Από τη Γαλικία στο Ακρωτήριο Κανάβεραλ: Η ισπανική startup που έπεισε το ΝΑΤΟ με δορυφόρους που «αναπνέουν»

Η εκτόξευση ενός δορυφόρου σε τροχιά σε απόσταση 500 χιλιομέτρων από τη Γη δεν αποτελεί ιδανική επιλογή. Πρόκειται για μια συμβιβαστική λύση που έχει εδραιωθεί στην αεροδιαστημική βιομηχανία εδώ και δεκαετίες, επειδή κανείς δεν είχε βρει έναν βιώσιμο τρόπο να τεθεί ένας δορυφόρος σε τροχιά πιο κοντά στη Γη χωρίς να καταναλώνει παράλογες ποσότητες καυσίμων.

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ

Για να πάρετε μια ιδέα των αποστάσεων, η Σελήνη περιστρέφεται κατά μέσο όρο σε απόσταση 384.000 χιλιόμετρα από τη Γη. Οι γεωσύγχρονες τροχιές (GSO), οι οποίες περιστρέφονται με την ίδια ημερήσια γωνιακή ταχύτητα περιστροφής με τη Γη, βρίσκονται στα 35.768 χλμ. Σε αυτή την τροχιά βρίσκονται δορυφόροι όπως ο SpainsatNG, ο οποίος πετάει πάντα πάνω από την Ιβηρική Χερσόνησο.

Οι πιο κοντινές τροχιές, γνωστές ως μεσαίες τροχιές (MEO), βρίσκονται μεταξύ των τροχιών GEO και σε απόσταση 2.000 km από τη Γη. Αν συνεχίσουμε να πλησιάζουμε περισσότερο στη Γη, συναντάμε δορυφόρους χαμηλής τροχιάς (LEO) κάτω από τα 2.000 km.

Οι τροχιές κάτω των 500 km δεν χρησιμοποιήθηκαν για δορυφόρους, επειδή η ατμόσφαιρα εξακολουθεί να ασκεί αρκετή αντίσταση ώστε να επιβραδύνει οποιαδήποτε συσκευή μέσα σε λίγες ημέρες και να την οδηγήσει σε πτώση στη Γη.

Εκεί έρχεται η Kreios Space, με το καινοτόμο σύστημα ηλεκτρικού κινητήρα που χρησιμοποιεί τα σωματίδια του αέρα που επιβραδύνουν το σύστημα, για την προώθησή του, στις λεγόμενες πολύ χαμηλές τροχιές (VLEO).

Η εταιρεία με έδρα το Βίγκο εξελίσσει δορυφόρους που λειτουργούν σε υψόμετρο μεταξύ 150 και 400 χιλιομέτρων. Το Euronews μίλησε με τον Francisco Boira, έναν από τους έξι ιδρυτές της start up, ο οποίος εξηγεί με απλά λόγια την ιδέα: "Οι τροχιές VLEO δεν χρησιμοποιούνται επί του παρόντος επειδή σε αυτές τις αποστάσεις υπάρχει μεγάλη αεροδυναμική αντίσταση. Για να εξουδετερωθεί αυτή η δύναμη, απαιτούνται τεράστιες ποσότητες καυσίμων, οι οποίες θα έδιναν στον δορυφόρο αυτονομία ημερών και θα τον καθιστούσαν μη βιώσιμο".

Η λύση που ανέπτυξαν αποφεύγει ακριβώς αυτή τη δυσχέρεια. Ο κινητήρας τους, που ονομάζεται ABEP (Air-Breathing Electric Propulsion), συλλέγει τον αέρα από την ατμόσφαιρα και τον χρησιμοποιεί ως υλικό για να κινηθεί, μετατρέποντάς τον σε πλάσμα χάρη στον κινητήρα του, και όλα αυτά τροφοδοτούνται από την ηλιακή ενέργεια.

Η ανάπτυξη αυτού του κινητήρα βρίσκεται σε εξέλιξη για περισσότερα από πέντε χρόνια και το 2026 έχουν επιτύχει την πιστοποίηση και τις επίγειες δοκιμές του κινητήρα. Το επόμενο βήμα είναι να φτάσει μια λειτουργική μονάδα στο διάστημα.

Το αποτέλεσμα είναι ένας δορυφόρος που μπορεί να παραμείνει σε τροχιά για χρόνια, όχι για ημέρες, και δεν βασίζεται σε αποθέματα ορυκτών καυσίμων ούτε παράγει συντρίμμια που θα προστεθούν στο ήδη αυξανόμενο πρόβλημα των διαστημικών σκουπιδιών.

Γιατί το ΝΑΤΟ έβαλε στο μικροσκόπιο τη Γαλικία

Τον Σεπτέμβριο του 2025, η Kreios Space κλείδωσε έναν νέο κύκλο χρηματοδότησης ύψους 8 εκατομμυρίων ευρώ. Επικεφαλής ήταν το Ταμείο Καινοτομίας του ΝΑΤΟ. Πρόκειται για ένα ταμείο ιδιωτικών κεφαλαίων ύψους 1 δισεκατομμυρίου ευρώ, το οποίο υποστηρίζεται από 24 συμμάχους του ΝΑΤΟ και επενδύει σε ευρωπαϊκή τεχνολογία αιχμής για την αντιμετώπιση των προκλήσεων στον τομέα της άμυνας, της ασφάλειας και της ανθεκτικότητας μαζί με την JOIN Capital. Συμμετείχαν επίσης οι Grow Venture Partners, Xesgalicia και Tasivia Global.

Ήταν επίσης η πρώτη επένδυση που πραγματοποιήθηκε από αυτό το ταμείο στην Ισπανία, γεγονός που καθιστά την Kreios κάτι περισσότερο από μια εταιρεία με μια πολλά υποσχόμενη τεχνολογία: είναι η πρώτη ισπανική νεοφυής επιχείρηση που εισέρχεται στο ραντάρ της Ατλαντικής Συμμαχίας.

Από το Ταμείο Καινοτομίας του ΝΑΤΟ, ο ερευνητής David Ordóñez (πηγή στα Ισπανικά) τόνισε ότι η τεχνολογία Kreios αντιπροσωπεύει μια σημαντική ανακάλυψη σε μια τροχιά που προηγουμένως θεωρούνταν απρόσιτη και υπογράμμισε τη σημασία της για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Αυτός ο κύκλος χρηματοδότησης προστίθεται σε έναν προηγούμενο ύψους 2,3 εκατ. ευρώ που συγκεντρώθηκε το 2024, με αποτέλεσμα η συνολική σωρευτική επένδυση να ξεπερνά τα 10 εκατ. ευρώ.

Τι προσφέρουν οι τροχιές VLEO σε σύγκριση με υψηλότερες τροχιές

• Οι δορυφόροι VLEO καταγράφουν εικόνες με τριπλάσια ανάλυση με την ίδια τεχνολογία με τους σημερινούς δορυφόρους.
• Προσφέρουν άμεση ευρυζωνική συνδεσιμότητα στη συσκευή χωρίς ογκώδεις κεραίες (παράδειγμα Starlink) και μπορούν να συνεργαστούν απευθείας με συνδέσεις κινητής τηλεφωνίας.
• Πολύ χαμηλότερη καθυστέρηση επικοινωνίας, μεταξύ 2 και 8 χιλιοστών του δευτερολέπτου σε σύγκριση με σχεδόν μισό δευτερόλεπτο για τους γεωστατικούς δορυφόρους ή περίπου 50 ms για τους δορυφόρους LEO.
• Χρησιμοποιούν τροχιές που δεν έχουν ακόμη εξερευνηθεί, κενές, χωρίς διαστημικά σκουπίδια. Όπως σχολιάζει ο Boira: "Θα αποφευχθεί το σύνδρομο Kessler, το οποίο δείχνει ότι μια έκρηξη σε μια τροχιά LEO θα μπορούσε να δημιουργήσει ένα αλυσιδωτό φαινόμενο εκρήξεων και συγκρούσεων που θα καθιστούσε την τροχιά άχρηστη.
• Δεν θα συσσωρεύονταν διαστημικά σκουπίδια, καθώς αν σταματούσε να λειτουργεί η προώθησή του, θα έπεφτε στη γη και θα διαλυόταν καθώς θα έμπαινε στην ατμόσφαιρα.
• Πιθανή μελλοντική μείωση του κόστους εκτόξευσης με την απελευθέρωση σε χαμηλότερο υψόμετρο.

Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι τροχιές αυτές δεν έχουν μόνο θετικά. Όσο πιο κοντά στη γη, τόσο περισσότεροι δορυφόροι χρειάζονται για να καλύψουν ολόκληρο τον πλανήτη και, φυσικά, όσο πιο χαμηλά πετάει, τόσο περισσότερη ενέργεια προώθησης χρειάζεται.

Ίσως αναρωτιέστε τι γίνεται με τα αεροσκάφη; Το εμπορικό ανώτατο όριο για τα αεροσκάφη είναι περίπου 13-14 χιλιόμετρα, και μπορεί να φτάσει μέχρι και τα 37 χιλιόμετρα για αεροσκάφη με κινητήρα τζετ, το οποίο είναι αρκετά μακριά για έναν δορυφόρο VLEO ώστε να καεί κατά την κάθοδό του στην ατμόσφαιρα.

Ένα άλλο σημείο που πρέπει να λάβετε υπόψη σας είναι ότι επί του παρόντος για την εκτόξευση αυτού του τύπου δορυφόρου, η Space X προσφέρει τοποθέτηση σε τροχιά LEO, τουλάχιστον 500 km, γεγονός που συνεπάγεται υψηλότερο κόστος και η εταιρεία θα πρέπει να επιβραδύνει και να τον αφήσει να πέσει σε τροχιά VLEO. Είναι πιθανό ότι σε περίπτωση που η δοκιμή στο διάστημα είναι λειτουργική, η SpaceX ή ίσως η ισπανική PDL Space θα εκτοξεύσει σε τροχιά αυτού του τύπου σε χαμηλότερη τιμή.

Από τις αίθουσες διδασκαλίας της Βαρκελώνης στις εγκαταστάσεις του Nigrán

Οι έξι ιδρυτές της Kreios, Adrián Senar, Jan Mataró, Francisco Boira, Adrià Barceló, Max Amer και Francisco Bosch, ήταν συμφοιτητές κατά τη διάρκεια των σπουδών τους στην Πολυτεχνική Σχολή της Καταλονίας ως αεροδιαστημικοί μηχανικοί.

Η εταιρεία γεννήθηκε το 2021 από αυτή την ομάδα, ηλικίας κάτω των 25 ετών ο καθένας, και σύντομα βρήκε στη Γαλικία τη θεσμική υποστήριξη που χρειαζόταν στα αρχικά της στάδια, όταν το ρίσκο ήταν μεγαλύτερο.

Σήμερα έχουν την έδρα τους στην ελεύθερη ζώνη του Βίγκο και πρόκειται να μετακομίσουν σε νέες εγκαταστάσεις στο Porto do Molle, στο δήμο Nigrán. Εκεί θα ολοκληρώσουν τη διαδικασία κατασκευής και επικύρωσης χωρίς να εγκαταλείψουν τη Γαλικία.

Ο χώρος διαθέτει ένα καθαρό δωμάτιο, ένα περιβάλλον με εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα αιωρούμενων σωματιδίων, απαραίτητο για την εργασία με εξαρτήματα ακριβείας, και έναν θάλαμο κενού που προσομοιώνει τις συνθήκες του διαστήματος για δοκιμές πριν από την εκτόξευση. Στη συνέχεια, ο δορυφόρος θα μεταφερθεί στο Ακρωτήριο Κανάβεραλ στη Φλόριντα. Προς το παρόν, αυτό είναι το μόνο εναπομείναν σκέλος εκτός Γαλικίας.

Η ομάδα έχει αυξηθεί σε 17 άτομα και έχει συγκεντρώσει βραβεία το 2025, όπως τα βραβεία EmprendeXXI Galicia, το βραβείο για την πιο ανατρεπτική νεοφυή επιχείρηση στο South Summit της Κορέας και άλλο ένα στο MindtechVigo. Οι σύμβουλοί της έχουν εμπειρία από την Thales, την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος και την ιαπωνική διαστημική υπηρεσία JAXA.

Το μέλλον της τεχνολογίας: επίδειξη σε τροχιά και εμπορικοί δρόμοι

Η επένδυση έχει σαφή προορισμό. Θα χρηματοδοτήσει την εκτόξευση των δύο πρώτων δοκιμαστικών δορυφόρων, συμπεριλαμβανομένης της πρώτης επίδειξης σε τροχιά ενός κινητήρα ABEP. Εάν η δοκιμή αυτή πάει όπως αναμένεται, το επόμενο βήμα θα είναι η ανάπτυξη εμπορικών δορυφόρων με στόχο την παρατήρηση της γης και τις επικοινωνίες απευθείας με συσκευές.

Η εταιρεία επεκτείνει (πηγή στα Ισπανικά) επί του παρόντος την ομάδα της (πηγή στα Ισπανικά) για να μπορέσει να πραγματοποιήσει αυτή την τεχνική επίδειξη, στην οποία η Ισπανία θα μπορούσε να πρωτοστατήσει σε μια κενή μέχρι σήμερα περιοχή του διαστήματος.

Οι εφαρμογές είναι ευρείες. Η παρατήρηση της γης υψηλής ανάλυσης είναι χρήσιμη στη γεωργία, τη διαχείριση των πόρων και τις στρατιωτικές επιχειρήσεις. Σε αυτόν τον τομέα, η Ισπανία συνεργάζεται σε ένα έργο έγκαιρης ανίχνευσης πυρκαγιών, το Ícaro, με το Πανεπιστήμιο του Βίγκο και την Telespazio Ibérica.

Ένας άλλος από τους πιο ενδιαφέροντες τομείς είναι οι πιο άμεσες και ασφαλείς τηλεπικοινωνίες τόσο σε περιβάλλοντα άμυνας και κρίσιμων αποστολών όσο και σε καταστάσεις έκτακτης ανάγκης, όπως το μπλακάουτ στην Ισπανία ή η κακοκαιρία Dana στη Βαλένθια, με αυτού του είδους τους δορυφόρους VLEO θα υπήρχε ένα λειτουργικό δίκτυο ακόμη και μετά τη διακοπή ρεύματος στο έδαφος ή φυσικές καταστροφές.

Η Kreios Space έχει ηλικία μικρότερη των πέντε ετών και κανένας από τους ιδρυτές της δεν έχει ακόμη συμπληρώσει τα 30 έτη.