«Δεν πρόκειται μόνο για κρίση των αγροτών, είναι μια κρίση που επηρεάζει τους πιο ευάλωτους στην Ευρώπη», λέει η ερευνήτρια Μέρελ Λάαουεν.
Οι επιστήμονες λένε ότι οι ξηρασίες στην Ευρώπη προκαλούνται ολοένα και περισσότερο από καύσωνες παρά από έλλειψη βροχής, με την υγρασία του εδάφους να εξαφανίζεται «ταχύτερα απ’ ό,τι θα συνέβαινε σε έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή».
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Η Γαλλία οδεύει προς τη χειρότερη συγκομιδή καλαμποκιού των τελευταίων 50 ετών. Η Ρουμανία έχει χάσει περισσότερα από ένα εκατομμύριο εκτάρια καλλιεργειών. Τα ποτάμια σε όλη την ήπειρο έχουν τόσο χαμηλή στάθμη ώστε η ναυσιπλοΐα διαταράσσεται και η παραγωγή ενέργειας δέχεται πιέσεις.
Σύμφωνα με νέα μελέτη, η βασική αιτία δεν είναι απλώς η έλλειψη βροχής, αλλά η ζέστη.
Έρευνα της World Weather Attribution (WWA), μιας διεθνούς συνεργασίας κλιματολόγων, διαπίστωσε ότι οι πρωτοφανείς καλοκαιρινοί καύσωνες εντείνουν τις ξηρασίες σε όλη την Ευρώπη, εξατμίζοντας το νερό από το έδαφος πιο γρήγορα απ’ ό,τι μπορεί να αναπληρωθεί.
Επιστήμονες από 12 ευρωπαϊκές χώρες ανέλυσαν τις τάσεις των βροχοπτώσεων, την αγροτική ξηρασία (υγρασία του εδάφους) και τη «δυνητική εξατμισοδιαπνοή» – ένα μέτρο της «δίψας» της ατμόσφαιρας ή της ικανότητάς της να εξατμίζει την υγρασία – για να υπολογίσουν πόσο μεγάλη είναι η συμβολή της κλιματικής αλλαγής στη φετινή ξηρασία.
Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι, ενώ οι μακροπρόθεσμες τάσεις των βροχοπτώσεων στην ήπειρο διαφέρουν, είναι η ακραία ζέστη που μετατρέπει τις συνηθισμένες ξηρές περιόδους σε σοβαρές ξηρασίες.
Η υγρασία του εδάφους εξαφανίζεται με ανησυχητικό ρυθμό
Η μελέτη έδειξε ότι οι γεωργικές ξηρασίες εδάφους στη Δυτική Ευρώπη είναι πλέον πέντε φορές πιο πιθανό να συμβούν εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής. Στην Ανατολική Ευρώπη, όπου οι ξηρές συνθήκες διαρκούν ήδη εδώ και έξι μήνες, οι ξηρασίες εδάφους είναι 11 φορές πιο πιθανές.
Στη Δυτική Ευρώπη, η κλιματική αλλαγή δεν αναδείχθηκε ως ο κύριος παράγοντας της ίδιας της έλλειψης βροχής, αλλά καθιστά τις κάποτε σπάνιες συνθήκες καύσωνα πολύ πιο συχνές, αλλάζοντας ριζικά το πόσο «διψασμένη» είναι η ατμόσφαιρα.
Η ίδια χαμηλή ποσότητα βροχής που παλαιότερα θα προκαλούσε μια ήπια, διαχειρίσιμη περίοδο ξηρασίας οδηγεί πλέον σε σοβαρή ξηρασία, επειδή η επιπλέον ζέστη αποσπά την υγρασία από το έδαφος πολύ ταχύτερα από πριν.
Στη Δυτική Ευρώπη, οι καύσωνες που μπορούν να προκαλέσουν αυτές τις έντονες συνθήκες εξάτμισης είναι πλέον περίπου 80 φορές πιο πιθανό να εμφανιστούν σε σχέση με έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή. Στην Ανατολική Ευρώπη είναι περίπου 40 φορές πιο πιθανό.
«Η ακραία ζέστη γίνεται ο βασικός παράγοντας της ξηρασίας» στην Ευρώπη
«Το κλίμα της Ευρώπης αλλάζει γρήγορα», λέει η δρα Σάρα Κιου, κλιματική επιστήμονας στο Βασιλικό Μετεωρολογικό Ινστιτούτο της Ολλανδίας (KNMI). «Ενώ τα πρότυπα των βροχοπτώσεων παραμένουν μικτά, τα ευρήματά μας δείχνουν ότι η ακραία ζέστη αναδεικνύεται στον κύριο παράγοντα της ξηρασίας στην ήπειρό μας.
«Βλέπουμε τα αποθέματα νερού να εξατμίζονται από τα εδάφη και τα ποτάμια μας ταχύτερα απ’ ό,τι θα συνέβαινε σε έναν κόσμο χωρίς κλιματική αλλαγή, μετατρέποντας αυτό που θα ήταν διαχειρίσιμες περίοδοι ξηρασίας σε σοβαρές ξηρασίες».
Ο δρ Ντόμινικ Σουμάχερ, από το Ινστιτούτο Ατμοσφαιρικών και Κλιματικών Επιστημών του ETH στη Ζυρίχη, λέει ότι αυτό το μοτίβο σηματοδοτεί μια αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι ξηρασίες στην Ευρώπη σχηματίζονται εξαρχής.
«Παρά την αύξηση των βροχοπτώσεων τον χειμώνα στις περισσότερες περιοχές της Ευρώπης, βλέπουμε πλέον μια ενισχυμένη τάση για ασυνήθιστο στέγνωμα των εδαφών ήδη από την άνοιξη, πριν καν αρχίσει το καλοκαίρι», σημειώνει. «Αυτό είναι αποτέλεσμα των δικών μας ενεργειών: καθώς οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν, η δίψα της ατμόσφαιρας αυξάνεται γρήγορα, απορροφώντας την υγρασία από ποτάμια, λίμνες, ταμιευτήρες και από το έδαφος.
«Αυτό αλλάζει θεμελιωδώς τον τρόπο με τον οποίο σχηματίζονται οι ξηρασίες στην Ευρώπη – ολοένα και λιγότερο λόγω έλλειψης βροχής και ολοένα και περισσότερο λόγω θερμότερου αέρα που εμποδίζει τη βροχή να παραμείνει στο έδαφος».
Οι τιμές των τροφίμων και τα ευάλωτα νοικοκυριά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή
Οι συνέπειες γίνονται ήδη αισθητές πολύ πέρα από τα χωράφια των αγροτών. Οι καταστροφές καλλιεργειών, τα χαμηλά επίπεδα ποταμών και τα πιεσμένα ενεργειακά συστήματα απειλούν να αυξήσουν τις τιμές βασικών αγαθών – ένα βάρος που πέφτει δυσανάλογα στα χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριά.
«Δεν πρόκειται μόνο για κρίση των αγροτών, αλλά για κρίση που μεταφέρεται στα πιο ευάλωτα στρώματα της Ευρώπης», λέει η Μέρελ Λάουεν από το Πανεπιστήμιο και Ερευνητικό Κέντρο Wageningen στην Ολλανδία. «Οι απώλειες καλλιεργειών, τα χαμηλά επίπεδα ποταμών και οι περιορισμοί στη χρήση νερού απειλούν να εκτοξεύσουν το κόστος βασικών αγαθών όπως τα τρόφιμα και η ενέργεια, πλήττοντας περισσότερο τα νοικοκυριά με χαμηλό εισόδημα.
«Παρότι η επιστήμη μας προειδοποιεί ότι στο μέλλον θα βλέπουμε πιο συχνές και πιο έντονες ξηρασίες, τα σχέδια διαχείρισης ξηρασίας δεν είναι ακόμη υποχρεωτικά στην ΕΕ και βλέπουμε διαφορετικά επίπεδα ετοιμότητας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών».
Οι συνθήκες ξηρασίας μπορεί να γίνουν η «νέα κανονικότητα» καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται
Καθώς οι θερμοκρασίες αναμένεται να συνεχίσουν να αυξάνονται, εάν δεν μειωθούν επειγόντως οι εκπομπές που θερμαίνουν τον πλανήτη, οι συνθήκες ξηρασίας στην Ευρώπη θα μπορούσαν να επιδεινωθούν γρήγορα.
«Το πιο ανησυχητικό είναι ότι αυτές οι συνθήκες εμφανίζονται ήδη με αύξηση της θερμοκρασίας κατά 1,4°C», λέει η δρα Μαριάμ Ζακαρία από το Τμήμα Περιβαλλοντικής Πολιτικής του Imperial College του Λονδίνου. «Αν οι παγκόσμιες εκπομπές ωθήσουν τις θερμοκρασίες στους 2,8°C, όπως προβλέπεται, αυτές οι έντονες συνθήκες εξάτμισης θα μπορούσαν να γίνουν διπλάσιες σε πιθανότητα, μετατρέποντας ξηρασίες όπως η σημερινή σε συχνό φαινόμενο».
Προειδοποιεί ότι «καυτά, ξηρά καλοκαίρια» θα γίνουν ετήσιο φαινόμενο στην Ευρώπη, αν δεν υπάρξει άμεση δράση.
Ο Σίμον Στιλ, εκτελεστικός γραμματέας του ΟΗΕ για το Κλίμα, χαρακτηρίζει τις επιδεινούμενες ξηρασίες στην Ευρώπη «μια προειδοποίηση σε κόκκινο συναγερμό που δεν μπορούμε να αγνοήσουμε, ότι ο πλανήτης μας υπερθερμαίνεται καθώς η κλιματική κρίση επιδεινώνεται ταχύτατα».
«Μέχρι η ανθρωπότητα να σταματήσει να καίει τεράστιες ποσότητες άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου, αυτές οι σκληρές ξηρασίες που προκαλούνται από το κλίμα θα γίνονται μόνο πιο έντονες και πιο δαπανηρές για τα νοικοκυριά και ολόκληρες οικονομίες», προειδοποιεί.
«Αλλά οι λύσεις είναι εξίσου ξεκάθαρες: να κινηθούμε πολύ ταχύτερα προς την ανανεώσιμη ενέργεια, η οποία πλέον είναι φθηνότερη από τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα, να ηλεκτροδοτήσουμε τις οικονομίες μας και να επενδύσουμε στην ανθεκτικότητα, ώστε κοινότητες, επιχειρήσεις και οικονομίες να προστατεύονται καλύτερα».