Εντατική γεωργία: πίσω από την εξαφάνιση των ευρωπαϊκών πουλιών, όπως λέει ειδικός στο Euronews Green.
Οι πληθυσμοί των πτηνών στη Βόρεια Αμερική έχουν μειωθεί κατά 15% τα τελευταία 40 χρόνια, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η ίδια εικόνα καταγράφεται σε όλη την Ευρώπη και αυτή η τάση συνεχίζεται εδώ και δεκαετίες.
Το Euronews Green μίλησε με την Άννα Στάνεβα, επικεφαλής Επιστήμης, Ειδών και Προστασίας Περιοχών στη BirdLife Europe, για να κατανοήσει τι ακριβώς συμβαίνει και γιατί αυτό έχει σημασία πολύ πέρα από τα ίδια τα πουλιά.
Η απότομη μείωση των πληθυσμών των πουλιών
Τα δεδομένα συλλέγονται από τη δεκαετία του 1980, όταν οι επιστήμονες άρχισαν να παρακολουθούν συστηματικά τους πληθυσμούς πτηνών σε ολόκληρη την Ευρώπη.
«Τα πουλιά μειώνονται και στην Ευρώπη, και μάλιστα με αρκετά γρήγορο ρυθμό», σημειώνει η Στάνεβα.
Τα πουλιά των αγροτικών εκτάσεων έχουν πληγεί περισσότερο – όπως τα σπουργίτια, οι κορυδαλλοί και οι καλημάνες που κάποτε γέμιζαν την ύπαιθρο. «Τα στοιχεία που διαθέτουμε δείχνουν σταθερά πτωτική τάση, ιδίως στα πουλιά των καλλιεργήσιμων εκτάσεων, όπου η μείωση για την Ευρώπη φτάνει σχεδόν το 60% την τελευταία τετρακονταετία», εξηγεί η Στάνεβα.
Δεν πρόκειται μόνο για τα είδη της γεωργικής γης. Τα δασόβια, τα υδρόβια και τα μακρινά μεταναστευτικά πουλιά καταγράφουν επίσης σημαντικές απώλειες. Σε περιοχές της Κεντρικής Ευρώπης, ο κοκκινοκεφαλάς (Red-backed Shrike) – ένας μικρός, διεισδυτικός θηρευτής που κάποτε ήταν συνηθισμένο θέαμα – έχει μειωθεί πάνω από 92% μέσα σε μόλις 30 χρόνια.
Η γεωργία δεν ευνοεί τα πουλιά
Η κλιματική αλλαγή ευθύνεται εν μέρει για τη μείωση των πληθυσμών των πουλιών, καθώς μεταβάλλει τον χρονισμό των εποχών και απορρυθμίζει τα σήματα στα οποία βασίζονται για να αναπαραχθούν. Ωστόσο ο βασικός παράγοντας βρίσκεται πιο κοντά στο έδαφος.
«Πλήθος μελετών δείχνουν σταθερά ότι μία από τις μεγαλύτερες και σημαντικότερες απειλές για τα πουλιά στην Ευρώπη είναι η εντατική γεωργία», λέει η Στάνεβα.
Η σύγχρονη βιομηχανική γεωργία έχει αλλάξει ριζικά την ύπαιθρο, με ταχύτητα και κλίμακα στις οποίες η άγρια ζωή δεν μπορεί να προσαρμοστεί. Ζωντανά όρια και θαμνότοποι έχουν ξεριζωθεί. Τα αγρανάπαυτα χωράφια – άλλοτε ένα μωσαϊκό ενδιαιτημάτων μέσα στις καλλιέργειες – έδωσαν τη θέση τους σε απέραντες, γυμνές μονοκαλλιέργειες. Και βέβαια υπάρχουν και τα χημικά.
Τα φυτοφάρμακα και τα λιπάσματα, σημειώνει η Στάνεβα, «είναι άμεσα επιβλαβή για τα πουλιά, αλλά επηρεάζουν και την ικανότητά τους να αναπαράγονται και να διατηρούν τους πληθυσμούς τους».
Ένα μέρος του προβλήματος είναι έμμεσο αλλά καταστροφικό. Όταν τα φυτοφάρμακα αφανίζουν τα έντομα και άλλα ασπόνδυλα στο τοπίο, αφαιρούν από τα ενήλικα πουλιά την τροφή που χρειάζονται για να ταΐσουν τα μικρά τους.
Η υγεία των πουλιών συνδέεται με την ανθρώπινη υγεία
Όπως συμβαίνει με πολλά τμήματα της φύσης, έτσι και η ανθρώπινη υγεία είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την άγρια ζωή.
«Τα πουλιά είναι ένας πολύ καλός δείκτης της υγείας του περιβάλλοντος», λέει η Στάνεβα. «Χάνοντας πολύ μεγάλους αριθμούς πουλιών... χάνουμε λειτουργίες στο οικοσύστημα, και αυτές συνδέονται με την παραγωγή τροφής και με την ικανότητα του οικοσυστήματός μας να προσαρμόζεται στην κλιματική αλλαγή».
Τα πουλιά επιτελούν λειτουργίες προς όφελός μας που σε μεγάλο βαθμό έχουμε πάψει να παρατηρούμε. Τρώνε τα έντομα που αποτελούν εχθρούς των καλλιεργειών. Διασπείρουν σπόρους. Κρατούν το σύστημα σε λειτουργία. Όταν εξαφανίζονται, αυτές οι υπηρεσίες χάνονται μαζί τους και καταλήγουμε να βασιζόμαστε ακόμη περισσότερο στα ίδια τα φυτοφάρμακα που προκαλούν εξαρχής την πτώση των πληθυσμών.
Υπάρχει και ένα ανθρώπινο κόστος, δυσκολότερο να μετρηθεί. Η έρευνα δείχνει σταθερά ότι η επαφή με τη φύση – και μόνο το άκουσμα του κελαηδίσματος των πουλιών – μειώνει το στρες και το άγχος. Όσο πιο σιωπηλή γίνεται η ύπαιθρος, τόσο χειρότερα είναι τα πράγματα για εμάς, όχι μόνο για εκείνα. «Όταν μιλάμε για μειώσεις στους πληθυσμούς των πουλιών, πρέπει να έχουμε κατά νου ότι αυτό αποτελεί ένδειξη για την κατάσταση της υγείας του περιβάλλοντος συνολικά», σημειώνει η Στάνεβα.
Απαιτούνται πολιτικές φιλικές προς τη φύση
Το ενθαρρυντικό στοιχείο είναι ότι γνωρίζουμε πως η προστασία της φύσης αποδίδει. Οι γύπες έχουν επιστρέψει στους ευρωπαϊκούς ουρανούς. Οι αργυροπελεκάνοι ανακάμπτουν. Στοχευμένες προσπάθειες, όταν διαθέτουν χρόνο και πόρους, μπορούν να επαναφέρουν είδη από το χείλος της εξαφάνισης.
Ωστόσο αυτές οι επιτυχίες παραμένουν μικρές και αποσπασματικές. Η Στάνεβα ξεκαθαρίζει ότι η κρίση είναι συστημική. «Η συνολική πτώση... υποδηλώνει ένα πρόβλημα που δεν είναι απλώς περιφερειακό, είναι συστημικό». Η αντιμετώπισή του προϋποθέτει μια βαθιά αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο παράγουμε την τροφή μας.
«Χρειαζόμαστε μια συστημική και μετασχηματιστική αλλαγή στον τρόπο που παράγουμε την τροφή μας, μια αλλαγή στον τρόπο που καλλιεργούμε τη γη μας», τονίζει.
Η Ευρώπη διαθέτει εργαλεία – η Κοινή Αγροτική Πολιτική στηρίζει πρακτικές φιλικές προς τη φύση και ο νέος Νόμος για την Αποκατάσταση της Φύσης στοχεύει να αποκαταστήσει το 20% της χερσαίας και θαλάσσιας έκτασης της ΕΕ έως το 2030. Το κατά πόσον οι κυβερνήσεις θα προχωρήσουν στην εφαρμογή τους είναι ένα διαφορετικό ερώτημα.
«Χρειαζόμαστε τις χώρες να ενώσουν τις δυνάμεις τους στην εφαρμογή μέτρων που είναι πιο φιλικά προς τη φύση», λέει η Στάνεβα, «και, ακριβώς επειδή θα είναι φιλικά προς τη φύση, θα είναι ταυτόχρονα πιο φιλικά και προς την ανθρώπινη υγεία».