Ενημερωθείτε για τις συνομιλίες για το κλίμα COP31 του ΟΗΕ που ξεκινούν στις 9 Νοεμβρίου, από την ηλεκτροκίνηση έως τις εκπομπές
Στην Αττάλεια, στην Τουρκία, ξεκινά σήμερα η κλιματική σύνοδος COP31 του ΟΗΕ, την ώρα που ο κόσμος πλησιάζει επικίνδυνα σε μη αναστρέψιμες επιπτώσεις.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Δεκάδες ηγέτες από όλη την Ευρώπη και πέρα από αυτή θα συμμετάσχουν σε δύο εβδομάδες κρίσιμων συνομιλιών για το κλίμα. Όλοι θα φτάσουν με τη δική τους ατζέντα και προτεραιότητες.
Θα συζητήσουν τα ζητήματα που επηρεάζουν την άνοδο της παγκόσμιας θερμοκρασίας: τον τρόπο με τον οποίο οι χώρες παράγουν και καταναλώνουν ενέργεια, πώς μπορούν να επανέλθουν οι περικοπές εκπομπών σε τροχιά, και πόση χρηματοδότηση θα διαθέσουν σε όσους έχουν συμβάλει λιγότερο στις εκπομπές αλλά υφίστανται τις μεγαλύτερες συνέπειες, μεταξύ άλλων.
Η διάσκεψη θα διεξαχθεί από 9 έως 20 Νοεμβρίου, καταλήγοντας σε ένα πακέτο αποφάσεων για την κλιματική δράση που θα εγκριθεί με συναίνεση, πλαισιωμένο από μια παράλληλη ατζέντα εθελοντικών δράσεων.
Ακολουθούν όσα πρέπει να γνωρίζετε για το ποιος έχει την ευθύνη των φετινών διαπραγματεύσεων και τι αναμένεται να συμβεί μέσα και έξω από την αίθουσα των συζητήσεων.
Ποιος έχει τον έλεγχο της COP31;
Την προεδρία της COP31 έχει η Τουρκία και θα φιλοξενήσει τη σύνοδο, όμως τις μαραθώνιες διαπραγματεύσεις θα καθοδηγεί η Αυστραλία, βάσει μιας πρωτοφανούς συμφωνίας που επιτεύχθηκε μετά την προσπάθεια και των δύο χωρών να αναλάβουν τη φιλοξενία.
Η προεδρία καθορίζει την «ατζέντα δράσης» - έναν μηχανισμό για εθελοντικές δεσμεύσεις που γίνονται εκτός του πλαισίου των επίσημων διαπραγματεύσεων και αφορούν επιχειρήσεις, πόλεις, τράπεζες, επενδυτές, την κοινωνία των πολιτών, πανεπιστήμια και άλλους φορείς.
Το όργανο του ΟΗΕ που βρίσκεται πίσω από τις συνομιλίες της COP, η Σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (United Nations Framework Convention on Climate Change - UNFCCC), έχει την ευθύνη για την «ατζέντα διαπραγμάτευσης» - έναν μηχανισμό διαφορετικό από την ατζέντα δράσης.
Η ατζέντα διαπραγμάτευσης καθορίζει ποια θέματα θα συζητήσουν και, όπου είναι εφικτό, θα αποφασίσουν οι κυβερνήσεις στην COP31. Οι χώρες διαπραγματεύονται το περιεχόμενό της προτού αυτή συμφωνηθεί επίσημα - με συναίνεση - και υιοθετηθεί.
Συζητήσεις της τελευταίας στιγμής για τη διατύπωση είναι συνηθισμένες, με τις χώρες παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου να έχουν στο παρελθόν αξιοποιήσει το σύστημα συναίνεσης για να αποδυναμώσουν τις δεσμεύσεις σχετικά με τη μετάβαση από τα ρυπογόνα ορυκτά καύσιμα.
Αυτό έχει οδηγήσει σε ολοένα και πιο έντονες εκκλήσεις για ένα νέο σύστημα πλειοψηφικής ψηφοφορίας, ιδίως με φόντο την επικίνδυνα αργή πρόοδο προς την επίτευξη των κλιματικών στόχων.
Τι συζητείται στην COP31;
Η ηλεκτροποίηση και ο στόχος «35 έως το 35»
Κυρίαρχο θέμα στις συνομιλίες αναμένεται να είναι η ηλεκτροποίηση, με την Τουρκία να ζητά από τις χώρες να δεσμευθούν σε έναν στόχο «35 έως το 35», αυξάνοντας το παγκόσμιο μερίδιο της ζήτησης ενέργειας που καλύπτεται από ηλεκτρική ενέργεια στο 35 τοις εκατό, από περίπου 20 τοις εκατό σήμερα, έως το 2035. Εξετάσαμε το σχέδιο και γιατί οι ειδικοί δεν πείθονται εδώ.
Η ηλεκτροποίηση σημαίνει την αντικατάσταση συσκευών, συστημάτων ή διαδικασιών που βασίζονται σε ορυκτά καύσιμα ή άλλες μη ηλεκτρικές μορφές ενέργειας με αντίστοιχα που τροφοδοτούνται με ηλεκτρισμό.
Σε πρόσφατη έκθεση, η πρωτοβουλία παρακολούθησης πολιτικών Climate Action Tracker (Climate Action Tracker - CAT) διαπίστωσε ότι οι κυβερνήσεις πρέπει να προχωρήσουν σε ηλεκτροποίηση πολύ πιο γρήγορα αν θέλουν να πετύχουν τον στόχο 35 έως το 35 - συγκεκριμένα, με ρυθμό τέσσερις φορές ταχύτερο.
«Οι τρέχουσες πολιτικές οδηγούν μόλις σε 28 τοις εκατό μέχρι το 2035, σε μια τροχιά που ο IEA συνδέει με περίπου 2,5°C υπερθέρμανσης έως το 2100», αναφέρει η έκθεση.
TAFF: Η μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα
Οι ειδικοί επισημαίνουν πάντως ότι η ηλεκτροποίηση είναι τόσο καθαρή όσο η ενέργεια που τη τροφοδοτεί.
«Αν εξεταστεί από μόνη της, οι χώρες θα μπορούσαν να πετύχουν τον στόχο [35 έως το 35] απλώς προσθέτοντας ηλεκτρισμό στο σύστημα (π.χ. κέντρα δεδομένων) ή διατηρώντας, ακόμη και προσθέτοντας, ορυκτά καύσιμα στα ηλεκτρικά συστήματα», προειδοποιεί ο αναλυτής πολιτικής για το κλίμα και την ενέργεια της CAT, Σαμουέλ Γκερέ, από τη συνεργαζόμενη οργάνωση Climate Analytics.
«Η ηλεκτροποίηση περιορίζει την υπέρβαση μόνο αν ο ηλεκτρισμός παράγεται με καθαρό τρόπο, γι’ αυτό και ο στόχος αυτός πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μέρος ενός πακέτου μαζί με τους στόχους για τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και την αποδοτικότητα που συμφωνήθηκαν στην COP28».
Η μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, η λεγόμενη TAFF, αποτελεί ήδη σημείο τριβής στις συζητήσεις γύρω από τη σύνοδο. Ωστόσο δεν θα περιλαμβάνεται στην επίσημη ατζέντα διαπραγμάτευσης της COP31.
Η COP28 στο Ντουμπάι πριν από τρία χρόνια ήταν η πρώτη φορά που οι χώρες δεσμεύτηκαν να μεταβούν μακριά από τα ορυκτά καύσιμα. Έκτοτε, η πρόοδος έχει παγώσει, με τα ορυκτά καύσιμα να μην αναφέρονται καν στο τελικό κείμενο της COP30. Παρ’ όλα αυτά, η χώρα υποδοχής Βραζιλία δημοσίευσε πρόσφατα έναν εθελοντικό παγκόσμιο οδικό χάρτη για τη μετάβαση, πριν παραδώσει την ηγεσία στην Τουρκία.
Η Τουρκία, όπου ο άνθρακας ήταν η μεγαλύτερη πηγή ηλεκτροπαραγωγής πέρυσι, επιμένει ότι τα ορυκτά καύσιμα είναι αναγκαία για την ενεργειακή ασφάλεια, με τον υπουργό Ενέργειας Αλπάρσλαν Μπαϊρακτάρ να υποστηρίζει μια «δίκαιη μεταβατική περίοδο» ώστε να προστατευθούν όσοι εργάζονται στην εξόρυξη άνθρακα, ενώ παράλληλα εκφράζει ανησυχίες για τη χρηματοδότηση της μετάβασης.
Παρόλα αυτά, η φετινή ενεργειακή κρίση που προκλήθηκε από τον πόλεμο στο Ιράν έχει ωθήσει πολλές χώρες εισαγωγείς πετρελαίου και φυσικού αερίου να αυξήσουν την εγχώρια παραγωγή ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στο όνομα της ασφάλειας.
Η πρόσφατη έκθεση «Renewables 2026 (πηγή στα Αγγλικά)» της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας IEA προβλέπει ισχυρότερη ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών σε περισσότερες χώρες τα επόμενα χρόνια, καθώς οι κυβερνήσεις επιδιώκουν να μειώσουν την έκθεσή τους στις εισαγόμενες πρώτες ύλες και στις ασταθείς τιμές.
Η ΕΕ, που έχει θέσει στόχο μείωσης των εκπομπών κατά 90 τοις εκατό έως το 2040, υποστηρίζει επίσης ότι το να απομακρυνθούμε από τα ορυκτά καύσιμα είναι ζήτημα ενεργειακής ασφάλειας. Πιέζει για ταχύτερη υλοποίηση των υφιστάμενων δεσμεύσεων, συμπεριλαμβανομένου του τριπλασιασμού των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και του διπλασιασμού της ενεργειακής αποδοτικότητας έως το 2030.
Στην Ευρώπη, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ολλανδία έχουν ήδη καταρτίσει τους δικούς τους οδικούς χάρτες για τη μετάβαση μακριά από τα ορυκτά καύσιμα. Οι ειδικοί έχουν επικρίνει τον στόχο της Γερμανίας για το 2045 ως υπερβολικά μη φιλόδοξο, προσθέτοντας ότι η χρηματοδότηση έργων ορυκτών καυσίμων στο εξωτερικό δεν περιλαμβάνεται στην κατάργηση.
Η μείωση του μεθανίου και η Παγκόσμια Δέσμευση για το Μεθάνιο
Η COP31 θα δώσει το έναυσμα για την πρόοδο στη δεύτερη Παγκόσμια Αποτίμηση GST2, μια διετή αξιολόγηση της προόδου προς τους στόχους που τέθηκαν στη Συμφωνία του Παρισιού του 2015, συμπεριλαμβανομένης της δέσμευσης να κρατηθεί η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας πολύ κάτω από τους 2°C σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα και, ιδανικά, εντός του 1,5°C.
Ο ΟΗΕ προειδοποίησε τον Σεπτέμβριο ότι ο κόσμος οδεύει ήδη προς υπέρβαση του ορίου του 1,5°C, καθώς οι χώρες υποχωρούν από τις δεσμεύσεις τους για περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου που θερμαίνουν τον πλανήτη.
«Δεν θα γυρίσουμε το βλέμμα μας αλλού και δεν θα μειώσουμε τη φιλοδοξία μας. Ο στόχος του 1,5 βαθμού παραμένει η πυξίδα μας και καθήκον μας είναι να κάνουμε ό,τι περνά από το χέρι μας για να επιστρέψουμε σε αυτόν», είπε ο υπουργός Περιβάλλοντος της Τουρκίας και προεδρεύων της COP31, Μουράτ Κουρούμ, λίγο πριν από τη σύνοδο.
Ενώ η καθαρότερη ενέργεια είναι ένας τρόπος αντιμετώπισης του προβλήματος, η στοχοποίηση των εκπομπών μεθανίου έχει χαρακτηριστεί ως ένα εφικτό κέρδος βραχυπρόθεσμα.
Παρότι το μεθάνιο παραμένει στην ατμόσφαιρα για πολύ μικρότερο διάστημα από το CO2 πριν διασπαστεί - περίπου 10 έως 12 χρόνια σε σύγκριση με αιώνες - είναι περίπου 80 φορές πιο ισχυρό στην παγίδευση θερμότητας στην ατμόσφαιρα σε χρονικό ορίζοντα 20 ετών. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και μικρές μειώσεις έχουν δυσανάλογα μεγάλη επίδραση στη βραχυπρόθεσμη άνοδο της θερμοκρασίας.
Στην COP26 το 2021, πάνω από 150 χώρες προσχώρησαν στην εθελοντική πρωτοβουλία Global Methane Pledge GMP για συλλογική μείωση των ανθρωπογενών εκπομπών μεθανίου κατά τουλάχιστον 30 τοις εκατό κάτω από τα επίπεδα του 2020 έως το 2030, κάτι που θα μπορούσε να αποτρέψει πάνω από 0,2°C παγκόσμιας υπερθέρμανσης έως το 2050.
Το μεθάνιο μπορεί να αντιμετωπιστεί σε πολλά μέτωπα: από τη μείωση διαρροών και καύσης σε πετρελαϊκές και ενεργειακές εγκαταστάσεις, μέχρι τη βελτίωση της διαχείρισης και της αποδοτικότητας ζωοτροφών στη γεωργία, καθώς και τη διαχείριση των εκπομπών μεθανίου από χωματερές και λύματα.
Η ΕΕ κινήθηκε πρόσφατα για αναβολή ενός κανονισμού που θα απαιτούσε οι εισαγωγές ορυκτών καυσίμων να πληρούν τα ίδια πρότυπα με τα κράτη μέλη ως προς τον εντοπισμό και την επισκευή διαρροών μεθανίου. Υποστήριξε ότι η κίνηση αυτή θα βοηθήσει στην προστασία της ενεργειακής ασφάλειας και στην ανάσχεση των πιέσεων στην αγορά πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Παρόλα αυτά, θα συνδιοργανώσει υπουργική σύνοδο για την Global Methane Pledge στην COP31, όπου οι κυβερνήσεις θα διαπραγματευθούν και θα συντονιστούν γύρω από την πρωτοβουλία. Η Τουρκία έχει οργανώσει μια ξεχωριστή Ατζέντα Δράσης για μηδενικά απόβλητα και μείωση μεθανίου, με επίκεντρο τις εκπομπές από τον τομέα των αποβλήτων.
Τον Οκτώβριο, η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ ανακάλεσε τις δικλίδες ασφαλείας του 2024 που περιόριζαν τη ρύπανση από μεθάνιο στον τομέα πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Ενώ μέλη του Κογκρέσου και επιχειρήσεις των ΗΠΑ θα παραστούν στην COP31, δεν θα υπάρχει επίσημη κρατική αντιπροσωπεία από τη χώρα, που είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εκπομπός αερίων του θερμοκηπίου στον κόσμο μετά την Κίνα. Ο λόγος είναι ότι ο Τραμπ απέσυρε τη χώρα από τη Συμφωνία του Παρισιού και έχει ξεκινήσει διαδικασία αποχώρησης από τη Σύμβαση-πλαίσιο για την Κλιματική Αλλαγή UNFCCC.
Κλιματική χρηματοδότηση: Ποιος πληρώνει όταν χτυπά η καταστροφή;
Το χρήμα αναμένεται να είναι ένα από τα πιο αμφιλεγόμενα ζητήματα στην Αττάλεια, ιδίως για τη χρηματοδότηση της προσαρμογής και των απωλειών και ζημιών σε χώρες που είναι πιο ευάλωτες στις κλιματικές καταστροφές, όπως οι αναπτυσσόμενες χώρες και τα μικρά νησιωτικά κράτη.
Στην COP29 στο Μπακού το 2024, οι ανεπτυγμένες χώρες συμφώνησαν να κινητοποιήσουν τουλάχιστον 300 δισ. δολάρια (268 δισ. ευρώ) ετησίως για τις αναπτυσσόμενες χώρες έως το 2035, στο πλαίσιο ενός ευρύτερου στόχου 1,3 τρισεκατομμυρίων δολαρίων (1,63 τρισεκατομμύρια ευρώ) από δημόσιες και ιδιωτικές πηγές.
Στην COP30 πέρυσι, οι κυβερνήσεις συμφώνησαν να επιδιώξουν τουλάχιστον τριπλασιασμό της χρηματοδότησης για προσαρμογή έως το 2035, χωρίς ωστόσο να ξεκαθαρίσουν ποιο θα είναι το σημείο εκκίνησης, ποιος θα πληρώσει ή πώς θα διοχετευθούν τα χρήματα.
Έκθεση του Προγράμματος Περιβάλλοντος του ΟΗΕ UNEP που δημοσιεύτηκε λίγες ημέρες πριν από τη σύνοδο διαπίστωσε ότι ακόμη και ο τριπλασιασμός της σημερινής διεθνούς δημόσιας χρηματοδότησης για προσαρμογή θα κάλυπτε μόλις το 23 έως 29 τοις εκατό των αναγκών των αναπτυσσόμενων χωρών.
Το από πού θα καλυφθεί αυτό το κενό και πώς θα διοχετευθούν τα χρήματα σε όσους τα χρειάζονται αναμένεται να βρεθεί στο επίκεντρο των συζητήσεων στην COP31.
Εκτός διαπραγματεύσεων: Θα επιτραπούν οι διαμαρτυρίες στην COP31;
Για τις τουρκικές ΜΚΟ, η COP31 μπορεί να αποτελέσει μια σπάνια ευκαιρία να ακουστεί η φωνή τους σε μια χώρα όπου, όπως λένε οι ακτιβιστές, ο χώρος για δημόσια διαμαρτυρία συρρικνώνεται σταθερά.
Μια Λαϊκή Σύνοδος για το Κλίμα, μια πρωτοβουλία βάσης άνω των 100 οργανώσεων και ιδιωτών, θα διεξαχθεί παράλληλα με τις επίσημες συνομιλίες από τις 9 Νοεμβρίου. Η διοργανώτρια Τσιγκντέμ Οζμπάς είπε στο πρακτορείο ειδήσεων AFP ότι περισσότεροι από 1.000 άνθρωποι και 300 οργανώσεις από 100 χώρες έχουν δηλώσει συμμετοχή.
Την πρώτη εβδομάδα, το βάρος θα δοθεί στην προβολή των αιτημάτων τους, ενώ τη δεύτερη εβδομάδα θα πραγματοποιηθούν φόρουμ και βραδινές συνεδρίες παρακολούθησης για την εξέταση προτάσεων που θεωρούν ότι συνιστούν «πράσινο ξέπλυμα». Προγραμματίζεται μεγάλη πορεία για τις 14 Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή συνδικάτων και οργανώσεων υπεράσπισης δικαιωμάτων.
Οι ακτιβιστές εμφανίζονται αισιόδοξοι ότι η COP, ως συγκέντρωση της κοινωνίας των πολιτών, δεν θα αντιμετωπίσει αντίστοιχες καταστολές με τη σύνοδο του ΝΑΤΟ τον Ιούλιο στην Άγκυρα, όπου η αστυνομία συνέλαβε πάνω από 4.400 ανθρώπους με κατηγορίες σχετικές με τρομοκρατία, μεταξύ των οποίων δημοσιογράφους, ηγέτες της κοινωνίας των πολιτών και περισσότερους από δώδεκα περιβαλλοντικούς εθελοντές.
Ωστόσο, το περιστατικό έδειξε πόσο γρήγορα μπορεί να περιοριστεί ο χώρος, και η Οζλέμ Κατισόζ από το δίκτυο Climate Action Network Türkiye προειδοποίησε ότι οι συλλήψεις μπορεί να συμβούν οποιαδήποτε στιγμή.
Οι τουρκικές ομάδες θέλουν επίσης λόγο μέσα στη διαδικασία. Το δίκτυο Climate Network Türkiye, ένας συνασπισμός 15 οργανώσεων, επιδιώκει πρόσβαση στους διαπραγματευτές, όμως δεν υπάρχει επίσημη διαδικασία διαβούλευσης. Η Κατισόζ έχει καλέσει τους επισκέπτες αντιπροσώπους να ελέγχουν τις δηλώσεις της προεδρίας απέναντι στην πραγματικότητα στη χώρα, όπως τα νέα εργοστάσια άνθρακα που βρίσκονται ακόμη υπό ανάπτυξη.