Το τελευταίο σχεδιαζόμενο έργο άνθρακα της Τουρκίας ακυρώνεται λόγω δημόσιας πίεσης, αλλά ανακοινώνεται νέο.
Ακτιβιστές για το περιβάλλον στην Τουρκία κάνουν λόγο για «νίκη για τον λαό», μετά την ακύρωση από το δικαστήριο της επέκτασης του μεγαλύτερου σταθμού παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με καύσιμο τον άνθρακα στη χώρα.
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
ΔΙΑΦΉΜΙΣΗ
Κάτοικοι της περιοχής ενώθηκαν με την Greenpeace Τουρκίας στη μάχη κατά της κατασκευής δύο πρόσθετων μονάδων στον θερμοηλεκτρικό σταθμό Afşin-Elbistan A, στη νοτιοανατολική επαρχία Καχραμανμαράς.
Στην προσφυγή τους υπογράμμισαν τις πιθανές επιπτώσεις της επέκτασης στην ανθρώπινη υγεία, στις γεωργικές εκτάσεις, στους υδάτινους πόρους και στα τοπικά οικοσυστήματα.
Την περασμένη εβδομάδα (8 Ιουλίου), το δικαστήριο ακύρωσε τη Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΜΠΕ) που είχε εγκριθεί για το έργο στα τέλη του 2024, κρίνοντας ότι «οι πιθανοί αρνητικοί περιβαλλοντικοί αντίκτυποι του έργου δεν μπορούν να αποδειχθούν ότι βρίσκονται σε αποδεκτά επίπεδα».
«Εδώ και χρόνια αγωνιζόμαστε για καθαρό αέρα, γόνιμη γη και το μέλλον των παιδιών μας. Αυτή η δικαστική απόφαση είναι μια νίκη για τους κατοίκους του Afşin και του Elbistan», δηλώνει ο Μεχμέτ Νταλκανάτ από την Πλατφόρμα Προστασίας Ζωής και Φύσης Afşin-Elbistan, η οποία έδωσε τη μάχη μαζί με την Greenpeace.
«Ήρθε πλέον η ώρα να διασφαλίσουμε το κλείσιμο όλων των υφιστάμενων σταθμών ηλεκτροπαραγωγής με άνθρακα μέσω μιας δίκαιης διαδικασίας μετάβασης που θα προστατεύει τόσο τους ανθρώπους όσο και τη φύση».
Μπορεί η Τουρκία να βάλει τέλος στην εξάρτησή της από τον άνθρακα;
Η επέκταση κατά 688 MW του Afşin-Elbistan ήταν μία από μόλις δύο ενεργές προτάσεις για νέες ανθρακικές μονάδες στην Τουρκία, από 95 μονάδες συνολικής ισχύος 57,5 GW το 2015. Η απόφαση ανεβάζει το ποσοστό ακύρωσης σχεδιαζόμενων έργων άνθρακα στη χώρα στο 97% – ένα παγκόσμιο ρεκόρ.
Παρά ταύτα, η χώρα εξακολουθεί να μην διαθέτει εθνικό σχέδιο απεξάρτησης από τον άνθρακα. Το άλλο έργο που βρίσκεται ακόμη σε προετοιμασία – επέκταση κατά 1.050 MW του σταθμού Cenal, ισχύος 1.320 MW –
ανακοινώθηκε μόλις τον Ιούνιο, παρά τον επικείμενο ρόλο της Τουρκίας ως συμπροέδρου της κλιματικής συνόδου COP31 του ΟΗΕ τον Νοέμβριο.
«Η επέκταση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα είναι ασύμβατη με τη διοργάνωση της μεγαλύτερης κλιματικής συνόδου στον κόσμο και στέλνει το μήνυμα ότι η κλιματική δράση δεν αντιμετωπίζεται με τη δέουσα σοβαρότητα», αναφέρει η οργάνωση εκστρατείας Beyond Fossil Fuels.
Ο άνθρακας παραμένει σημαντικό κομμάτι του ενεργειακού μείγματος της Τουρκίας, καλύπτοντας σχεδόν το ένα τρίτο της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο σε λειτουργία ανθρακικός στόλος της χώρας, ισχύος 20,5 GW, έχει μέση ηλικία μονάδων τα 24 χρόνια και δεν υπάρχουν γνωστές ημερομηνίες προγραμματισμένης απόσυρσης, προειδοποιεί η CAN Europe στην έκθεση «Boom and Bust Coal 2026 (πηγή στα Αγγλικά)».
Η Τουρκία παράγει περισσότερες τεραβατώρες ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα απ’ οποιαδήποτε ευρωπαϊκή χώρα και η παραγωγή της δεν έχει ακόμη φτάσει στο αποκορύφωμά της, προσθέτει. Η πολιτική στήριξη του άνθρακα στη χώρα κρατά ζωντανή τη βιομηχανία, μεταξύ άλλων μέσω ενός προγράμματος εγγυημένης τιμής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας από ανθρακικούς σταθμούς έως το 2030, που ανακοινώθηκε πέρσι τον Σεπτέμβριο.
Το έργο άνθρακα της Τουρκίας «δεν εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον»
Η επέκταση του Afşin-Elbistan είχε παγώσει σε όλη τη διάρκεια του 2025 λόγω των δικαστικών διαδικασιών. Τον περασμένο Σεπτέμβριο, επιτροπή εμπειρογνωμόνων που ορίστηκε από το δικαστήριο συνέταξε έκθεση για τις αρνητικές επιπτώσεις του έργου, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι δεν εξυπηρετεί το δημόσιο συμφέρον.
Διαπίστωσε ότι δεν είχαν γίνει οι απαραίτητες αξιολογήσεις, τα στοιχεία των αδειών εξόρυξης ήταν ξεπερασμένα, οι σωρευτικές επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα δεν είχαν μελετηθεί και ότι απειλούνται τα μέσα βιοπορισμού και οι πολιτιστικές αξίες της τοπικής κοινότητας.
Ειδικότερα, οι κίνδυνοι για τη δημόσια υγεία – ιδίως για τις ευάλωτες ομάδες – δεν είχαν ληφθεί επαρκώς υπόψη.
Σε άλλες περιοχές, ορισμένοι τουρκικοί ανθρακικοί σταθμοί κατηγορούνται ότι λειτουργούν χωρίς επαρκή συστήματα φιλτραρίσματος, ενώ οι λιγότερο αποδοτικές μονάδες εκπέμπουν υψηλά επίπεδα CO2 και ατμοσφαιρικών ρύπων, όπως διοξείδιο του θείου και αιωρούμενα σωματίδια.
Η αντίσταση στον κλάδο άνθρακα της χώρας συνεχίζει να εντείνεται, με οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών να προειδοποιούν ότι ξεχωριστά σχέδια για επέκταση της εξόρυξης άνθρακα ώστε να τροφοδοτείται η νοτιοδυτική χώρα θα μπορούσαν να απειλήσουν ελαιώνες, οικιστικές ζώνες και χώρους πολιτιστικής κληρονομιάς.
Μπορούν οι ανανεώσιμες πηγές να προσφέρουν ένα πιο βιώσιμο μέλλον στην Τουρκία;
Η ανακατεύθυνση των επιδοτήσεων για τον άνθρακα προς την καθαρή ενέργεια και τον εκσυγχρονισμό των δικτύων θα ενίσχυε την ενεργειακή και εργασιακή ασφάλεια στις περιοχές που εξαρτώνται από τον άνθρακα, υποστηρίζει η CAN Europe.
Καθώς η χρηματοδότηση και οι επιδοτήσεις για τον άνθρακα περιορίζονται, οι θέσεις εργασίας στον κλάδο εξαφανίζονται. Την ίδια στιγμή αυξάνεται το κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από άνθρακα.
Οι ανανεώσιμες πηγές, αντίθετα, γίνονται σταδιακά φθηνότερες: το κόστος παραγωγής από φωτοβολταϊκά και αιολικά έχει μειωθεί κατά 69% και 40% αντίστοιχα στη χώρα την τελευταία δεκαετία, σύμφωνα με την CAN Europe.
Έκθεση που δημοσίευσε η Greenpeace Τουρκίας τον Μάιο του 2025 εκτιμά ότι οι επενδύσεις σε ανανεώσιμες πηγές ενέργειας θα μπορούσαν να δημιουργήσουν χιλιάδες νέες θέσεις εργασίας μόνο στην περιοχή Afşin-Elbistan.
Η Τουρκία έχει ήδη καλύψει περίπου το ένα τρίτο του δρόμου προς τον στόχο της για εγκατεστημένη ισχύ ανανεώσιμης ενέργειας 120 GW έως το 2035, σύμφωνα με το υπουργείο Ενέργειας και Φυσικών Πόρων.
«Σε αυτή την κρίσιμη συγκυρία, η Τουρκία μπορεί να αξιοποιήσει τον ρόλο της ως χώρα υποδοχής και προεδρίας της COP για να χαράξει μια πορεία ενεργειακής μετάβασης που θα εκπληρώνει τους υφιστάμενους στόχους της για ανανεώσιμη ενέργεια, θα στηρίζει τις κοινότητες που πλήττονται από τη ρύπανση και θα οδηγεί το εργατικό δυναμικό σε ένα μέλλον χωρίς άνθρακα», τονίζει η CAN Europe.