρίς αμφιβολία, δεν είναι το μοναδικό περιστατικό. Γι’ αυτό ακριβώς η κυβέρνηση ανακοίνωσε τώρα ότι θα κλείσει το Ρωσικό Σπίτι στο Βερολίνο. Ως Γερμανίδα, χαίρομαι που ελήφθη αυτή η απόφαση στη Γερμανία», εξήγησε η πολιτικός.

Ο γιος στη θέση του εγγονού

Ο σημερινός επικεφαλής του Rossotrudnichestvo βρίσκεται στη θέση του σχετικά πρόσφατα: διαδέχθηκε μόλις τον Απρίλιο του 2026 τον μακροχρόνιο «προστάτη» του οργανισμού Γεβγκένι Πριμάκοφ, εγγονό του θρυλικού Σοβιετικού, και στη συνέχεια Ρώσου, διπλωμάτη με το ίδιο όνομα.

Ο Τσάικα, γιος του πρώην γενικού εισαγγελέα της Ρωσίας Γιούρι Τσάικα, είναι επιχειρηματίας και ιδιοκτήτης της «Khartia», του μεγαλύτερου περιφερειακού ρωσικού φορέα διαχείρισης αποβλήτων.

Βρίσκεται υπό κυρώσεις των ΗΠΑ και της ΕΕ λόγω προσπαθειών αποσταθεροποίησης της κατάστασης και παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις της Μολδαβίας. Σύμφωνα με το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών, τα σχετικά σχέδια ο Τσάικα τα εκπονούσε από κοινού με τον εκπρόσωπο Τύπου του Πούτιν, Ντμίτρι Πεσκόφ. Η ΕΕ υποστηρίζει ότι ο Τσάικα ήταν υπεύθυνος για τη μεταφορά χρηματικών ποσών προς στήριξη έργων της ρωσικής FSB στη Μολδαβία.

Από το 2023 ο Τσάικα βρίσκεται επίσης υπό κυρώσεις της ΕΕ και της Ουκρανίας για επιχειρηματική δραστηριότητα στην Κριμαία, που έχει καταληφθεί και προσαρτηθεί παράνομα από τη Ρωσία.

Ως «γιος του πατέρα του», ο Τσάικα έχει βρεθεί στο στόχαστρο σειράς δημόσιων καταγγελιών για ανάληψη κρατικών συμβάσεων μέσω εικονικών διαγωνισμών και χρήση διοικητικών διασυνδέσεων. Οι καταγγελίες αυτές διατυπώθηκαν, μεταξύ άλλων, από το Ίδρυμα Καταπολέμησης της Διαφθοράς του εκλιπόντος Αλεξέι Ναβάλνι στην ταινία «Τσάικα (πηγή στα Ρωσικά)» (2015).

Ο αδελφός του, Αρτιόμ Τσάικα, περιλαμβάνεται επίσης στους καταλόγους κυρώσεων των ΗΠΑ και της ΕΕ και έχει αναφερθεί σε σειρά ποινικών υποθέσεων, ιδίως για εκβιασμό, παράνομα καζίνο και επιθετικές εξαγορές εταιρειών.

«Αφρικανική φάρμα»

Η Ρωσία στο μεταξύ στρέφει το βλέμμα της προς την Αφρική. Εκεί θα δημιουργηθούν οι 8 από τα 11 νέα πολιτιστικά κέντρα, τα οποία θα προστεθούν στο δίκτυο των 16 «σπιτιών» που λειτουργούν ήδη στην ήπειρο.

«Ρωσικά Σπίτια» έχουν ανοίξει μέχρι σήμερα, μεταξύ άλλων, στη Μπουρκίνα Φάσο, τη Γκάνα, τη Γουινέα, το Μάλι, τον Νίγηρα, τη Μαδαγασκάρη, τη Σιέρα Λεόνε, τη Σομαλία, το Τσαντ, την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία και τη Ναμίμπια (στο Μάλι, τη Σιέρα Λεόνε και τη Μαδαγασκάρη θα ανοίξουν τώρα, αντίστοιχα, δεύτερα συνεργαζόμενα κέντρα).

Κατά την άποψη των αναλυτών, αυτό εντάσσεται στη στρατηγική της σταδιακής επέκτασης της πολιτικής, ενημερωτικής και, κυρίως, στρατιωτικής παρουσίας του Κρεμλίνου στην Αφρική.

Η Ρωσία επιχειρεί εμφανώς να καλύψει το κενό που δημιουργείται μετά την αποχώρηση από την περιοχή της πρώην αποικιοκρατικής δύναμης, της Γαλλίας, η οποία κλείνει βάσεις και αποσύρει τα στρατεύματά της από την Αφρική, αλλά και χάνει έδαφος στην ενημερωτική αγορά της ηπείρου.

Ήδη από τον Ιανουάριο του 2026 ο τότε επικεφαλής του Rossotrudnichestvo Γεβγκένι Πριμάκοφ παραδέχθηκε (πηγή στα Ρωσικά) ότι τα «Ρωσικά Σπίτια» στο Μάλι και την Κεντροαφρικανική Δημοκρατία είχαν αρχικά ανοίξει από «μία γνωστή αφρικανική ιδιωτική στρατιωτική εταιρεία», χωρίς να την κατονομάσει. Δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς πίσω από αυτή τη διατύπωση την ρωσική εταιρεία μισθοφόρων «Βάγκνερ».

Σήμερα ο ελεγχόμενος από τη Μόσχα ρωσικός παραστρατιωτικός σχηματισμός «Αφρικανικό Σώμα» (που αντικατέστησε τους μισθοφόρους της Ομάδας Βάγκνερ, η οποία σε μεγάλο βαθμό διαλύθηκε μετά τον θάνατο του ιδρυτή της Γεβγκένι Πριγκόζιν) έχει εξελιχθεί σε βασικό εταίρο ασφαλείας για σειρά στρατιωτικών κυβερνήσεων της Δυτικής Αφρικής στη μάχη τους με τους τζιχαντιστές αντάρτες.

Ειδικότερα, οι χούντες στο Μάλι, τον Νίγηρα και τη Μπουρκίνα Φάσο απευθύνθηκαν στο «Σώμα» (πηγή στα Ρωσικά), επιδιώκοντας να απαλλαγούν από την επιρροή της Γαλλίας.

Δυτικοί αναλυτές συνδέουν την αυξημένη δραστηριοποίηση του Rossotrudnichestvo στην Αφρική με την απομόνωση της Ρωσίας στην Ευρώπη και τις εκτεταμένες κυρώσεις. Οι ειδικοί της ομάδας EUvsDisinfo (πηγή στα Ρωσικά), για παράδειγμα, κάνουν λόγο για σκόπιμη μεταφορά πόρων της Μόσχας προς την αφρικανική ήπειρο.

Τονίζουν ότι μέσω μαθημάτων ρωσικής γλώσσας, δωρεάν θέσεων σε ρωσικά πανεπιστήμια και προβολών ταινιών, η Ρωσία διαμορφώνει μια δεξαμενή τοπικών διαμορφωτών γνώμης, δημοσιογράφων και μπλόγκερ, πρόθυμων να μεταφέρουν τις θέσεις της στο τοπικό κοινό.

Και όχι μόνο. Όπως υποστηρίζει η ουκρανική στρατιωτική υπηρεσία πληροφοριών, από την έναρξη του μεγάλου πολέμου που εξαπέλυσε η Ρωσία παρόμοια ιδρύματα έχουν ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια της πολιτιστικής διπλωματίας και έχουν μετατραπεί σε στηρίγματα του υβριδικού πολέμου, της κατασκοπείας και ακόμη και της παράνομης στρατολόγησης μαχητών για το μέτωπο με σκοπό τη συμμετοχή στην επίθεση εναντίον της Ουκρανίας.